Türkiye'nin turizm gelirlerinin ödemeler dengesine katkısının analizi: 2000-2019 yılları arasında ampirik bir uygulama

Dünya genelindeki toplam gelirin 1/10'unu oluşturan turizm, döviz sağlayıcı etkisiyle gelişmiş ve gelişmekte olan ülkeler için büyük bir önem arz etmektedir. Sektörün beraberinde getirmiş olduğu döviz akımı, ilk olarak ödemeler dengesinde gerçekleşen dış aktif ve dış pasif turizm hareketleri üzerinde görülmektedir. Özellikle Türkiye gibi sürekli olarak dış ticaret açığı veren ülkeler, bu açığın finansmanın sağlanmasında dış aktif turizm hareketlerine ihtiyaç duymaktadır. Bu nedenle çalışmada Türkiye'nin 2000 ila 2019 yılları arasındaki son 20 yıllık döneminde dış turizm gelirlerinin ödemeler dengesine katkısı tespit edilmiştir. Buna ek olarak ödemeler bilançosu üzerinde en çok ihtiyaç duyulan sermayeyi yani turizm gelirlerini artırmanın yolları da araştırılmıştır. Analiz sonuçlarına göre turizm gelirlerini artırmanın temel yolu; Türkiye'yi ziyaret eden turistlerin yapmış oldukları ortalama harcama miktarını artırmaktır. Bu nedenle çalışmada 2002 ile 2019 yılları arasındaki son 18 yıllık dönemde Türkiye'ye gelen turistlerin ortalama harcama miktarını etkileyen değişkenler araştırılmıştır. Söz konusu olan yıllarda; "reel efektif döviz kuru, Türkiye'ye en çok turist gönderen Almanya'da kişi başına düşen millî hasıla miktarı, ortalama geceleme sayısı, toplam turist sayısı ve turistik yatak kapasitesi" değişkenleri analize dahil edilmiştir. Çalışmada bağımlı ve bağımsız değişkenlere ait yıllık veriler üzerinden tek denklemli ekonometrik model kurulmuştur. Model tahmini için En Küçük Kareler yöntemi kullanılmıştır. Çalışma sonucunda reel efektif döviz kuru ile Almanya'da kişi başına düşen millî hasıla endeksinin, Türkiye'de kişi başına düşen ortalama harcama miktarını etkilediği belirlenmiştir. Araştırmanın bulgularına göre reel efektif döviz kurunun 1 birim artması sonucunda kişi başına düşen ortalama harcama miktarı 3 birim artmaktadır. Buna ek olarak Almanya kişi başına düşen millî hasıla endeksinin 1000 birim artması, beraberinde kişi başına düşen ortalama harcama miktarını 3.8 birim azaltmaktadır.