Türkmenlerin Hocamberdi Han Destanı

Türkmenistan halk edebiyatında 18. yüzyıl, sözlü edebiyatın yazılı edebiyata geçtiği bir zaman dilimi hâline gelmiştir. Bu dönem içerisinde yetişen şair ve yazarlar, ustalarından aldıkları eğitimler ve yetişme alanları bağlamında hem anonim destanları söylemişler hem de kendilerinin oluşturduğu destanları icra etmişlerdir. Türkmen halk şairi Abdullah Şâbende tarafından kaleme alınan Hocamberdi Han Destanı ise 18. yüzyıl Türkmen halk edebiyatında yer almış bir halk destanıdır. Hocamberdi Han Destanı'nın bilimsel olarak ele alınmasındaki asıl amaç, Türkmen Türklerine ait olan bu halk edebiyatı ürününün ülkemizde tanınmasını sağlamaktır. Tezin hazırlanmasında araştırma-tarama modeli kullanılmıştır. Bu model ile var olan destan metni, Kiril harfli Türkmen Türkçesinden Türkiye Türkçesine transkripsiyon yoluyla aktarılmıştır. Ardından metin bağlamında inceleme ve tahlil çalışmaları yapılmıştır. Tez, giriş ve dört bölümden oluşmaktadır. Giriş kısmında Türkmenistan ile ilgili genel bilgilerin ardından genel olarak destan terimi, Türkmenistan'da destan yerine kullanılan terimler, destanlar hakkında tasnif çalışmaları ve eser çalışmaları üzerine bilgi verilmiştir. Birinci kısımda Hocamberdi Han Destanı'nın tarihî dönemi ve destan hakkında yapılan çalışmalar ve Abdullah Şâbende hakkında elde edilen araştırmalar sunulmuştur. İkinci kısımda Hocamberdi Han Destanı'nın dil, üslup ve şekil özellikleri destandan örnekler verilerek incelenmiştir. İçerik olarak destanın olay örgüsü sistematik bir biçimde sıralanmış, destanda yer alan şahıs kadrosu, mekân ve zaman unsurları tespit edilerek metin bağlamında tahlil edilmiştir. Üçüncü kısımda Hocamberdi Han Destanı'nın sözlü tarih ve folklor bakımından incelenmesi sonucunda elde edilen bilgiler yer almıştır. Son kısımda da destanın transkripsiyonlu metni ile Türkiye Türkçesine aktarılmış metni verilmiştir. Sonuç kısmında ise destanın incelenmesi sonucu elde edilen bulgular açıklanmıştır.