Üniversite öğrencilerinde erken dönem uyumsuz şemalar ve sosyal kaygı arasındaki ilişkide bilişsel çarpıtmaların aracı rolü

Bu çalışmanın amacı erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkide bilişsel çarpıtmanın aracılık rolünün incelenmesidir. Araştırmanın örneklemini yaşları 18-35 arasında değişen 384'ü kadın (%74,4) ve 132'si erkek (%25,6) olmak üzere 516 üniversite öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada Liebowitz Sosyal Kaygı Ölçeği, Young Şema Ölçeği- Kısa Form 3 ve Bilişsel Çarpıtmalar Ölçeği kullanılmıştır. Verilerin analizinde Pearson korelasyon analizi, bağımsız örneklemler t-testi, non-parametrik Kruskal Wallis-H, non-parametrik spearman korelasyon ve aracılık analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda kadın katılımcıların bilişsel çarpıtma ölçeğinin alt boyutları olan felaketleştirme, duygudan sonuca ulaşma ve zihinsel filtreleme alt boyutlarında erkek katılımcılardan anlamlı düzeyde yüksek olduğu belirlenmiştir. Araştırma bulguları incelendiğinde, bilişsel çarpıtma puanlarının aile gelir düzeyine göre farklılaştığı görülmüştür. Buna göre; gelir düzeyi düşük olan bireylerin bilişsel çarpıtma puanlarının gelir düzeyi orta olan bireylerden daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Korelasyon analizi sonuçlarına göre erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı ve bilişsel çarpıtmalar arasında pozitif yönlü anlamlı ilişkiler olduğu belirlenmiştir. Aracılık analizleri sonucunda erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkide felaketleştirme, iki uçlu biçiminde düşünme, duygudan sonuca ulaşma, etiketleme, zihinsel filtreleme, aşırı genelleme, kişiselleştirme, zorunluluk ifadeleri, olumluyu azımsama veya yok sayma alt boyutlarının aracılık etkisinin olduğu belirlenmiştir. Fakat erken dönem uyumsuz şemalar ile sosyal kaygı arasındaki ilişkide zihin okuma alt boyutunun aracılık rolü bulunamamıştır. Analizler sonucunda elde edilen bulgular, ilgili alanyazın ışığında tartışılmış ve öneriler sunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Erken dönem uyumsuz şemalar, sosyal kaygı, bilişsel çarpıtmalar