Türkiye ve beyin göçü: İtme ve çekme perspektifinde oluşturulan politikaların beyin göçüne etkisi

İyi eğitim almış beşerî sermayenin başka bir coğrafyaya gidişi olarak tanımlanan beyin göçü, 1945'lerde nitelikli gücünü başka ülkelere kaybeden İngiltere tarafından fark edilmiş, küreselleşmenin de etkisiyle 1960'lardan sonra hızla artmıştır. ABD, İngiltere, Almanya gibi, ülkeler, itme ve çekme perspektifinden önemli beyin göçü politikaları geliştirmişlerdir. Türkiye ise TÜBİTAK Tersine Beyin Göçü ve Turkuaz Kart Yabancı Beyin Göçü çekme politikaları da dâhil, beyin göçünün mağduru olmamak açısından, birtakım politikalar geliştirdiyse de etkili bir atak oluşturamamış beyin göçü sorununu politik gündemine bir problem olarak almakta geç kalmıştır. Ayrıca, Türkiye'nin beyin göçü politikalarını tarihsel olarak ortaya koyan bütünleşik, düzenli bir çalışma olmadığı gibi, elde edilen veriler, daha çok beyin sermayesinin kaybının incelenmesi gibi çalışmalar olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmada, beyin göçü politikalarının itme ve çekme etkisini anlamak açısından beyin göçü çekme konusunda dünyada önde gelen ABD Green Kart, Almanya Mavi Kart ve Türkiye'nin geliştirdiği Turkuaz Kartın benzer özellikleri karşılaştırılmıştır. Çalışmanın odağını oluşturan Türkiye'nin itme ve çekme perspektifinden oluşturduğu, beyin göçü politikaları ise tarihsel dönemleri bağlamında incelenerek ortaya konulmuş, "beyin göçü politikası" ise kavramsallaştırılmıştır. Kalkınma Planlamaları kapsamında geliştirilen son güncel, Turkuaz Kart ve TÜBİTAK 2232 tersine beyin göçü politikaları analiz edilmiş, Türkiye'nin beyin göçü politikalarının beyin göçüne etkisini itme ve çekme perspektifinden değerlendiren bir SWOT analizi yapılmıştır.