Türkiye'de vergi hukukunda uzlaşma müessesesi ve uygulama sonuçlarının incelenmesi (2012-2016)

Vergi uyuşmazlıklarını çözmede, mükellefle, vergi idaresinin karşılıklı taviz vermek suretiyle anlaşması yöntemi olarak tanımlayabileceğimiz uzlaşma müessesesi, Türkiye'de 1963 yılından bu tarafa uygulanmaktadır. Uzlaşma müessesesi ve uygulama biçimi hakkındaki tartışmalar devam etmektedir. Çalışmamızda, vergi uyuşmazlıklarının azaltılması ve uzlaşma müessesesinin etkinliğinin artırılması için neler yapılabileceği değerlendirilecektir. Uzlaşma müessesine temel oluşturmak açısından öncelikle verginin tarihi gelişimi, vergideki temel kavramlar açıklanmıştır. Gelişmiş bazı batı ülkelerinin uzlaşma sistemleri incelenmiş ve incelenen ülkelerin hemen hepsinde uzlaşma ve benzeri yöntemlerin geniş olarak uygulandığı ve uyuşmazlıkların çoğunun uzlaşma ve benzeri idari yöntemlerle çözüldüğü ve yargıya az sayıda uyuşmazlığın intikal ettiği anlaşılmaktadır. Uzlaşma müessesinin Türkiye'de ortaya çıkışı ve tarihi gelişimi, tarhiyat öncesi uzlaşma ve tarhiyat sonrası uzlaşma etraflıca açıklanmış ve 2012-2016 yılları arasındaki tarhiyat öncesi ve tarhiyat öncesi uygulama sonuçları etraflıca analiz edilmiştir. Türkiye'de vergi uyuşmazlıklarının az bir kısmının uzlaşma yönetimiyle çözüldüğü ve kalan çoğuna çözüm üretilemediği gözlemlenmektedir. Türkiye'de, vergi uyuşmazlıklarına karşı yargı yolundan önce uzlaşmaya başvurma zorunluluğu olmadığı, uzlaşmaya başvurmada süre kısıtlaması olduğu, vergi cezaları bakımından uzlaşmaya başvurmada engeller bulunduğu, uzlaşma görüşmelerinde objektif kriterler esas alınmadığı, uzlaşmada mükellefin ödeme gücü dikkate alınmadığı ve bu eksikliklerin uzlaşma müessesesinin etkinliğini azaltan hususlar olarak öne çıktığı görülmektedir.