Uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının kredi derecelendirme eylemlerinin hisse senetlerine etkisi: Türk bankacılık sektöründe faaliyet gösteren bankalar üzerine bir araştırma

Henüz iki yüz yıllık geçmişleri bulunmayan kredi derecelendirme kuruluşları, finansal piyasalardaki bilgi sağlama, sertifikasyon ve yasal çerçeveden kaynaklı yarı kamusal görevleriyle finansal piyasalarda yeri doldurulamaz bir aracı kuruluş türü olarak faaliyet göstermektedir. Uluslararası piyasalardan aldıkları pay ve piyasalardaki etkinlik düzeyleri dikkate alındığında en büyük üç uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu olan Moody's, S&P ve Fitch kredi derecelendirme notlarını, kredi derecelendirmelerinin göreceli sıralama üzerinden, geleceğe yönelik tahmin edilebilir olayları dikkate alarak borçluların ödeme kabiliyeti ve temerrüde düşme olasılığının ifade edildiği bir "görüş" olarak tanımlamaktadır. Bu görüş temel olarak basit şekilde anlaşılabilecek harf ve işaretlerden oluşmakta ve her bir notun ifade ettiği anlam yine piyasa katılımcıları tarafından basit şekilde anlaşılabilecek kısa metinlerle açıklanmaktadır. Literatürde kredi derecelendirme kuruluşlarına kriz dönemlerinde yoğunlaşan ve 2007-08 küresel finans krizi sonrasında zirve noktasına ulaşan çok sayıda eleştiri getirilmiştir. Ancak kredi derecelendirme kuruluşlarının tarihsel olarak finansal piyasalarda oynadığı rolün ve bu rol kapsamında piyasaları ve piyasa katılımcılarını etkileme düzeylerinin araştırılmasına ilişkin çalışmalar henüz yeterli düzeye ulaşmamıştır. Bu çalışmanın amacı, TBS'de faaliyet gösteren ve payları BİST'te işlem gören 12 bankaya 2000-2020 yılları arasında üç büyük kredi derecelendirme kuruluşu tarafından verilen derecelendirme notları ve bankalara yönelik olarak yapılan görünüm açıklamalarının analiz edilerek, kredi derecelendirme eylemlerinin bankaların hisse senedi fiyatları üzerinde etkili olup olmadığı, kredi derecelendirme eylemlerine yatırımcıların verdiği tepkilerde zaman içerisinde bir değişiklik olup olmadığı ve ayrıca kredi derecelendirme notlarının banka hisse senetlerinin likiditesi üzerindeki etkisinde zaman içerisinde bir değişiklik olup olmadığının belirlenmesi; bu çerçevede kendilerine getirilen birçok eleştiri ve krizlerdeki tartışmasız rolleri kapsamında kredi derecelendirme kuruluşlarının piyasalardaki etkisinin zaman içerisinde değişikliğe uğrayıp uğramadığının tespit edilmesidir. Üç büyük uluslararası kredi derecelendirme kuruluşu tarafından 2000-2020 yılları arasında TBS'de faaliyet gösteren ve payları BİST'te işlem gören 12 banka hakkında gerçekleştirilen kredi eylemleri; aynı tarih aralığındaki bankaların hisse senedi getirileriyle birlikte analiz edilmiştir. Bu kapsamda BİST'te işlem gören hisse senedi fiyatlarının, kamuya açıklanan yeni bilgilere hızla uyum sağladığı yarı güçlü formdaki etkin piyasa hipotezinin geçerli olduğu bir sermaye piyasasının varlığı varsayımı altında olay analizi (event study) metodolojisi kullanılmıştır. Hazırlanan veri seti ekonometri programlarından RStudio ile Fama'nın tek endeksli piyasa modeline göre analize tabi tutulmuştur. Toplam 12 banka nezdindeki her bir kredi derecelendirme eylemi (673 adet) ayrı ayrı değerlendirilerek kredi derecelendirme eylemlerinin gerçekleştiği dönemler dört periyoda ayrılarak anormal getiriler incelenmiştir. Analiz sonuçları çerçevesinde üç büyük kredi derecelendirme kuruluşu tarafından gerçekleştirilen kredi derecelendirme eylemlerinin, BİST'te işlem gören 12 bankanın hisse senedi fiyatları üzerinde 1, 2, ve 3'üncü periyotlarda istatistiki olarak anlamlı bir etkisi olduğu anlaşılmıştır. Araştırmamızın ikinci aşaması olan yatırımcı davranışları ile kredi derecelendirme eylemleri arasındaki ilişkinin tespit edilebilmesi için 2000-2020 yılları arasında banka bazlı hesaplanan ve daha sonra yıllık olarak konsolide edilen anormal getiriler, TBS'de faaliyet gösteren ve payları BİST'te işlem gören bankaların yatırımcılarının, zaman içerisinde kredi derecelendirme eylemlerine verdikleri tepkilerde bir azalış yaşandığına işaret etmektedir. Analiz sonuçları; kredi derecelendirme eylemlerinin önceki dönemlere nazaran daha düşük oranda fiyatladığı, dolayısıyla kredi derecelendirme kuruluşlarının piyasaya verdiği bilginin veya kredi derecelendirme kuruluşlarına olan güvenin oransal olarak görece düştüğü şeklinde yorumlanmıştır. Buna ilaveten kredi derecelendirme eylemlerinin BİST'te işlem gören 12 banka hisse senedinin likiditeleri üzerindeki etkisinin zaman içerisinde herhangi bir değişikliğe uğrayıp uğramadığının tespit edilebilmesi için banka bazlı günlük hisse senedi işlem hacmi değişimleri ile kredi derecelendirme eylemleri analize tabi tutulmuştur. Bu kapsamda Şekerbank T.A.Ş. hariç tüm bankaların hisse senedi işlem hacimleri değişimlerinin mutlak değerlerinin "Olay Penceresini" kapsayan üç günlük ortalamalarında tarihsel olarak düşüş olduğu gözlemlenmiştir. Bu durum kredi derecelendirme kuruluşlarının BİST'te işlem gören bankalar hakkında gerçekleştirdikleri kredi derecelendirme eylemlerinin, hisse senedi işlem hacimleri üzerindeki etkisinin, yani hisse senedi likiditelerine etkisinin, zaman içerisinde azaldığına işaret etmektedir. Söz konusu sonuçlar bir arada değerlendirildiğinde; özellikle 2007-08 küresel finans krizi sonrasında kredi derecelendirme kuruluşlarına getirilen ve her geçen gün artan eleştirilerin, BİST yatırımcılarının kredi derecelendirme kuruluşlarına olan güvenini azalttığı ve bu durumun yatırımcıların kredi derecelendirme eylemlerine verdikleri alım/satım tepkilerinin önceki dönemlere göre azalmasına sebep olduğu şeklinde yorumlanabilecektir. Diğer bir ihtimal ise, analiz yapılan dönemi kapsayan tarih aralığında özellikle teknolojik alanda yaşanan gelişmeler sayesinde piyasalardaki asimetrik bilgi sorunun azalmasıyla kredi derecelendirme kuruluşlarının piyasaya sağladığı ilave verilerin de azaldığı ve dolayısıyla kredi derecelendirme kuruluşlarına duyulan ihtiyacın da azalmış olabileceğidir. Her iki sonuçta da kredi derecelendirme kuruluşlarının kredi derecelendirme eylemlerinin BİST'te işlem gören bankalara yatırım yapan yatırımcıların davranışlarını ve hisse senetlerinin likiditelerini eskiye nazaran daha düşük düzeyde etkilediğini göstermektedir. Araştırma kapsamındaki bazı bankalara ilişkin verilerin, bankalara özgü durumlar sebebiyle veri sayısının diğer bankalara göre daha az olması, çoklu bağlantı problemi ile karşılaşılmaması için literatür çalışmalarının sonuçları ışığında hisse senedi fiyatlarının doğrudan kredi derecelendirme eylemlerinden etkilendiği varsayımı ile analiz yapılmış olması ve yatırımcı davranışlarının analizi çerçevesinde yatırımcı portföyünün zaman içerisinde değişmiş olabileceğinin dikkate alınmamış olması hususları çalışmamızın sınırlılıklarını oluşturmaktadır. Son olarak, çalışmamız özellikle BİST'te işlem gören banka hisse senetleri yatırımcılarının tarihsel davranışlarını kredi derecelendirme notlarıyla ilişkilendirerek analiz etmesi açısından literatürde bir ilk olmuştur. Bu kapsamda gelecekte yapılacak benzer çalışmalarla, BİST'te yer alan diğer şirketlere ilişkin analizler yapılabileceği gibi, uluslararası piyasalara yönelik daha geniş veri setleriyle yapılacak analizlerle kredi derecelendirme eylemlerine karşı küresel yatırımcı davranışındaki değişikliklerin ölçülmesi de sağlanabilecektir.