Türkiye'de program değerlendirme alanındaki yaklaşımların analizi

Bu çalışmada Türkiye'de program değerlendirme(PD) alanındaki yaklaşımların analizi amaçlanmıştır. Çalışmada 1991-2020 yılları arasında program değerlendirme ile ilgili tezler i) betimsel ii) amaçsal (felsefe-ideoloji ve değerlendirme odağı) iii) yöntemsel anlamda analiz edilmiştir. Çalışmalardaki değerlendirme odağı-model-uygulama tutarlılığı incelenmiştir. Son olarak program değerlendirme alanındaki sorunlar ve çözüm önerileri de analiz edilmiştir. Araştırmada bütüncül tek durum deseni kullanılmıştır. Araştırma iki aşamalı gerçekleştirilmiştir. Doküman analizinin kullanıldığı birinci aşamada; 1991-2020 yılları arası 215 tez "tez inceleme formu" ile incelenmiştir. Elde edilen veriler için yüzde ve frekans değerleri hesaplanmıştır. Araştırmanın ikinci aşamasında maksimum çeşitlilik örnekleme yöntemiyle belirlenen, bu tezleri gerçekleştiren 32 danışman/danışan ile yarı yapılandırılmış görüşme formuyla görüşmeler gerçekleştirilmiştir. MAXQDA 2020 nitel veri analizi programı ile betimsel analiz ve içerik analizi yapılmıştır. Araştırma sonucunda; amaçsal bağlamda PD alanında felsefe olarak objektivizm, ideoloji olarak pozitivizm, değerlendirme odağı olarak özcü soruların ön plana çıktığı belirlenmiştir. Dokümanlardaki amaçsal boyutlarla görüşmelerde elde edilen sonuçlar arasında tutarsızlıklar olduğu söylenebilir. Yine PD çalışması yapanların amaçsal anlamda "Niçin?" sorusunun cevabını tam olarak veremedikleri görülmektedir. Araştırmada yöntemsel açıdan ise; en çok amaca dayalı yaklaşım içinde yer alan PD modellerini kullandıkları, bu modelleri "Niçin?" kullandıklarını tam olarak açıklayamadıkları belirlenmiştir. Nicel yöntemlerin, farklı örnekleme yöntemlerinin, veri toplama araçlarının kullanıldığı belirlenmiştir. PD çalışmalarında amaçsal ve yöntemsel boyutlar arasında da tutarsızlıklar olduğu belirlenmiştir. PD alanında kuramsal, değerlendirici yeterliliği, yaklaşımsal ve yönetsel boyutlarda sorunlar olduğu belirlenmiştir. Bu sorunlara çözüm önerileri de belirlenmiştir. Sonuç olarak Türkiyede PD alanındaki çalışmalarda; yaklaşımın varlığı, yaklaşıma uygun çalışmaların yapılması boyutlarında sorunlar ve eksiklikler olduğu söylenebilir. Anahtar kelimeler: program değerlendirme, yaklaşım, amaçsal, felsefe, ideoloji, değerlendirme odağı