Türkiye'de NEET olmak: Balıkesir örneği

Son yıllarda küresel boyutta teknoloji ve bilgi içeriği yüksek sektörlerin iktisadi faaliyetler içerisinde ağırlığının arttığı görülmektedir. Söz konusu artışa bağlı olarak insan gücüne olan ihtiyacın azaldığı, yeni iş alanlarının istihdam kapasitesi yaratma potansiyelinin düştüğü anlaşılmaktadır. Bu durum hem gelişmiş ülkelerde hem de Türkiye gibi, üretim sistemlerinin teknolojik dönüşüm içerisinde olduğu gelişmekte olan ülkelerde, başta gençler olmak üzere, bireylerin işgücüne katılımını olumsuz etkilemektedir. Bu noktada, eğitimde, istihdamda ya da yetiştirmede yer almayan genç nüfus (Not in Education, Employment, or Training – NEET) oranı ekonomilerin bölüşüm ve kalkınma performanslarının alternatif bir göstergesi olarak öne çıkmaktadır. NEET oranının artması özünde iktisadi bir sorun olduğu gibi, sosyal etkiler içermesi bakımından da detaylı olarak incelenmesi gereken bir olgudur. NEET kavramı, işgücüne katılmayan ya da katılamayan, eğitim süreçleri sekteye uğramış, kendilerini işe yaramaz ve değersiz bulan gençleri ifade etmesi açısından toplumsal olarak üzerinde önem ile durulması gereken bir konudur. NEET kavramın 20. yüzyıl sonlarında İngiltere'de ortaya çıktığı, takip eden dönemde tüm dünyada gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde görülmeye ve zamanla yapısal bir sorun halini almaya başladığı anlaşılmaktadır. Türkiye'de de kavramın 2016 yılında literatüre girdiği ve kapsamının belirlenmeye çalışıldığı görülmektedir. Bu hususta NEET kapsamının en geniş çerçevede belirlenmesi ve kimlerin NEET tanımına girdiğinin doğru bir şekilde ifade edilmesi gerektiği düşünülmektedir. Literatür taraması sonuçlarına göre; 2015 – 2023 yılları arasında konu ile ilgili literatüre giren çalışma sayısının, konunun literatüre ilk girdiği günden 2015 yılına kadar yayımlanan çalışma sayısının yaklaşık beş katı olduğu görülmektedir. Bu bağlamda dünya genelinde NEET konusuna verilen önemin gün geçtikçe arttığı anlaşılmaktadır. Son yıllarda dünya genelinde yaşanmakta olan ekonomik belirsizlikler ve krizler, dünyanın neredeyse tamamında genç işsizlik kavramını daha tehlikeli bir tehdit ve sorun haline getirmeye başlamıştır. Yüksek işsizlik oranlarının hızlı veya kolay bir şekilde düşeceğine dair kanıtlara ise neredeyse rastlanılmamaktadır. Bu durumun aksine, güncel veriler, durgunluk ve mali kısıtlamaların, devletlerin ulusal bütçeleri üzerindeki etkilerine ilave olarak, genç işsizliğin katı işgücü piyasası yapıları ile birleşerek daha karmaşık bir soruna dönüşmekte olduğunu göstermektedir. NEET statüsünde bulunan çok sayıda genç, işgücü piyasasının dışın da kalmalarının yanında sosyal dışlanmışlık riski ile de karşı karşıya kalmaktadır. İşsizliğin toplumsal etkileri, makro ekonomik maliyetlerle kıyaslandığında, devletler için büyük sosyo – kültürel sorunlara zemin hazırlamaktadır. Toplumsal yapının zedelenmesi, sistemik risklerin varlığı ve güven ortamının kaybolması, bilhassa gençlerin cesaretlerinin kırılmasına, kültürel dejenerasyona, siyasi katılımın azalmasına ve hatta demokratik değerlerden uzaklaşmalarına yol açabilecektir. Ülkelerin temel işgücü piyasası reformlarını hayata geçirmede yaşayacağı gecikme ya da başarısızlıklar, karşılaşılacak sorunların dünya geneline yayılması muhtemel yapısal problemlere dönüşeceğini işaret etmektedir. Bu tez çalışmasında, öncelikle NEET oranı üzerinde etkili olan faktörlerin belirlenmesi, sonrasında ise elde edilen faktörlerin analiz edilerek NEET oranın azaltılmasına yönelik politika önerileri geliştirilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla, Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), Avrupa İstatistik Topluluğu (EUROSTAT), Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO), Ekonomik İş Birliği ve Kalkınma Örgütü (OECD) gibi ulusal ve uluslararası veri kaynakları taranarak çeşitli nüfus ve işgücü istatistikleri ile bu konudaki anket/araştırma verileri birlikte değerlendirilerek konu ile ilgili anket ölçeği hazırlanmıştır. Hazırlanacak ölçeğe uygun ampirik sorular, konu ile ilgili problemin tespitine ışık tutacak demografik sorular ile belirlenecek örneklem çerçevesinde yüz yüze anket çalışması şeklinde uygulanmıştır. Bu sayede elde edilecek bulguların, kavramın net olarak ortaya konulmasına ve genel geçerliliği olan çıkarımlar elde edilmesine katkı sağlayacağı düşünülmektedir. Elde edilen bulgular, literatürde sunulan geçmiş yıl çalışmalarıyla büyük benzerlikler göstermekte ve örtüşmektedir. Hem çalışma özelinde hem de uluslararası yazında demografik bulgular bazında kadınların erkeklere nazaran daha fazla risk altında olduğu ve NEET statüsünde bulunan gençlerin düşük ücretle çalışmak yerine, boşta kalmayı ya da ailevi bakım sorumluluklarını üstlenmeyi tercih ettikleri anlaşılmaktadır. NEET sorununun çözümü ve önlenmesine yönelik olarak özellikle Avrupa ülkelerinde, NEET gençlerin eğitime döndürülmeleri ya da istihdama katılımlarının sağlanması adına çeşitli politikalar geliştirildiği, politikaların uygulanması hususunda ilgili AB komisyonlarınca teşviklerin ve yaptırımların devreye sokulduğu görülmektedir. Bu bağlamda Türkiye'de de Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ile T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı (ÇSGB) tarafından çalıştaylar düzenlenerek konu ile ilgili yol haritası oluşturulduğu ve politika geliştirme çalışmalarına başlandığı gözlenmektedir. Anahtar Kelimeler: Genç İşsizlik, Ne Eğitimde Ne İstihdamda Olan (NEET), Genç İşsizlik ile Mücadele, İstihdam Stratejisi. JEL Kodları: J21, J64, E24