Türkiye'yi İkinci Dünya Savaşına sokma çabaları: Adana görüşmeleri

Birinci Dünya Savaşı sonrası mağlup devletlerin imzalamış oldukları barış antlaşmaları dünyayı yeni bir savaşa sürüklemişti. Almanya ve İtalya'nın başını çektiği Mihver Devletlere karşı İngiltere ve Fransa'nın oluşturduğu Müttefik Devletler, 1 Eylül 1939 tarihinde başlayan İkinci Dünya Savaşı'nda birbirlerine karşı mücadele etmişlerdi. Almanya'nın izlediği yayılımcı politika; Avrupa, Afrika ve Balkanlar'ı etkisi altına alırken, Japonya'nın savaşa dahil olmasıyla Amerika ve Uzak Doğu da savaşın bir parçası haline gelmişti. Geniş bir coğrafyaya yayılan savaş, doğrudan savaşa girmeyen birçok ülkeyi getirdiği yeni şartlarla etkilemiş, bu ülkelerden biri de Türkiye olmuştu. Türkiye, savaşa girmemek için çok mücadele vermiş hem Müttefik hem de Mihver Devletlerle ilişkilerini dostluk ortamında sürdürmüş, birini diğerine tercih eder duruma düşmemişti. 1939 yılından 1942'ye kadar olan süreçte savaşta Mihver Devletlerin üstünlüğü söz konusu iken ABD'nin savaşa dahil olması ve Almanya'nın Stalingrad'da Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği'ne yenilmesiyle başlayan geri çekilişi üstünlüğün Müttefik Devletlere geçmesine neden olmuştu. Bu süreçte Almanya'nın kesin olarak yenilmesini isteyen Müttefik Devletler, Türkiye'nin coğrafi konumunu kullanmak için onun savaşa girmesini istemekte hatta bunun için ona baskı yapmaktaydı. Türkiye'nin endişeye kapılmaması ve Müttefik Devletlere kapısını tam olarak kapatmaması için yardımlar yaparak onun endişelerini gidermeye çalışan Müttefik Devletler, Türkiye'nin içinde bulunduğu durumu, şartları ve ihtiyaçlarını görüşmek üzere bir araya gelmek istemişlerdi. Türkiye, tarafsız bir konumda olduğu için bu görüşmeye sıcak bakmamıştı ancak Amerikan Başkanı Roosevelt'in araya girmesi ve Başbakan Churchill'in Türkiye'ye sadece görüşmek için geldiğini bildirmesi üzerine Cumhurbaşkanı İsmet İnönü görüşmeyi kabul etmişti. 30-31 Ocak 1943 tarihinde Adana'da bir araya gelen ve oradan Mersin'in Yenice ilçesine geçen liderler, burada Cumhurbaşkanlığı treni içerisinde, oldukça gizli bir şekilde, yanlarında bulunan askeri ve siyasi kadrolarla iki gün boyunca görüşmelerde bulunmuşlardı. Biz de bu görüşmeleri, görüşmelerde geçen konuları, liderlerin beklentilerini ve Türkiye'ye yapılmasına karar verilen yardımları anlatmaya çalıştık. Savaşın sonuna gelindiğinde yardımların hangi alanlarda, ne oranda yapıldığını ve beklentilere cevap verip vermediğini İngiltere ve Türkiye'de bulunan arşivlerden temin edilen kaynaklarlar ortaya koymaya gayret ettik.