Ulusal basında mankurt ve közkaman kavramlarının siyasal yansımaları üzerine bir inceleme

Manas Destanı ile birlikte ortaya çıkmış olan mankurt ve közkaman kavramları günümüzde hâlâ önemini ve güncelliğini korumaktadır. Kırgızlara bir ders niteliği teşkil eden Manas Destanı'nın öğreticiliğinin yanı sıra siyasal anlamda da uyarıcı bir niteliğinin var olması kavramların önemini daha da arttırmaktadır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, 20 Eylül 2015 tarihinde yüz binlerce kişinin katılım sağladığı İstanbul'un Yenikapı ilçesindeki "Milyonlarca Nefes, Teröre Karşı Tek Ses" sloganlı mitingde mankurt kavramını dile getirmiş, ardından kavramın siyasal alanda ve medyadaki kullanım sıklığı giderek artmıştır. Öyle ki, mankurt ve közkaman kavramları 2015 yılı öncesinde Yeni Şafak, Yeniçağ, Birgün, Evrensel, Sabah ve Cumhuriyet internet gazetelerinde haber olarak yer bulamamış, Hürriyet gazetesinde ise yalnızca 1 haber olarak yer bulabilmiştir. 2015 yılı itibari ile Türk siyasetçilerinin kavramlara ilişkin söylemlerinin artması ile birlikte, kavramlara ilişkin haber içerikleri Yeni Şafak'ta 24, Yeniçağ'da 21, Hürriyet'te 22, Sabah'ta 27, Cumhuriyet'te 8, Birgün'de 13 olmak üzere toplam 115 haber olarak topluma sunulmuştur. Tüm bu gelişmeler çalışmada 2015 yılının kavramlara ilişkin artan siyasal söylemlerin miladı olarak belirlenmesine sebebiyet vermiş ve araştırmaya ilişkin tarih aralığının belirlenmesinde etkili olmuştur. Bu çalışmada, Türkiye'de son 6 yılda Türk siyasetçilerinin mankurt ve közkaman kavramları hakkındaki söylemleri, araştırma evrenini temsil etmesi bakımından seçilen farklı ideolojik yayıncılık anlayışına sahip yedi gazetede (Yeni Şafak, Yeniçağ, Hürriyet, Sabah, Birgün, Cumhuriyet, Evrensel) iletişim kuramcısı T. Van Dijk'ın geliştirdiği eleştirel söylem analizi yöntemine uygun olarak incelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında çalışmanın araştırma soruları da yanıtlanmaya çalışılmıştır. Bu çalışmaya ilişkin yapılan eleştirel söylem analizi sonucunda, Türk siyasetçilerinin mankurt ve közkaman kavramlarına ilişkin söylemlerinde, kavramların esas bağlamlarından koparılmadan Manas Destanı ve Cengiz Aytmatov'un eserlerindeki anlamlarını yansıtacak şekilde, birebir uyumlu olarak kullanıldığı sonucuna ulaşılmıştır. Türk siyasetçilerince temel anlamda terör örgütleri ve terör unsurlarını nitelemek amacıyla kullanılan mankurt ve közkaman kavramlarıyla ilgili söylemlerde milli bir vurgu yapıldığı da görülmektedir. Ayrıca, milliyetçilik ideolojisiyle bütünleşmiş bu kavramlarla toplumun, milli bir üslupla, iç ve dış tehditlere karşı da uyarılmakta olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda yerli ve milli olarak nitelenen bu kavramların Türk milliyetçi söylemlerine de birtakım katkılar sunduğunu söylemek yerinde olacaktır. Siyaset dilinde kullanım sıklığı artan bu kavramlara yönelik haberler incelendiğinde Yeniçağ, Yeni Şafak, Sabah, Hürriyet ve Birgün gazetelerinin kavramlara ilişkin söylemleri doğrudan aktarım şekliyle ideolojik yorumlar katmadan okuyucuya sunduğu görülmektedir. Ancak Cumhuriyet gazetesinin kavramlara ilişkin haberleri incelendiğinde kimi zaman haberlere yorumların eklenmiş olduğu görülmektedir. Bununla beraber Türk siyasetçilerinin önde gelen isimleri tarafından dile getirilen kavramlara ilişkin söylemlerin tüm gazetelerde haber olarak yayımlanması beklenmişse de Evrensel gazetesinin kavramlara ilişkin hiç haber yayımlamayarak konuya mesafeli davrandığı da tespit edilmiştir.