UNESCO dünya mirası rejimi: Uluslararası ilişkilerde rejim teorisi ve UNESCO'nun dünya mirası programı

Uluslararası rejimler, genellikle belirli alanlarında aktörlerin ortak çıkarlarını yansıtan, davranışlarını düzenleyen "ilke, norm, kural ve karar alma prosedürlerine sahip uluslararası kurumlar" olarak tanımlanmaktır. Rejimler, sağladıkları işlevler sayesinde aktörlerin uluslararası sistemin anarşik yapısında iş birliği yapmasını kolaylaştırır. Yasal sorumluluk çerçeveleri oluşturmak, bilgi asimetrisini azaltmak, aktörlerin birbirlerinin davranışları konusunda duydukları belirsizlik ortamını iyileştirmek ve işlem maliyetlerini düşürmek, rejimlerin sağladıkları temel işlevlerdir. Bu çalışmanın temel tezi şudur ki, UNESCO'nun Dünya Mirası programı uluslararası alanda güçlü ve önemli bir rejim haline gelmiştir. "Dünya Mirası rejimi" UNESCO'nun öncülüğü ile kabul edilen 1972 Dünya Kültürel ve Doğal Mirasının Korunması Sözleşmesi ile yasal bir kimliğe de kavuşmuştur. Dünyanın evrensel bir değere sahip kültürel ve doğal miras varlıklarının belirlenmesi, korunması, muhafazası ve gelecek kuşaklara aktarılmasının sağlanması, Dünya Mirası rejiminin temel amacıdır. Bu amaçla, Dünya Mirası rejimi kapsamında uluslararası kolektif iş birliği ve koruma sistemi oluşturulmuştur. 1972 Dünya Mirası Sözleşmesi gereğince oluşturulan "Dünya Mirası Listesi," dünyanın neresinde olursa olsun evrensel bir değere sahip kültürel uygulamaların ve doğal sitlerin yer alacağı örnek bir liste olarak tasarlanmıştır. Bugün de kendi işlevselliğini koruyan ve varlığını sürdürün Dünya Mirası programı etkin bir uluslararası rejim olarak kabul edilmelidir. Bu tezde Dünya Mirası uygulaması, uluslararası rejim teorileri kapsamında ele alınmıştır. Rejimin etkinliğinin ve yapısının belirlenmesi amacıyla inşa, uyum, denetleme ve izleme mekanizmaları ayrıntılı olarak ele alınmış, iş birliği modelinin yapısı incelenmiştir. UNESCO'nun dünya mirası alanında nasıl bir rejim oluşturduğu açıklanmış, sorun alanına getirdiği kavramsal yenilikler ve değişiklikler belirlenmiştir. Neticede uluslararası alandaki en önemli rejimlerden biri olan Dünya Mirası programına dair rejim teorileri kapsamında önemli çıkarımlarda bulunulmuştur.