Türkiye'de sağlık harcamaları ekonometrik bir uygulama

Çalışmanın asıl amacı, sağlık harcamalarının toplam, kamu ve özel ayrımında uzun dönem ilişkilerini incelemektedir. Sağlık harcamalarının, uzun dönem ilişkileri, 1988-2008 yılları arasında, Türkiye için demografik değişkenler olan 65+ yaş nüfus oranı, kişi başına düşen doktor sayısı ve doğum hızıyla, makroekonomik değişkenler olan GSYİH, sağlık fiyat endeksi ve kamu karşılama oranı değişkenleri arasında Johansen Eş-bütünleşme Analizi kullanılarak incelenmiştir. Türkiye'de de bu konuyla ilgili yapılan çalışmalar çok kısıtlıdır. Özellikle son yıllarda yapılan sağlık reformu çalışmalarından sonra bu konuda çok az sayıda çalışma yapılmıştır. Bu konuda OECD ülkeleri ile ilgili yapılan çalışmalarda da, Türkiye'yi çalışmalara dahil etmemişlerdir.Çalışmada, demografik ve makroekonomik değişkenlerin yer aldığı modellerden kurulan sağlık harcaması modelleri 1988-2008 yıllarını kapsamaktadır. Yıl bazında verilerin azlığından ve sağlık verilerinin geçmişe dayalı veri sorunu olduğundan modellere çok fazla değişken ilave edilemediği için karma model kurulamamıştır. Yapılan eş-bütünleşme analizi sonucunda hem demografik, hem de makroekonomik değişkenler için kurulan modellerde (toplam, kamu, özel sağlık harcamaları) uzun dönemli ilişkiler tespit edilmiştir. Bunun sonucunda ilişkilerin hangi değişkenden kaynaklandığı sonucuna ulaşmak için modellerin etki-tepki grafikleri çizilmiş ve varyans ayrıştırması yapılmıştır.Johansen eş-bütünleşme vektörleri incelendiğinde toplam sağlık harcamaları ve kamu harcamaları lüks bir mal olarak bulunurken, özel sağlık harcamaları zorunlu bir mal olarak bulunmuştur. Buna bağlı olarak GSYİH meydana gelecek %10'luk bir artışın toplam sağlık harcamalarında %12,4'luk, kamu harcamalarında %10,9'luk, özel sağlık harcamalarında ise %8,3'lük bir artışa neden olduğu tespit edilmiştir.Anahtar kelimeler: sağlık harcamaları, gelir, eş-bütünleşme, varyans ayrıştırması, etki-tepki, sağlık reformu