Uluslararası hukuk bakımından silahlı çatışma alanlarında insan haklarının korunması ve iyileştirilmesi 11 Eylül sonrası dönemde: Afganistan örneği

Afganistan, tarihi ve kültürü ile dünya ülkeleri arasında çok önemli bir yere sahiptir. Bulunduğu jeopolitik konumu nedeniyle tarihte başta İngiltere olmak üzere birçok ülke tarafından işgal edilmiştir. Ancak dağlık ve engebeli yapısından dolayı işgallerin kontrol edilmesi oldukça zor olmuştur. Bir diğer önemli nokta ise nüfusunun çok heterojen bir yapıya sahip olmasıdır. Aynı zamanda bu heterojen nüfus aşiret ve kabile halinde yaşamlarını sürdürmektedir. Böylece işgalci devlet Afganistan üzerinde hakimiyet oldukça zor olmuştur. Bu durum silahlı çatışmalarda ülkelerin sert politikalar yürütmesine de sebep olmuştur. Afganistan kendi içerisinde bu karışık yapıdan kaynaklı birçok iç savaşa da maruz kalmıştır. Dünyadaki silahlı çatışmaların giderek artması nedeniyle uluslararası hukukun etkinliği ve caydırıcılığı çok tartışılan bir konu haline gelmiştir. Uluslararası savaş hukuku devletlerin birbirine karşı savaş açmasını önlemesinin yanı sıra olası silahlı çatışmaların da belirli bir hukuk çerçevesinde gerçekleşmesini sağlamaktadır. Tarihte bu hukuk ve normlar Cenevre Sözleşmesi ile koruma altına alınmıştır. Ancak gerek uluslararası hukukun yetersizliği gerekse BM'nin yapısından kaynaklı birçok silahlı çatışma alanında ciddi hak ihlalleri yapılmaktadır. Bu çalışmada ise 11 Eylül saldırısından sonra ABD'nin Afganistan'a yaptığı müdahale incelenmiştir. Dünya tarihine çok önemli bir gelişme olarak geçen 11 Eylül saldırısı El-Kaide terör örgütü tarafından yapılmıştır. Bu tarihten itibaren terörle mücadele dünya genelinde çok farklı bir boyut kazanmıştır. ABD'nin asıl amacı Afganistan'daki terör ve terör uzantılarını yok etmek olsa da başta siviller olmak üzere birçok insan çok kötü muameleye maruz kalmıştır. Savaş hukukunun en önemli ilkelerinden biri olan sivil insanları ayırt etme ilkesine uygulamıştır. Birçok sivil insan çocuk ve kadın bu savaşta hayatını kaybetmiştir. Bir diğer önemli ilke olan gereksiz acıya sebebiyet vermeme ilkesi ise kullanan kitle imha silahları ve kimyasal silahlar sonucunda ihlal edilmiştir. Aynı zamanda esirlere kötü muamele edilmesi sonucunda da yaşam hakkı ihlali söz konusudur. ABD'nin Afganistan'a müdahale sırasında uluslararası hukuk normlarına uymadığı ve birçok hak ihlali yapmıştır. ABD, 2020 yılında geride birçok yıkıntı bırakarak yönetimi Taliban'a bırakmıştır. Bu çalışmanın asıl amacı geride bırakılan bu hak ihlallerini ve uluslararası hukuk ihlallerini uluslararası literatüre kazandırmaktır.