Türkiye'de siyasal parti tipolojileri

Çalışma, Türk siyasal partilerinin nasıl tipolojileştirilebileceği sorusundan hareketle bir tipoloji denemesi yapmayı amaçlamaktadır. Bunun için 1946'dan günümüze kadar devam eden süreçte parlamentoda temsil görevini üstlenen Türk siyasal partileri analiz edilmiştir. Analiz modeli Gunther ve Diamond'ın tipolojisinde kullandığı ana kriterlerin Türk siyasal hayatının temel dinamiklerine göre belirlenen alt değişkenler ile düzenlenerek oluşturulmuştur. İkinci aşamada ise Türk siyasal partileri için öne çıkan benzerliklerin temel alındığı bir tipolojik model ortaya konulmuş ve seçilen partiler analiz modeline göre incelenerek oluşturulan tipolojik modele göre sınıflandırılmaya çalışılmıştır. Böylece Türk siyasal partileri için bir tipoloji denemesi yapılmıştır. Türk siyasal partilerinin analiz modeli Gunther ve Diamond'dan alınan ana kriterler (organizasyonel yapı, program hedefleri/ideolojik yapı ve hegemonyacı/çoğulcu yapı kriterleri) üzerinden şekillendirilmiştir. Bu ana kriterlerin Türk siyasal partileri için belirlenen alt göstergeleri organizasyonel yapı için kurucu unsur/ekip, örgütlenme yapısı, sivil toplum/toplum bağı, kapanış gerekçesidir. Program hedefleri/ideolojik yapı için partinin tarihsel amacı/ hedefi/ hedef kitlesi alt göstergelerdir. Son olarak çoğulcu/hegemonik yapı ana kriteri için partide disiplin kurallarının varlığı/etkisi, partide lider algısı/liderin seçilme usulü, parti içi demokrasi göstergeleri, partinin milletvekili adaylarını belirleme usulü ve partinin en üst organının olağanüstü toplanma usulü gösterge olarak belirlenmiştir. Türk siyasal partileri için kurulan tipoloji modeli ise 4 parti tipini ön görmüştür. Bunlar, elit temelli sınırlı kitle hedefli hegemonik veya çoğulcu eğilim gösteren partiler, inanç/etnik/sınıf temelli sınırlı kitle hedefli hegemonik veya çoğulcu eğilim gösteren partiler, elit temelli kapsayıcı kitle hedefli hegemonik veya çoğulcu eğilim gösteren partiler, inanç/ etnik/sınıf temelli kapsayıcı kitle hedefli hegemonik veya çoğulcu eğilim gösteren partilerdir. Çalışmada incelenen her dönemin partileri analiz modeline göre incelenmiş ve tipoloji modeline göre sınıflandırılmaya çalışılmıştır.