Uluslararası Hukukta devlet başkanlarının yargı bağışıklığı ve cezai sorumluluğu

Bir devletin egemenliğinin temsilcisi ve en üst düzey devlet görevlisi olan devlet başkanlarının uluslararası teamül hukukundan doğan bağışıklıkları mevcuttur. Bunlardan biri olan yargı bağışıklığı bağlamında ise uluslararası teamül hukuku üst düzey devlet görevlilerine kişisel (ratione personae) ve fonksiyonel (ratione materiae) bağışıklık olmak üzere iki tür bağışıklık tanımaktadır. Ancak, devlet başkanlarının devlet içinde sahip oldukları mevki, onların suç işlemesine engel değildir, aksine devlet başkanları bu makam dolayısıyla sahip olduğu nüfuzu uluslararası hukuka göre suç sayılan fiilleri işlemek için kullanabilir. Devlet başkanlarının uluslararası suçlar bakımından yabancı mahkemeler önünde bağışıklığı ve uluslararası ceza mahkemeleri önünde hesap verebilirliği konusu, son dönemlerde önemli ve araştırılmaya değer bir konu haline gelmiştir. Bu çalışmanın amacı, devlet başkanlarının uluslararası hukuktaki statüsünü ve devlet başkanının bağışıklığı ile devletin bağışıklığı arasındaki ilişkiyi ortaya koyduktan sonra, uluslararası hukuk düzeninin büyük başarılarından biri olarak insan hakları ve insancıl hukuk ile devlet başkanlarına uluslararası hukukça tanınan uluslararası bağışıklıklar arasında nasıl bir denge kurulması gerektiğini incelemektir. Bu amaç doğrultusunda tez çalışmamızda, uluslararası hukuktaki son gelişmeler ışığında bir devlet başkanının uluslararası suç işlediği iddia edildiği durumlarda devlet başkanı bağışıklığının yabancı ulusal mahkemeler önünde uygulanıp uygulanmayacağı üzerinde durulmuştur. Ayrıca, uluslararası ve uluslararasılaştırılmış (hibrit/karma) mahkemeler önünde bu bağışıklık türlerinin geçersizliğinin hukuki dayanakları ele alınmıştır. Özellikle, Uluslararası Ceza Mahkemesi'nin kurucu andlaşması olan Roma Statüsüne taraf olan ve taraf olmayan devletler bakımından devlet başkanı bağışıklığının geçersizliği, devlet başkanlarının bu Mahkeme nezdinde cezai sorumluluğu konusu, BM Güvenlik Konseyi'nin bu konudaki rolü irdelenmiştir. Uluslararası teamül hukukundan kaynaklanan devlet başkanı bağışıklığı konusunun detaylarının açık bir şekilde bir sözleşme ile düzenlenmemesi nedeniyle, Pinochet, El Beşir, Arrest Warrant davası gibi devlet başkanı bağışıklığı konusunda dönüm noktası sayılan veya bir sembol haline gelen ulusal ve uluslararası davalar üzerinden konu yorumlanmıştır. Ayrıca, bu çalışmada uluslararası örgüt çalışmalarından, doktriner görüşlerden ve konuya genel olarak yer veren sözleşmelerden yararlanılmıştır.