Sağlık harcamaları
105 theses under this subject heading
Sağlık sektörü harcamalarının Türkiye'nin kalkınmasındaki rolü
Bu tezde ülkemizdeki sağlık harcamaları kalkınma bağlamında değerlendirilmiş ve sağlık harcamaları ile kalkınma ve büyüme arasındaki ilişki sorgulanmıştır. Birinci bölümde öncelikle sağlıkla ilgili genel kavramlar tanımlanmış ve ekonomi açısından sağlık harcamalarının ne şekilde ele alındığı beşeri sermaye tanımı çerçevesinde irdelenmiştir. İkinci bölümde, ülkemizdeki sağlık sistemi ve bileşenler tanımlanmıştır. Finansman ve hizmet sunumu açısından yaşanan son değişikliklere de vurgu yapılarak, ülkemizde gerçekleşen sağlık harcamaları hem fonksiyonel hem de idari ayrımları açısından analiz edilmiştir. Üçüncü bölümde uluslararası, ulusal ve bölgesel çerçevede sağlık harcamaları ve kalkınma ilişkisine değinilmiş ve ekonomik göstergeler ile sağlık göstergeleri insani gelişim yönünden değerlendirilmiş ve OECD ülkeleri ile Türkiye'nin durumu karşılaştırılmıştır. Üçüncü bölümün sonunda bir genel değerlendirme yapılmış ve sağlık harcama bileşimi ile harcama düzeyleri konularında tespit ve önerilerde bulunulmuş ve sağlık harcamalarının hane halkları üzerinde yoksullaştırıcı etkisi incelenmiştir. Sonuç bölümünde çalışma sonucunda ulaşılan bulgular çerçevesinde sağlık harcamalarının kalkınma ile genel sağlık düzeyini ne şekilde etkilediği sorunsalı üzerinde durulmuş ve konuya ilişkin tespit ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Sağlık, Ekonomi, Kalkınma, Büyüme, Sağlık Harcamaları
Türkiye'nin yenilenebilir enerji tüketimi ile sağlık göstergelerinin STIRPAT model çerçevesinde yapay sinir ağları ile analiz edilmesi
Bir toplumun varlığını sürdürebilmesinin en önemli koşulu sağlıklı bireylere sahip olmasıdır. Sağlıklı toplumların üretim gücü sürekli olarak artmaktadır. Toplumlar bu üretimi sağlamak ve devam ettirmek için yoğun bir enerjiye gereksinim duymaktadır. Günümüzde de enerji gereksinimlerini gidermek amacıyla gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler, yenilenebilir enerji kaynaklarına yönelmektedir. Bu yüzden sağlık ile yenilenebilir enerji arasındaki ilişkinin önemi gittikçe daha da anlaşılır hale gelmektedir. Bu ilişkiyi dengelemek ve birlikte yürütmek ülkeler için büyük önem arz etmektedir. Bu çalışmada 1975-2013 yılları arasında Türkiye'nin sağlık ve aynı zamanda gelişmişlik düzeyini ölçen sağlık göstergeleri ile yenilenebilir enerji tüketimi arasındaki ilişki STIRPAT modeli çerçevesinde yapay sinir ağları kullanılarak incelenmiş ve yenilenebilir enerji tüketiminin geleceğine yönelik tahminler yapılmıştır. Çalışmanın sonucunda kalkınmışlık göstergesi olarak da kullanılan sağlık göstergelerinin yenilenebilir enerji tüketimini dolaylı olarak etkilediği bulunmuştur. Bu bağlamda Türkiye'nin sağlık politikalarını düzenleyerek ve geliştirerek kalkınması, yenilenebilir enerji potansiyelini daha etkin şekilde kullanarak yenilenebilir enerji tüketimini arttırması gerektiği sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Bebek ve Çocuk Ölümleri, Doğumda Yaşam Beklentisi, Sağlık Harcamaları, STIRPAT, Yapay Sinir Ağları, Yenilenebilir Enerji
Savunma harcamaların sosyal refah harcamaları üzerindeki etkisi: Soğuk Savaş sonrası dönemde NATO üyesi devletleriyle karşılaştırmalı Türkiye analizi
Soğuk Savaş dönemi sona ermesine rağmen savunma hizmetleri hala önemini korumakta ve bu alanda yapılan harcamalar sürekli artmaktadır. Bu durum, ülkelerin kısıtlı bütçeleri üzerinde ciddi bir yük oluşturmaktadır. Bu da kıt kaynakların ne kadarının savunmaya tahsis edilmesi gerektiği sorusunu beraberinde getirmektedir. Zira savunma harcamalarının neden olduğu "fırsat maliyeti" karşısında optimal bir savunma harcaması düzeyinin belirlenmesini gerekli kılmaktadır. Diğer bir ifade ile savunma hizmetlerine daha fazla kaynak tahsis etmek ancak sosyal refah hizmetlerinden (eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik) vazgeçmeyi gerektirmektedir. Bu çalışmada, savunma harcamaları ile sosyal refah harcamaları (eğitim, sağlık ve sosyal güvenlik) arasındaki trade-off ilişkisi ve bu ilişkinin yönünün tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu doğrultuda 2000-2019 dönemi baz alınarak NATO üyesi 27 ülke analize dâhil edilmiştir. Analiz dinamik panel veri modellerinden olan Sistem Genelleştirilmiş Momentler Metodu (Sistem-GMM) kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Bu metot kapsamında ise üç farklı model kurulmuştur. NATO üyesi 27 ülkenin savunma harcamaları ile kamu eğitim harcamaları arasındaki ilişkiyi inceleyen Model-1'de her iki değişken arasında anlamlı ve pozitif bir ilişki tespit edilmiştir. Savunma harcamaları ile kamu sağlık harcamaları arasındaki ilişkiyi test eden Model-2'de ise söz konusu değişkenler arasında anlamlı ve pozitif bir ilişkinin olduğu saptanmıştır. Ancak savunma harcamaları ile toplam sosyal refah harcamaları arasındaki ilişkinin analiz edildiği Model-3'te de her iki değişken arasında anlamlı ve negatif bir ilişki tespit edilmiştir.
Akılcı ilaç kullanımı uygulamalarının tıp etiği açısından değerlendirilmesi
Akılcı olmayan ilaç kullanımı, ülkemizde olduğu kadar dünyada da önemli sağlık problemleri arasındadır. İdari açıdan yasal boyutunu belirlemek ve hazırlamak açısından sağlık politikası hazırlayanları, sağlık hizmet sunumu açısından hekimi, ilaçların sağlanması açısından eczacıyı, ilaç kullanımı açısından hastaları etkilemekte olan bu yanlış kullanım son 50 yıl içerisinde her bir paydaşın aktif sorumluluklarının tartışıldığı ve etik açıdan değerlendirmelerin yapıldığı önemli bir konu haline gelmiştir. Bu nedenle konunun özellikle tıp etiği açısından değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Küresel bir problem olan akılcı olmayan ilaç kullanımına karşı Dünya Sağlık Örgütü de bireysel ve toplumsal bağlamda çözüm önerileri getirmiş olmasına rağmen henüz tam olarak etkin bir çözüme ulaşılamadığı görülmektedir. Bu amaç doğrultusunda öncelikle akılcı ilaç kullanımının günümüzdeki yeri ve önemi, küresel çapta neler yapıldığı, ülkemizde ne gibi önlemler alındığı literatürde araştırılmıştır. "Akılcı İlaç Kullanımı", "Akılcı Olmayan İlaç Kullanımı", "Akılcı Antibiyotik Kullanımı", "Tıp Etiği", "Akılcı İlaç ve Etik" başlıkları belirlenmiş ve bu başlıklarda yazılmış makale ve tez çalışmaları çeşitli arama motorlarında taranmıştır. Yapılan tarama sonucunda ilgili başlıklarda toplam 4663 makale, 95 tez çalışması bulunmuştur. Ancak bu çalışmalarda akılcı ilaç kullanımı konusunun tıp etiği açısından değerlendirilmediği saptanmıştır. Ayrıca çalışmaya katkı sağlaması amacıyla Bursa Eczacılar Odası Başkanı Ecz. Okan Şahin ile "Akılcı İlaç Kullanımı"na yönelik bir röportaj gerçekleştirilmiş ve çalışmayı destekler cevaplara varıldığı gözlenmiştir. Bu çalışmada akılcı ilaç kullanımı uygulamaları tıp etiği açısından değerlendirilmiş, tıp etiğine ilkelerine uygun olmayan ilaç kullanımının hem sağlık hem ekonomik boyutuyla problem olabileceği sonucuna varılmıştır. Ayrıca AİK desteklemek amacıyla da çeşitli öneriler geliştirilmiştir
Evcil hayvan sahiplik rolünün evcil hayvanlara yapılan harcamalara etkisinin incelenmesi
Evcil hayvan sahipliği asırlardır varlığını sürdüren büyük bir tarihe sahiptir. Tarih boyunca bu roller değişmiş ve günümüzde evcil hayvanlar ailemizin bir parçası haline gelmiştir. Değişen bu rollerle birlikte evcil hayvanlara yapılan harcamalar da değişiklik göstermiştir. Bu çalışmada, evcil hayvan sahiplik rolünün gıda, sağlık ve üründen oluşan evcil hayvanlar için yapılan harcamalar üzerinde oluşturduğu etkiyi araştırmak için kedi ve/veya köpek sahiplerine anket uygulanmıştır. Ayrıca hane halkı geliriyle evcil hayvanlara yapılan harcamalar arasındaki ilişki ve evcil hayvanın türünün sahiplik rolü üzerinde yarattığı farklılık da incelenmiştir. Verilerin analizinden elde edilen sonuçlara göre, beş ayrı sahiplik rolü (arkadaş, genişletilmiş benlik, meta, çocuk ve sorun) bulunmuştur. İleri araştırmalar evcil hayvanın türünün sahiplik rolü üzerinde farklılık yarattığını göstermiştir. Sonuçlar ayrıca sahiplik rolünün evcil hayvanlara yapılan harcamalar üzerinde fark oluşturmadığını göstermiştir. Hane halkı geliriyle evcil hayvanlara yapılan sağlık ve ürün harcamaları arasında ilişki bulunmuştur. Fakat gelirle gıda harcamasına yönelik bir ilişki bulunamamıştır. Anahtar kelimeler: Evcil hayvan, evcil hayvan sahiplik rolü, evcil hayvan ürünleri,evcil hayvanlara yapılan harcamalar
Emeklilikte sağlık harcaması nasıl değişir? Türkiye için ekonometrik bir uygulama
Yaşam süresinin uzunluğuna bağlı olarak, toplam nüfus içinde yaşlı nüfustaki artış bağımlı nüfusu da artırmıştır. Yaşlı nüfustaki artış beraberinde sağlık harcamaları ile sağlıklı yaşam için gerekli harcamada artışa neden olmuş ve hem hanehalkı bütçesi, hem de devlet bütçesi üzerinde zorlayıcı bir etkisi olmuştur. Bu sebeple emeklilikte sağlık harcamasındaki değişimi incelemek politika yapıcılara yol göstermesi bakımından oldukça önemlidir. Bu çalışmada yaşam döngüsü modeli çerçevesinde Türkiye'de emeklilikte sağlık harcamasının nasıl değiştiği, sağlık harcamasının değişmesinde hangi faktörlerin etkili olduğu incelenmiştir. Birinci bölümde araştırma konusunun genel çerçevesi, amacı ve önemi ele alınmıştır. İkinci bölümde emeklilik ve Türkiye'de sosyal güvenlik sistemi konularına değinilmiştir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkiye'de ve uluslar arası literatürde emeklilik ve sağlık harcamaları konusunda yapılmış çalışmaların bir özeti bulunmaktadır. Dördüncü bölümde iktisat literatüründe önemli yeri olan ve emeklilik ve yaşlılık ile ilgili çalışmalarda sıkça kullanılan yaşam döngüsü teorisinden bahsedilmiş olup, beşinci bölümde ise çalışmanın uygulama çatısını oluşturan sınırlı bağımlı değişkenli modeller anlatılmıştır. Sınırlı bağımlı değişkenli modeller çerçevesinde kırpılmış (truncated), sansürlenmiş (censored) dağılım, Tobit modeline değinilmiş ve Double-hurdle modeli ile Box-Cox dönüşümünden bahsedilmiştir. Son bölümde ise çalışmanın verileri, değişkenleri ve ekonometrik modeli hakkında bilgi verilmiştir. Türkiye'de emeklilikte sağlık harcamasının eğitim durumu, medeni durum ve iş durumu gibi değişkenlerin sağlık harcamasını nasıl etkilediği Box-Cox dönüşümlü bağımlı çift eşik modeli ile analiz edilmiştir.
Türkiye'de yaşlılığın merkezi yönetim sağlık harcamalarına etkisi: İller bazında ampirik bir analiz
Son zamanlarda sosyal bilimler alanında gerçekleştirilen birçok çalışmanın odağında yaşlılık olgusu yer almaktadır. Yaşlılık, yaşayan varlıklarda zamanla biyolojik ve fizyolojik anlamda erişkinliğin tamamlanıp doğurganlık özelliklerinin kaybedilmesinden sonra ölüm anına kadar geçen zaman diliminde gözlemlenen değişim ve dönüşüm süreci olarak tanımlanmaktadır. Bireylerin özellikle yaşlılık dönemlerinde fiziksel ve/veya zihinsel olarak temel yetilerinde zayıflamalar görülmekte ve buna bağlı olarak daha sık hastalandıkları görülmektedir. Bu da doğal olarak yaşlı bireylerin daha çok sağlık hizmetine gereksinim duymasına ve dolayısıyla devletlerin daha çok sağlık harcaması yapmasına neden olmaktadır. Bu tezde 2007-2018 yılları arasında Türkiye'deki 81 il için yaşlı bağımlılık oranı ile merkezi yönetim sağlık harcamaları arasındaki ilişki araştırılmıştır. Tezin analiz kısmında kullanılan veriler, panel veri seti şeklinde düzenlenmiş olup analizler Sistem Genelleştirilmiş Momentler Metodu (Sistem GMM) kullanılarak elde edilmiştir. Tezde yapılan analizlerden elde edilen sonuçlar, literatürde teorik olarak yer alan ve birçok ampirik çalışma ile de kanıtlanmış olan yaşlı bağımlılık oranı ile merkezi yönetim sağlık harcamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif yöndeki ilişkinin varlığını tespit etmiştir. Ayrıca bu tez ile literatürün neredeyse hiç değinmediği konu olan sağlık harcamalarının belirlenmesinde politik-ekonomik etkinin varlığı araştırılmış ancak sağlık harcamalarının politik-ekonomik etkiden uzak şekilde belirlendiği tespit edilmiştir.
Türkiye'de sağlık turizmi: Ülkeler arası bir karşılaştırma
Sağlık turizmi, fizik tedavi ve rehabilitasyon gereksinimi olan hastalarla birlikte uluslararası hasta potansiyelini kullanarak sağlık kuruluşlarının büyümesine olanak sağlayan bir turizm türüdür. Sağlık turizmi hastaların rahatlığını sağlamak için tıbbi seçenekleri sunmayı hedeflemektedir. Gelişmiş ülkelerdeki eğitim ve refah seviyesinin yüksek olmasına paralel olarak sağlık hizmetleri sunumu da yüksek maliyetli olmaktadır. Bu ülkelerde yaşlanan nüfusun sağlık ihtiyaçları ve sağlık giderlerinin payı sürekli artmaktadır. Sosyal güvenlik maliyetlerinin sürekli artması, sosyal güvenlik kurumlarını zorlamaktadır. Bu zorlukları aşmak için, gelişmiş ülkelerde bulunan sosyal güvenlik kurumları ve özel sigorta kurumlarının kaliteli tıbbi hizmet sunan ve coğrafik bakımından yakın olan ülkelerle paket anlaşmalar yaparak sağlık hizmetlerini düşük maliyetli alma çabaları görülmektedir. Bu çerçevede araştırmanın temel amacı; sağlık turizmin alanında Türkiye'nin hem coğrafi konumu hem de önemli maliyet avantajına sahip olduğu bazı gelişmiş ülkelerle SWOT analizi ile karşılaştırılarak sağlık turizminin gelişme olanaklarını ortaya koymaktır.
Sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerine etkisi ekonometrik bir analiz
Beşeri sermayenin son yıllarda önem kazanmasıyla birlikte beşeri sermayenin bileşenleri olan sağlık ve eğitim harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişkinin varlığını tespit etmek için birçok çalışma yapılmıştır. Genelde dikkati çeken, eğitimin beşeri sermayenin asıl kaynağı olduğunun bilinmesiyle birlikte sağlığın da bu kaynağı besleyen bir diğer önemli bileşen olduğudur. Bu çalışmanın amacı, ekonomik büyüme ile beşeri sermayenin sağlık harcaması bileşeni arasındaki ilişkisini araştırmaktır. Bu amaç doğrultusunda bu çalışmada, OECD ve Türkiye'ye ait 2008-2012 yılları arasında kişi başı sağlık harcaması ve ekonomik büyüme arasındaki kısa ve uzun dönemli ilişkiler panel eşbütünleşme ve hata düzeltme modelleri kapsamında incelenmiştir. Elde edilen bulgulara göre kişi başı sağlık harcaması ve ekonomik büyüme arasında kısa ve uzun dönemde pozitif bir ilişki bulunmuştur. Anahtar Kelimeler: Ekonomi, Sağlık, Harcama, Ekonomik Büyüme
Sağlık harcamalarının büyüme üzerindeki etkisi: Kırılgan beşli ülkeleri üzerine bir panel regresyon analizi
Sağlık harcamaları, sağlık ekonomisini oluşturan önemli konular arasındadır. Sağlık harcamalarının bilinmesi, ülkelerin var olan kaynaklarını hangi ölçüde sağlık harcamalarına ayıracağı açısından önem taşımaktadır. Bu durum, ülkeler ve sektörler arası doğru karşılaştırma yapılabilmesine olanak sağlamaktadır. Bu alana yapılan harcamalar sonucunda elde edilen çıktılar, ülkelerin sağlık statülerini ortaya koymanın yanı sıra ülkelerin gelişmişlik veya gelişmekte olma ölçütü olarak da ele alınmaktadır. Günümüzde insanoğluna yapılan yatırımın giderek önem kazanmasıyla özellikle sağlık, kültür ve eğitim alanlarına yapılan harcamaların ekonomik büyümeyle olan ilişkisini tespit etmek için yapılan çalışmaların sayısı artmıştır. Konuyla ilgili literatür incelemesi yapıldığında, gelişmiş ülkelerde sağlık harcamalarının ekonomik büyümeyi olumlu etkilediği görülmektedir. Buna karşın kırılgan beşli grubunda yer alan ülkeler için böyle bir etkinin incelendiği herhangi bir çalışmaya rastlanmamıştır. Bu doğrultuda tez çalışmasında kırılgan beşli grubunda yer alan ülkeler için sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi incelenecektir. Bu amaç doğrultusunda, sağlık harcamalarının ekonomik büyümeyle olan ilişkisi 2013, 2016 ve 2017 yıllarında açıklanan kırılgan beşli ülkeleri için panel veri analiz yöntemi ile test edilmiştir. Bu ülkeler için 2000-2016 yıllarını kapsayan 17 yıllık dönem panel veri analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışmada bağımlı değişken olarak kişi başına düşen reel gayrisafi yurtiçi hasıla kullanılmıştır. Çalışmanın bağımsız değişkeni ise kişi başına düşen reel sağlık harcamalarıdır. Doğumda yaşam beklentisi ve bebek ölüm hızı çalışmanın kontrol değişkenlerini oluşturmaktadır. Sabit etkiler modeli ile gerçekleştirilen analiz sonuçları incelendiğinde kişi başına düşen reel sağlık harcamalarının kişi başına düşen reel gayrisafi yurtiçi hasıla üzerinde istatistiksel olarak anlamlı ve pozitif bir etkiye sahip olduğu görülmüştür. Doğumda yaşam beklentisinin ekonomik büyüme üzerinde istatistiksel olarak anlamsız bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Ancak, bebek ölüm hızının ekonomik büyüme üzerinde negatif ve anlamlı bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Anahtar kelimeler: Sağlık harcamaları, ekonomik büyüme, panel veri analizi.
Veri zarflama analizi (VZA) ve Malmquist İndeksi (Mİ) yöntemiyle sağlık harcamalarında etkinliğin belirlenmesi
Bu tez sağlık harcamalarının etkinliğini Veri Zarflama Analizi (VZA) ve Malmquist İndeksi (Mİ) yöntemleri kullanarak belirlemeyi amaçlamaktadır. Çalışmada gelişmiş ve gelişmekte olan toplam 30 ülke verisi 5 girdi ve 2 çıktı değişkeni kullanarak 2000-2018 dönemi için analiz edilmiştir. Sağlık harcamalarına ait etkinlik ölçümü, toplam etkinlik (CRS), teknik etkinlik (VRS) ve ölçek etkinliği (CRS/VRS) olmak üzere 3 farklı şekilde hesaplanmıştır. Çalışmamızda kullanılan model girdi odaklı olarak oluşturulmuştur. Araştırma sonucunda, CRS modeline göre tüm ülkelerin ortalama %55'inin toplam etkin, VRS modeline göre ise ortalama %66'sının teknik etkin olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Mİ analizine göre gelişmiş ülkelerin %66,6'sı; gelişmekte olan ülkelerin ise %60'ı toplam faktör verimlilik değişimi (TFVD) değerinde verimli olduğu saptanmıştır. Analiz sonucunda tüm ülkelerin ortalama olarak %63,4'ünde TFVD değerinde artış olurken; %36,6'sında azalış olduğu tespit edilmiştir.
Eğitim sağlık ve askeri harcamaları ekonomik büyüme ilişkisi: G20 ülkeleri örneği
Kamu harcamaları ülkelerin yapmış olduğu ekonomik faaliyetler içinde önemli bir yer tutmaktadır. Refah düzeyinin iyileşmesi, teknolojik ilerlemenin sağlanması ve nüfus artışı devletin önemini arttırmaktadır. Bu tez çalışmasında kamu harcamalarının ülkeler açısından önemliliğine dikkat çekilerek, harcamalar içinde önemli yere sahip olan eğitim, sağlık, askeri harcamalar incelenerek ülkelerin ekonomisi üzerinde etkilerinin olup olmadığı incelenmiştir. Bu bağlamda G20 ülkelerinde 1995-2018 yılları arasında ekonomik büyüme ile eğitim harcamaları, sağlık harcamaları ve askeri harcamalar değişkenleri arasındaki ilişki test edilirken Pedroni ve Kao Eşbütünleşme Testleri ve Panel Nedensellik Testi kullanılmıştır. Çalışmada, LLC (Levin, Lin, Chu) ve Im, Peseran, Shin birim kök testleri uygulanmıştır. Elde edilen test sonuçlarına göre; G20 ülkelerinde 1995-2018 yılları arasında sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasında çift yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunurken, askeri harcamalardan ekonomik büyümeye doğru tek yönlü bir nedensellik ilişkisi bulunmuştur. Eğitim harcamaları ile ekonomik büyüme arasında bir nedensellik ilişkisi bulunmamıştır.
Kamu, sağlık ve yatırım harcamalarının ekonomik büyüme üzerine etkileri: 1980-2020 dönemi Türkiye örneği
Bu çalışmada, Türkiye için 1980-2020 yılları arasındaki veriler kullanılarak nedensellik testleri, etki-tepki analizi ve DOLS modelleri ile uzun dönemde kamu, sağlık ve yatırım harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki ilişki araştırılmıştır. Sonuç olarak; uzun dönemde kamu harcamalarından ekonomik büyümeye doğru bir nedensellik yoktur. Etki-tepki analizinden, ekonomik büyümedeki şokların uzun vadede sağlık ve yatırım harcamalarını etkilemediği sonucuna varılmıştır. DOLS modeli uygulanarak, kamu harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki uzun vadeli etkileri incelenmektedir. DOLS uzun dönemde hem sağlık harcamaları ile yatırım harcamaları hem de ekonomik büyüme arasında pozitif bir ilişkiye ulaşılmıştır.
Sağlık harcamalarının bileşenleri: Dünya sağlık örgütü kurucu ülkeleri örneği
Ekonomik büyümenin önemli bir alt sektörü haline gelen sağlık ekonomisi, ulusal ve uluslararası karşılaştırmalarda kullanılmaktadır. Çünkü sağlık ekonomisi değişkenleri, ülkenin ekonomik büyümesi hakkında bilgi vermekte ve ekonomik büyümeyi etkilemektedir. Bu çalışmada sağlık kavramının kavramsal çerçevesi, temel sağlık göstergeleri, sağlık ekonomisi, harcaması, hizmetleri detaylarıyla aktarılmıştır. Analizde kullanılan Dünya Sağlık Örgütü Kurucu Ülkeleri'nin sağlık sektörlerinin karşılaştırılması yapılmıştır. Orta gelir tuzağı açısından sağlık, ekonomik ve demografik değişkenlerin ekonomik büyümeye olan etkisi ortaya konulmuş ve son bölüme konu olan değişkenler bu etki altında belirlenmiştir. Panel veri analizi yapılan son bölümde Dünya Sağlık Örgütü kurucu ülkeleri alt orta, üst orta ve yüksek gelirli ülkeler olarak ayrılmıştır. Orta gelir tuzağına etkenliği açısından belirlenen değişkenlerin ülkelerin gelir seviyeleri ile ilgisi araştırıldığı için bu ayrım yapılmıştır. Ülkelerin orta gelir tuzağına takılı kalmaması ve bir üst seviyeye geçebilmeleri için bu etkenlerin etkinliğini ölçmek, ülkelerin büyüme sürecinde sağlık, ekonomik ve demografik değişkenler etkilerini belirlemek bir diğer amaçtır. Her ülke grubu için model belirlenmiş, değişen varyans, otokorelasyon ve yatay kesit bağımlılığından oluşan temel varsayımlar test edilmiştir. Bu varsayımlar ile ulaşılan sonuç sonrasında model yeni bir tahminciyle tekrar kurulmuş ve yeniden yorumlanmıştır. Birim kök testi ile serilerin hangi seviyelerde durağan oldukları kontrol edildikten sonra değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisini bakmak için Toda-Yamamoto nedensellik analizi yapılmıştır. Sağlık ekonomisinde kullanılan değişkenlerin birbiriyle, diğer sektörlerle ve orta gelir tuzağı ile olan ilişkisi incelenmiştir. Çalışmada uygulanan Toda-Yamamoto nedensellik analizi sonucunda alt orta ve üst orta gelirli ülkelerin ekonomik büyümeyi sürekli hale getirmede analize konu olan değişkenlerin etkin olduğu görülmüştür. Ancak yüksek gelirli ülkelerin büyüyen ekonomisini stabil tutmasında bu etkenlerin etkisi görülmemiş, etkenler dışında kalan makroekonomik değişkenlere yönelmesi gerektiği belirlenmiştir.
İşletmelerde iş sağlığı ve güvenliği harcamalarının yönetim ve maliyet muhasebesi açısından fayda maliyet analizi: Manisa Kalıp Sanayi örneği
Bu çalışmanın amacı, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının işletmeler için bir maliyet unsuru olmanın yanı sıra işletmelere önemli katkılarının da olduğunu ortaya çıkarmaktır. Çalışma birbiriyle anlam bütünlüğüne sahip üç bölümden ulaşmaktadır. Birinci bölümde; iş sağlığı ve güvenliği kavramı açıklanmış, iş sağlığı ve güvenliğinin amacı ve önemi üzerinde durulmuş, iş sağlığı ve güvenliğinin Dünya'da ve Türkiye'de tarihsel gelişimi anlatılmış, iş kazaları ile meslek hastalıkları incelenmiştir. İkinci bölümde; verimlilik ve verimliliği etkileyen faktörler incelenmiş, ergonomi ve iş güvenliğinin verimlilikle olan ilişkisi açıklanmıştır. Üçüncü bölümde; Manisa il merkezinde faaliyet gösteren işletmeler üzerinde yapılan araştırmanın sonuçları analiz edilerek yorumlanmıştır. Araştırmada veri toplama aracı olarak anket yöntemi kullanılmıştır. Araştırmanın temel varsayımı işletmelerde iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine yapılan harcamaların işletmeler açısından bir maliyet unsuru olmanın yanı sıra uzun vadede fayda sağlayacağının düşünülmesidir. Araştırma sonucunda iş sağlığı ve güvenliği önlemlerine yapılan harcamaların işletmeler açısından bir maliyet unsuru olmanın yanı sıra uzun vadede fayda sağlayacağı varsayımımız doğrulanmıştır. İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının; iş kazası sayısını azalttığı, personel değişim hızını düşürdüğü, üretimde yaşanan kesintileri azalttığı, iş göremezlik sürelerini düşürdüğü, verimliliği artırarak üretim maliyetlerini düşürdüğü, şirket imajını olumlu etkilediği ve müşteri memnuniyetini artırdığı sonucuna varılmıştır. Anahtar Sözcükler: İş Sağlığı ve Güvenliği, İş Kazaları, Meslek Hastalıkları, Fayda-Maliyet Analizi, İSG ve Verimlilik.
Sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerine etkileri: 1980 sonrası Türkiye ekonomisi analizi
Bu çalışmada Türkiye'de 1980'den günümüze kadar takip eden yıllarda gerçekleşen toplam sağlık harcamalarının kamu ve özel sektör ayrıştırması yapılarak, ekonomik büyüme üzerindeki etkileri araştırılmıştır. Çalışmanın amacı; Türkiye'de 1980'den günümüze kadar gerçekleştirilen kamu ve özel sektör sağlık harcamalarının iktisadi büyüme üzerindeki etkinlik derecelerini ortaya koymaktır. Bu bağlamda gerekli görüldüğü takdirde yeni politika önerileri sunulması ya da hâlihazırda uygulanan sağlık politikalarının desteklenmesi hedeflenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde; sağlık ve ekonomik büyüme kavramları ile ilgili genel bilgiler verilmiş, izleyen bahiste sağlık ve ekonomik büyüme arasındaki ilişki incelenmiştir. Çalışmanın ikinci bölümünde; Türkiye'de gerçekleştirilen sağlık harcamalarının yapısı hakkında genel bilgiler verilmiştir. Çalışmanın son bölümünde; Türkiye'de 1980 sonrası yıllarda gerçekleştirilen toplam sağlık harcamalarının kamu ve özel sektör ayrıştırması yapılarak, iktisadi büyüme üzerindeki etkileri varyans ayrıştırması ve etki tepki analiz yöntemleri ile ortaya konulmuştur. Ayrıca yapılan nedensellik analizi ile değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin varlığı araştırılmıştır. Analiz sonucunda Türkiye'de 1980'den itibaren gerçekleştirilen kamu sağlık harcamalarının iktisadi büyüme üzerinde daha etkin rol oynadığı sonucuna ulaşılmış olup, değişkenler arasında herhangi bir nedensellik ilişkisine rastlanılmamıştır. Anahtar Kelimeler: Sağlığa Dayalı Büyüme Hipotezi, Kamu ve Özel Sağlık Harcamaları, Ekonomik Büyüme, VAR Model Analizi, Varyans Ayrıştırması, Etki – Tepki Analizi, Wald Testi.
Türkiye'de sağlık politikaları göstergeleri ve makro ekonomik büyüklükler ile olan etkileşimi
1980'lerden bu yana Türkiye'nin içinden geçtiği neoliberal dönüşüm süreci, ekonomik politikası süreçlerini yeniden tanımlayarak, başta sağlık politikaları olmak üzere, ülkemizdeki diğer sosyal politika yapım süreçlerini de kaçınılmaz olarak etkilemiş ve yeniden yapılandırmıştır. Bu bağlamda, Türkiye'de ve bütün dünyada, sağlığın sosyal bir politikası sahası olarak devletin ve diğer kamusal mekanizmaların ilgili sahaya müdahale ve sağlık sektörünü neoliberal önceliklere göre şekillendirme girişimleri yoğunlaşmıştır.Sağlık ekonomisi yaklaşımları sağlık sektöründe devam ede gelen neoliberal dönüşüm sürecine koşut olarak, paradigmatik değişimler yaşamıştır. Kapitalizmin yeni bir evresi olarak değerlendirilebileceğimiz ve `küreselleşme' dönemi olarak adlandıracağımız uluslararası konjonktürde, ekonominin bir alt disiplini olarak sağlık ekonomisi yaklaşımları, 1960'lardaki sağlığı bir beşeri sermaye olarak gören ve kendi bakışını temel makro ekonomik modellere entegre eden temel paradigmasını, sağlık kavramını sadece mikro-ekonomik modellemeler dahilinde harcamalar, harcamaların etkinliği ve sağlık kurumu örgütlerinin etkinliği ve verimliliğini konu alan neoliberal sağlık paradigmasıyla değiştirmiştir.Türkiye'deki sağlık sektöründe yaşanan dönüşümü ülkemizde devam edegelen neoliberal dönüşüm sürecinden ayrık düşünmek olanaksızdır. Bu kapsamda çalışmamız ilgi neoliberal yapısal değişimlere paralel olarak şekillenen ekonomik göstergeler ve bu dönüşümünün sağlık politikalarında izdüşümü ve sonucu olarak sağlık göstergeleri arasındaki ekonometrik ilişkiselliği saptamayı amaçlamaktadır.Çalışmamız dört ana bölümden oluşmaktadır. Birinci ve ikinci bölümde sağlık ekonomisi ve kavramlarını disiplinin uluslararası ve ülkemizde tarihsel evrimi ile harmanladıktan sonra sağlık hizmetleri piyasalarının belli başlı özelliklerini ve ilgili piyasalarda arz ve talep kavramı tartışılacaktır. Üçüncü bölüm Türkiye'deki sağlık politikası yapımındaki yapısal aktörleri ve unsurları tarihsel evrimi ile sunacak ve temel sağlık göstergelerinin tanımını yaptıktan sonra, belli başlı sağlık göstergeleri ve belirli ekonomik göstergeleri arsındaki ilişkiyi betimsel istatistikler yardımı ile değerlendirecektir. Sağlık ekonomisi üzerine yapılan ampirik çalışmaların literatür taramasını yapan çalışmamızın dördüncü bölümü üçlü bir ampirik çalışma yapacaktır. Birinci kısımda, belirli sağlık göstergeleri ve ekonomik büyüme; temel kamusal harcamaları olan sağlık, ulusal savunma, eğitim harcamaları arasında ilişkinin sınanmasını VAR Ayrıştırması, Etki Tepki Analizi, Granger nedensellik testi gerçekleştirilirken, toplam, özel ve kamusal sağlık harcamalarının yapısal kırılma dönemlerini belirleyebilmek için CUSUM testleri uygulanacaktır. Son deneysel kısım ise sağlık harcamalarının gelire karşı duyarlılığı Johansen eşbütünleşme prosedürü ile toplam sağlık harcamaları, ulusal gelir ve nüfus büyüme oranı değişkenleri yardımı ile test edilecektir.Anahtar Kelimeler: Sağlık göstergeleri, ekonomik göstergeler, sağlık harcamaları,Türk Sağlık Sektörü, Granger nedensellik testi, CUSUM yapısal kırılma testi, Johansen Eşbütünleşme testi; Sağlık Harcamlarının Gelir Esnekliği
Dünyada ve Türkiye'de sağlık sistemlerinin ve kamu sağlık harcamalarının etkinliği: Karşılaştırmalı bir analiz
Günümüzde, kamu sektörünün ekonomik, mali ve sosyal yaşama yönelik uyguladığı politikaların karşılığı olarak değerlendirilen kamu hizmetlerinin ve bu hizmetlere karşılık gelen kamu harcamalarının etkinliğinin sağlanması en önemli unsurlardan biri haline gelmiştir. Kamu sektörünün yapmış olduğu harcamaların etkinliğinin gerçekleştirilmesi, kıt olan kaynakların en iyi biçimde kullanılarak, sunulması planlanan hizmetlerin yerinde ve yeterli düzeyde olmasını sağlamasının yanında toplumsal faydayı da arttırıcı bir unsur olmaktadır.1995-2010 döneminde, Türkiye ve seçilen ülke örneklerinde uygulanan sağlık sistemlerinin etkinlik göstergeleri açısından karşılaştırılmasını yapabilmek ve örneklem içinde karar verici birimlerin(ülkelerin) sundukları sağlık hizmetlerinin ağırlıklı payını oluşturan kamu sağlık harcamalarının etkinliğinin belirlenen yöntem açısından karşılaştırmalı olarak ölçümünü ve analizini gerçekleştirmek olarak belirlenen amaçlar çerçevesinde hazırlanan çalışma üç bölümden oluşmuştur.Çalışmanın birinci bölümünde, kamu ekonomisi açısından sağlık hizmetlerinin yeri ve önemine değinilmiştir. İkinci bölümde, Türkiye ve seçilen ülke örneklerinde sağlık sistem türlerine ve sağlık sistemlerinin etkinlik göstergeleri açısından karşılaştırılmasına yer verilmiştir. Üçüncü ve son bölümde ise, kamu harcama etkinliğinin kamu kesimi için neden önemli olduğuna vurgu yapılmıştır. Daha sonra, çalışma kapsamında Veri Zarflama Analizi yöntemi kullanılarak, 1995-2010 döneminde, Türkiye ve seçilen ülke örneklerinde kamu sağlık harcamalarının etkinlik ölçümü ve analizi gerçekleştirilmiştir.
Sağlık statüsündeki değişimlerin kamu bütçesi üzerindeki etkisi: Panel veri analizi
Sağlık, insanoğlunun doğuşta kazandığı en temel haklarından birisidir. Dünya Sağlık Örgütüne (DSÖ) göre sağlık, "sadece hastalık ve sakatlığın olmaması değil, fiziksel, ruhsal ve sosyal yönden tam bir iyilik hali" olarak ifade edilmektedir. İktisadi açıdan bakıldığında sağlık, beşeri sermaye birikiminin ve emek arz zincirinin en önemli bileşeni olarak görülmektedir. Sağlıklı bireyler beraberinde sağlıklı işgücünü oluşturmakta ve katma değer oluşumu sürecine katkı sağlamaktadır. Sağlık hizmetleri genel olarak yarı-kamusal mal/hizmet özelliği taşımaktadır. Sağlık hizmeti kullanımı hem bireysel fayda hem de toplumsal fayda sağlamaktadır. Ülkeler, sağlıklı bireylerden oluşan bir toplum oluşturabilmek ve bu toplumun devamlılığını sağlayabilmek için çaba sarf etmektedirler. Bu nedenle birçok ülkede sağlık hizmetleri kamu eliyle sunulmakta ve buna uygun finansman yöntemleri ile desteklenmektedir. Bireylerin ve toplumun genel sağlık durumu "sağlık statüsü" kavramı ile ifade edilmektedir. Ülkelerin sağlık statüleri ile kalkınmışlık düzeyi arasında yakın ilişki olduğuna yönelik çok sayıda bilimsel çalışma bulunmaktadır. Toplum sağlığının, sosyo-ekonomik ve çevresel faktörlere bağlı olması nedeniyle sağlık statüsünü ölçmek için çok sayıda rasyo kullanılmaktadır. Sürdürülebilir kalkınma hedeflerine ulaşmak isteyen ülkeler sağlık statüsü göstergelerini iyileştirmek için sağlık sektörüne giderek daha fazla kaynak aktarmaktadırlar. Sağlık harcamalarındaki artışla birlikte sağlık koşullarının iyileşmesi, ortalama yaşam süresinin uzamasına ve emek arzının artmasına yol açmaktadır. İşgücü verimliliğindeki artış ülke refahını olumlu yönde etkilemektedir. Diğer yandan ortalama yaşam süresinin artması, sağlık hizmetlerine erişimin kolaylaşması ve sağlık teknolojilerindeki gelişmeler, sağlık harcamalarına ayrılması gereken kaynak miktarını da sürekli arttırmaktadır. Sağlık sektörüne yapılan harcamalardaki artışlar genel kamu harcamaları içerisinde sağlığa ayrılan payın artmasına sebep olmaktadır. Bu durum kamu bütçe dengesinin giderek olumsuz yönde etkilenmesine sebep olmaktadır. Sağlık harcamaları bir yandan beşerî sermaye birikimi yoluyla ekonomik büyümeye katkı sağlarken diğer yandan kamu giderlerini arttırıcı bir baskı oluşturmaktadır. Sağlık harcamalarının, refah arttırıcı etkisinin yanı sıra kamu bütçesine yönelik olumsuz etkisi çalışmanın ana problemini oluşturmaktadır. Bu ikilemden hareketle çalışmanın temel amacı, seçilmiş ülke örnekleminden hareketle sağlık statüsü göstergelerindeki değişimlerin kamu sağlık harcamalarının genel kamu harcamaları içerisindeki oranını hangi yönde ve ne ölçüde etkilediğini belirlemektir. Çalışmada; sağlık statüsü göstergeleri olarak kaba doğum oranı, doğumda beklenen yaşam süresi, insani gelişmişlik endeksi, kişi başı cepten yapılan sağlık harcamaları, özel sağlık harcamaları oranı ve yaşlı nüfusun toplam nüfusa oranı olmak üzere altı bağımsız değişken kullanılmıştır. Bağımlı değişken olarak kamu sağlık harcamalarının genel kamu harcamalarına oranı alınmıştır. Çalışmanın amacı doğrultusunda analize konu edilen ülkeler, sağlık harcamalarında kamu payının %50'nin üzerinde olan, gelişmiş (48 ülke) ve az gelişmiş (28 ülke) olarak iki grup olacak şekilde belirlenmiştir. Her iki gurupta yer alan ülkelere ilişkin kurgulanan model 2005-2020 yıllarını kapsayacak şekilde panel veri analiz yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Çalışma sonucunda gelişmiş ülkelerde yaşlı nüfus oranının ve kişi başına cepten sağlık harcamalarının artmasının, kamu sağlık harcamalarının genel kamu giderlerine oranını arttırdığı buna karşılık insani gelişme endeksinde, kaba doğum oranında ve özel sağlık harcamalarındaki artışların ise kamu sağlık harcamalarının oransal payının azalmasına yol açtığı belirleniştir. Az gelişmiş ülke modelinde ise doğumda beklenen yaşam süresinin ve kişi başına cepten sağlık harcamalarının artmasının, kamu sağlık harcama yükünü arttırdığı buna karşılık kaba doğum oranındaki artışların, özel sağlık harcamalarının ve yaşlı nüfus oranındaki artışların kamu sağlık harcamalarının oransal payını azalttığı sonucuna ulaşılmıştır.
OECD üyesi AB ülkelerinin sağlık ekonomisi yönünden karşılaştırılması
Sağlık ekonomisi, ekonominin bir alt dalı olup günümüzde gittikçe önemi artan bir alandır. Ekonominin alt dalı olması sağlık hizmetlerinin iktisadiliği yönünü ortaya çıkarmaktadır. Bu çerçevede dünya sağlık harcamaları da sağlık ekonomisi göstergeleri çizgisinde şekillendirilmektedir. Sağlık harcamalarının yanı sıra finansman kaynakları ve yöntemleri de ülkelerin öncelikli konuları arasında yer almaktadır.Bu çalışmada yüksek gelir grubuna dahil OECD Üyesi AB Ülkeleri'nde sağlık düzeyi etkinliği demografik, hastane ve ekonomik gösterge bağlamında ele alınmıştır. Grup üyesi olmayan ve en yüksek sağlık harcaması yapan ABD ayrıca Türkiye de grup içerisinde değerlendirilmiş, sağlık harcamalarını arttıran nedenler tablolardaki rakamlar aracılığıyla raporlarla desteklenmiştir. Nitekim sağlık harcamalarında kamuya ve özel sektöre ayrılan paylar ülkenin benimsediği sağlık sistemini belirlemeye yardımcı olmaktadır. Bununla birlikte sağlık ekonomisinin temel konularından biri olan sağlık sistemi modelleri ve genel işleyiş mekanizması üzerinden ülkeden ülkeye değişen çeşitli sınıflandırmalar yapılmıştır. Grup ülkeler içerisinde sağlık finansman sistemlerine adını veren Bismarck, Beveridge, Özel Sigorta gibi belirgin modeller ülke temsilinde ayrı ayrı incelenmiş, hizmet sunumu ve ağırlıklı finansman şekillerine yer verilmiştir.
Sağlık hizmetlerinde bir kalite unsuru olarak yeniden kabul oranlarının hastane maliyetleri üzerindeki etkisi: Bir araştırma
Yeniden kabul süreci, hastalar ve bakım verenler için yıpratıcı, sağlık sistemleri için ise maliyetli bir süreçtir. Yeniden kabul, ek olarak hastaları hastanede edinilen enfeksiyon ve komplikasyon riskine maruz bırakmaktadır. Yeniden kabuller, hastalar ve aileler için büyük bir stres kaynağıdır ve özellikle yaşlı hastalarda ciddi bir işlev kaybına da yol açmaktadır. Bu çalışmanın amacı "yeniden kabullerin önlenebilmesi için izlenecek stratejileri belirleyebilmek amacıyla yeniden kabullerin sebeplerinin, yeniden kabul oranlarının ölçümü için bir yöntemin ve yeniden kabul oranlarının maliyet yükünü etkileyen faktörlerle birlikte belirlenmesidir". Bu amaçla; bu tez çalışmasının ana hipotezi, yeniden kabullerin hem geri ödeme kurumu olan SGK (Sosyal Güvenlik Kurumu)'nın hem de sağlık hizmetlerini uygulama kurumu olan hastanelerin maliyetlerini arttırdığı yönündedir. Bu kapsamda örnek model olarak bir hastanede 01.01.2013 – 31.12.2013 tarihleri arasında 22.032 yatış içerisinden 30 günlük yeniden kabuller retrospektif teknikle istatistiksel olarak incelenmiştir. Belirtilen kriterler çerçevesinde tespit edilen toplam 939 yeniden kabulün maliyetine bakıldığında; toplam hizmet bedeli 1.653.000,03 TL, toplam fatura bedeli 1.507.147,58 TL olarak görülmektedir. Bu durumda toplam 145.852,46 TL'lik bir fark ortaya çıkmaktadır. İlişki analizleri soncunda ise yeniden kabul hastalarının hastanede yattığı toplam gün sayısının yeniden kabul sıklığı ile yeniden kabul maliyetleri arasında tam ara değişken olduğu gibi önemli bir bulgu elde edilmiştir. Ayrıca, cinsiyete ve yaşa göre bazı yeniden kabul değişkenlerinin farklılık gösterdiği de görülmektedir. Son olarak, komorbidite skorunun yeniden kabul maliyetleri üzerinde gizli ve dolaylı etkisinin olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Yeniden Kabul, Sağlık Hizmetlerinde Kalite, Yeniden Kabul Maliyet Yükü, Yeniden Kabullerin Önlenmesi, Yeniden Kabul Oranlarının Ölçümü
Çok amaçlı optimizasyon yaklaşımı ile anne ve çocuk sağlığı üzerine bir inceleme
Bir ülkede anne ve çocuk sağlığı, uygulanan sağlık politikaları ve sistemlerine göre ülke sağlık durumunu ve gelişmişliğini gösteren önemli iki unsurdur. Anne ve çocuk sağlığı temel göstergeleri ölüm, doğum, hastalık ve beslenme düzeyi iken, anne ve çocuk sağlığı durumunu gösteren en önemli parametreler ise anne ölüm oranı ve bebek ölüm hızıdır. Bir ülkenin anne ölüm oranı, bebek ölüm hızı, beş yaş altı ölüm hızı, doğurganlık hızı düşüklüğü, sağlık harcamaları ve sağlık sektöründeki istihdamın yüksekliği o ülkenin gelişmişliğini gösterir. Bu göstergelere göre çalışmada, Türkiye'de anne ve çocuk sağlığını etkileyen faktörler araştırılarak, çok amaçlı optimizasyon yöntemi ile anne ölüm oranı ve bebek ölüm hızının azaltılması (en küçüklenmesi), sağlık harcamalarının da arttırılmasına (en büyüklen,mesi) yönelik politika önerilerinin geliştirilmesi amaçlanmıştır. Bu anlamda, 2002-2018 dönemine ilişkin yıllık veriler kullanılarak çok amaçlı optimizasyon modeline ilişkin çözümleme Minitab-19 istatistik paket programı ile yapılmıştır. Bu çözümlemeye göre; anne ölüm oranında 2018 yılına göre azalma görülürken, sağlık harcamaları için bir artışın ortaya çıkacağı tespit edilmiştir. Bebek ölüm hızı göstergesi için ele alınan koşullar altında bir değişimin olmadığı gözlenmiştir. Bu çerçevede anne ve çocuk sağlığına ilişkin genel bir değerlendirme yapılarak çeşitli politika önerileri sunulmuştur.
Sağlık harcamalarının ekonomik büyüme üzerindeki etkisi: Türkiye'de iller düzeyinde ampirik bir araştırma
Teknolojik gelişmelerin ve bilgi çağının yaşandığı günümüzde sağlık, temel bir hak olmanın yanı sıra sürdürülebilir bir ekonomik büyüme ve küreselleşen dünyada rekabet edilebilirliği sağlayan beşeri sermayenin geliştirilme sürecinin en önemli unsurlarından biridir. Bir refah ve gelişmişlik ölçütü olan sağlık, kalkınmanın en temel anahtarlarından biridir. Üretimde girdi olarak kullanılan işgücünün rehabilite edilmesi sürecinde kritik bir rol oynayan sağlık yatırımları, sağlıklı toplumların teminatıdır. Sağlıklı toplumlarda, yaşam kalitesinin yükselmesine paralel olarak beşeri sermayenin de kalitesi artmaktadır. Sağlıklı toplumlar ise şüphesiz eğitim ve sağlık gibi beşeri sermayeye yönelik yapılan harcamalarla oluşmaktadır. Sağlıklı toplum koşullarında kaliteli beşeri sermayenin istihdamı ise daha verimli sonuçların alınmasını mümkün kılmaktadır. Bu bağlamda beşeri sermayenin geliştirilmesi, korunması ve sonuç olarak sürdürülebilir bir ekonomik büyümenin sağlanmasında kritik bir önem sahip olan sağlık harcamalarının ülke ekonomisindeki öneminin saptanması, bilimsel yazında üzerinde yoğun çalışılan bir araştırma konusudur. Bu çalışmanın amacı, sağlık harcamalarının kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasıla üzerindeki etkisini araştırmaktır. Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme ilişkisinin incelendiği bu çalışmada, Türkiye'de 81 ilin yıllık verilerden oluşan 2004-2020 dönemine ait sağlık ve eğitim harcamalarının, kişi başına düşen milli gelir ile olan ilişkisi panel veri analizi ile incelenmiştir. Çalışmada yapılan panel ARDL analizinden elde edilen sonuçlara göre, uzun dönemde sağlık harcamalarındaki % 1'lik bir artışın, kişi başına düşen gayri safi yurtiçi hasılayı % 0.353 oranında azalttığı tespit edilmiştir. Bir kontrol değişkeni olarak kullanılan eğitim harcamalarındaki artışın ise kişi başına düşen milli geliri arttırdığı ve eğitim harcamalarındaki % 1'lik bir artışın kişi başına düşen geliri % 1.058 oranında artırdığı sonucuna ulaşılmıştır. Panel Granger (1969) nedensellik testi kullanılarak değişkenler arasındaki ilişkilerin incelendiği çalışmada elde edilen bulgulara göre; sağlık harcamaları, eğitim harcamaları ve kişi başına düşen gelir arasında çift yönlü nedensellik ilişkileri bulunmuştur.
Sağlık harcamaları ve ekonomik büyüme üzerine etkisi
Ekonomik büyüme ve gelişme için gerekli olan sağlık harcamaları, ülkelerin kalkınma düzeylerine göre farklılık göstermiştir. Yüksek ekonomik kalkınmaya sahip ülkeler de yüksek düzeyde sağlık ve eğitime sahiptir. Ekonomik büyüme ve gelişme ile toplumun sağlık ve ekonomik seviyesi artarken, diğer yandan bu niteliklere sahip insanlar ekonomik kalkınma için önemli bir girdi oluşturmuştur. Bu nedenle, Türkiye'de sağlık harcamalarının ekonomik büyümesinin seyrinin etkilerini inceleyen bu çalışma, konu anlamak açısından önemlidir. Devlet, herkesin beden ve ruh sağlığı içinde yaşayabilmesini ve tıbbî bakım görmesini sağlamakla yükümlüdür. Sağlık hizmeti; kişilerin ya da toplumun bedensel- ruhsal ve sosyal açıdan tam iyi olması için yapılan tüm faaliyetlerdir. Ortalama yaşam düzeyinin artırılması ve ölüm oranın azaltılması toplumsal gelişme ve ekonomik büyüme için gerekli bir husustur. Bu doğrultuda sağlık harcamalarının sosyal devlet uygulamalarında hakkaniyetle ve özen gösterilerek yapılması; sağlık çıktılarını iyileştirecek ve beşeri sermayenin niteliğini artıracaktır. Üretim faktörlerinden insan gücü, günümüz toplumlarında ekonomik başarıyı getiren ve bu nedenle ekonomik yatırım yapılması gerekliliğini ön plana çıkaran önemli bir unsurdur. Bu nedenle insan sağlığı ile ekonomi arasında bağ önem kazanmıştır. Böylece iş gücü verimliliği sağlamak için yapılan sağlık harcamaları bir yatırım olarak görülmekte ve sağlık harcamalarının ekonomiye yük getirmeden yapılması gereken yatırımlar şekline dönüşmesi beklenmiştir. Bu çalışmada 2012-2017 yılı yapılan sağlık harcamalarının Türkiye'deki ekonomik büyüme üzerindeki etkileri incelenmiştir. Ekonomik büyüme üzerinde önemli bir etkisi olan insan sermayesinin gelişmesine katkıda bulunan en önemli faktörlerden biri sağlıktır; Çünkü insan sağlığının yetersiz olması, insan sermayesinin ana kaynağı olan eğitimin kalitesini engellemiştir. Ekonomik büyümeyi sağlayan beşeri kaynaklar; bir ülkenin nüfusunun niteliği göre eğitim ve sağlık harcamalarının artırılması ile ekonomik büyümeye katkı sağlar. Sağlık harcamaları ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisini anlamak için ele alınması gereken bir diğer konu da sağlık harcamasıdır. Sağlık harcamaları, ülkelerin en önemli kalkınma göstergeleri olarak kabul edilmiştir. Sağlık harcamalarının GSMH içindeki payı, ülkelerin kalkınma düzeyine göre de artmıştır. Araştırma sonucu, kısa ve uzun dönemde sağlık sektörü ve ekonomik büyüme arasında tek yönlü nedenselliğin olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Sağlık Harcamaları, Ekonomik büyüme, GSYİH, Birim kök analizi