Türkiye Türkçesi ağızlarında duygu fiilleri

Bu çalışmada, Anadolu insanının duygularını fiil olarak ifade ediş biçimlerinin, bu fiillerin söyleyiş farklılıklarının, kaç adet olduklarının ve türlerinin tespit edilmesi hedeflenmiştir. Anadolu insanının, özellikle, hangi duygu fiillerini kullandığı ve bunları hangi varyasyonlarla ifade ettiği sorularına cevap aranmıştır. Tarama ve betimleme desenlerinin bir arada kullanıldığı karma yönteme dayanan bu araştırma Türkiye'de Halk Ağzından Derleme Sözlüğü'nün ekler bölümü de dahil olmak üzere 6 cildiyle sınırlandırılmıştır. Bu sözlük alfabetik bir sırayla duygu fiilleri bağlamında taranmış ve tarama sonucunda elde edilen bulgular TenHouten'ın 2007 ve 2013 tarihli çalışmalarına başvurularak birincil, ikincil, üçüncül duygu sınıflarına; olumlu, olumsuz, karma duygu değerlerine ve son olarak neşe, korku, sevgi vb. duygu türlerine göre tasnif edilmiştir. Yapılan tasniflendirme sonucunda, Türkiye Türkçesi ağızlarında 3179 adet duygu fiili tanıklanmıştır. Bu fiillerin üç farklı duygu sınıfı içerisinde, nicel açıdan çoktan aza doğru, birincil, ikincil, üçüncül duygu sınıfında yer aldığı sonucuna ulaşılırken değer bakımından da olumsuz duygu fiillerinin çoğunlukta olduğu görülmüştür. Duygu türü açısından ise üzüntü ifade eden duygu fiillerinin daha fazla olduğu saptanmıştır. Bu çalışma, Anadolu insanının tarihsel ve kültürel birikiminin ağız söz varlığına, özellikle de duygu fiillerine, zenginlik olarak yansıdığını ve Türkiye Türkçesi ağızlarının çok katmanlı bir anlam ağına sahip olduğunu göstermektedir.