Urartu Dönemi'nde bürokrasi ve toplumsal yapı

Urartu Krallığı, hakim olduğu geniş ve zorlu coğrafyada, yerleşik karakterli kültürel ve siyasal bir dönüşüm gerçekleştirmiştir. Bu dönüşümün belirgin olarak gözlemlendiği merkezler ise sistematik arkeolojik kazısı yapılan krali kentler ve eyalet merkezleridir. Urartu'da merkezi yapıyı oluşturduğu anlaşılan bu kentler ise kalabalık nüfuslara sahip, krali ölçeklerde ekonomik aktivitelere ev sahipliği yapan yerleşmelerdir. Bu durum, zamanla gelişen toplumsal ve bürokratik ihtiyaçlara bağlı olarak yazının kullanılmasını zorunlu kılmıştır. Bu gibi ihtiyaçlar neticesinde ortaya çıkan yazılı belgeler ise bu kentlerin ve Urartu'nun idari ve toplumsal yapısına ilişkin önemli bilgiler edinebilmemizi sağlar. Ancak çeşitli toplumsal roller üzerinden tanımlanabilen bu insan grupları hakkındaki bilgilerimiz yalnızca yazılı kaynaklar değil arkeolojik veriler aracılığıyla da günümüze ulaşmıştır. Yazılı ve arkeolojik veriler ise yaklaşık 200 yıl varlık gösteren Urartu siyasi otoritesinin başarılı olmasının ardında organize bir askeri yapının varlığına işaret eder. Bu konuda bilgi veren kaynakları ise ordunun ana hatlarıyla savaş arabaları, süvariler ve piyadelerden oluştuğunu anlatmaktadır. Urartu ordusundaki bu askeri sınıflar, bulundukları konuma göre ise krali kentlerde bulunan merkezi ordu mensupları ve eyaletlerden toplanan taşra birlikleri olmak üzere iki ana başlıkta değerlendirilebilir. Taşra kuvvetleri aynı zamanda bulundukları bölgede Urartu ülkesinin sınırlarını koruduğu gibi, daha güvenli iç kesimlerde bulunan krali şehirler ise büyük oranda dönemsel bir askeri yapıya sahiptir. Urartu toplumunu ve devlet yapısını anlayabilmenin bir diğer koşulu ise, bulunduğu bölgede öncüsüz bir şekilde ortaya çıkan krallık yapısının oluşturulmasındaki en önemli araçlardan birisi olan tehciri ve toplumsal yapı arasındaki doğrudan ilişkiyi anlayabilmektir. Yazılı kaynaklarda yüzbinlere ulaşan tehcir miktarları detaylı olarak değerlendirildiğinde, krallığın üzerine bina edildiği toplumsal yapının çok daha net anlaşılması mümkün olabilecektir.