Türkiye'de turizm gelirlerinin makro iktisadi değişkenler üzerindeki etkisinin ekonometrik analizi

Bu çalışmanın amacı; Türkiye'de turizm gelirlerinin makro iktisadi değişkenler üzerindeki etkisini ekonometrik olarak analiz etmektir. Çalışmanın birinci bölümünde turizm ekonomisi genel ayrıntılarıyla incelenmiştir. Bu bölümde aynı zamanda turizm sektörünün özellikleri, sektörel gelişimi, sektör işletmeleri, Dünyada, Avrupa Birliği ülkelerinde, Akdeniz Havzası ülkelerinde ve Türkiye'de turizmin yeri ve önemi üzerinde durulmuştur. İkinci bölümde turizmin diğer sektörler başta olmak üzere milli gelir, diğer makro iktisadi değişkenler ile çevre üzerindeki olumlu ve olumsuz etkilerine değinilmiştir. Son olarak üçüncü bölümde turizm gelirlerinin Gayri Safi Milli Hasıla, ihracat, istihdam, enflasyon, cari açık dengesi ve karbondioksit emisyonu üzerindeki etkileri 1995-2019 yılları arasında incelenmiştir. Bu amaçla öncelikle yapısal kırılmaları dikkate almayan geleneksel birim kök (Genişletilmiş Dickey Fuller, Philips-Perron) ve eşbütünleşme (Engle ve Granger) testleri uygulanmıştır. Engle ve Granger eşbütünleşme testi sonuçlarına göre turizmin sadece Gayri Safi Milli Hasıla üzerinde uzun dönemli bir etkisi olduğu tespit edilmiştir. Sonraki aşamada söz konusu etkiler sadece bir yapısal kırılmayı dikkate alan birim kök (Zivot ve Andrews) ve eşbütünleşme (Gregory ve Hansen) testleriyle incelenmiştir. Gregory ve Hansen eşbütünleşme testi sonuçları; turizm gelirlerinin bir kırılma ile ihracat, istihdam, cari açık ve karbondioksit emisyonu üzerinde uzun dönemli bir etkisi olduğunu göstermiştir. Analizin üçüncü aşamasında turizm gelirlerinin ele alınan makro iktisadi değişkenler üzerindeki etkileri iki yapısal kırılmayı dikkate alan birim kök (Lee ve Strazicich) ve eşbütünleşme (Hatemi-J) testleriyle tekrarlanmıştır. Hatemi-J eşbütünleşme sonuçlarına göre ise turizm gelirlerinin iki yapısal kırılma durumunda Gayri Safi Milli Hasıla, ihracat, enflasyon ve cari açık üzerinde uzun dönemli bir etkisi olduğu görülmüştür. Farklı test uygulamalarında farklı sonuçlara ulaşılması, yapısal kırılmaları dikkate almanın önemini göstermiştir.