Türkiye'de katastrofik ve toplam sağlık harcamalarının belirleyicileri: Robust regresyon ve rastgele orman tabanlı modelleme yaklaşımı

Bu çalışma, Türkiye'de hanehalkı düzeyinde gerçekleşen sağlık harcamalarının belirleyicilerini ve bu harcamaların hangi koşullarda finansal açıdan "katastrofik" boyuta ulaştığını ortaya koymayı amaçlamaktadır. Türkiye İstatistik Kurumu'nun Hanehalkı Bütçe İstatistikleri Mikro Veri Seti kullanılarak yürütülen analizlerde, sosyo-demografik ve ekonomik faktörlerin sağlık harcamalarına etkisi kapsamlı bir biçimde incelenmiştir. Analiz sürecinde klasik lojistik regresyon, robust regresyon, robust lojistik regresyon ve rastgele orman algoritması gibi farklı modelleme yaklaşımlarından yararlanılarak sağlık harcamalarının öngörülmesine yönelik bütüncül bir yöntemsel çerçeve oluşturulmuştur. Toplam sağlık harcamalarını etkileyen faktörlerin belirlenmesinde robust regresyon yöntemi kullanılırken, katastrofik sağlık harcamalarının tahmini ve modellenmesinde klasik lojistik regresyon, robust lojistik regresyon yöntemi ve rastgele orman algoritması tercih edilmiştir. Analiz sonuçlarında katastrofik sağlık harcamasının tahmininde rastgele orman algoritması en güçlü performans gösteren yöntem olurken klasik lojistik regresyon ve robust lojistik regresyon sonuçları ise düşük gelirli, işsiz, düşük eğitim düzeyine sahip ve yalnız yaşayan bireylerin bulunduğu hanelerin katastrofik sağlık harcaması yapma riskinin daha yüksek olduğunu göstermiştir. Bunun yanı sıra, sigara kullanımı ve yaşlı bireylerin varlığı gibi bireysel ve yapısal faktörlerin de sağlık harcamaları üzerinde önemli bir etkisi olduğu bulunmuştur.