Vakıfların iktisadi ve sosyal kalkınmadaki rolü: Erzurum vakıfları örneğinde (XIX. yüzyıl-merkez)

Bu çalışmada XIX. yüzyılda Erzurum şehir merkezinin sosyal ve ekonomik hayatı vakıflar üzerinden değerlendirilmiştir. Sosyal ve ekonomik yapının anlaşılması için vakıfların şehirdeki etkinliği bütüncül şekilde incelenmiştir. Vakıfların sosyal ve ekonomik yönü araştırılırken iktisat tarihi ile kurumsal yapıları vakıf ekonomisinin metot ve yöntemlerinden faydalanılarak Erzurum şehir merkezi üzerinden değerlendirilmiştir. Çalışmada elde edilen temel bulgu, vakfiyeler üzerinden Erzurum şehir merkezindeki ekonomik dönüşümün ana nedeninin, vakıflar aracılığıyla uzun dönemli ekonomik büyüme ve şehirdeki sosyo-kültürel yapının değişimi olduğudur. Din, eğitim, sosyal ve kültürel alanlardaki dönüşüm vakıflar aracılığıyla incelenebilmiştir. Bu bakımdan vakıflardan sağlanan gelirlerin hangi alanlara aktarıldığı, ne kadar pay ayrıldığı yatırım fonlarından tespiti sağlanabilmiştir. Hizmet amaçları tespit edilen vakıfların kuruluşlarındaki ana esaslar da bu şekilde ortaya çıkarılabilmiştir. Vakıfların şehirde aktifleşmesi pek çok yönden şehrin canlanmasına, iktisadi açıdan kalkınmasına pozitif etki sağladığı görülmüştür. Genel olarak bakıldığında Erzurum şehrinin oluşumundan, vakıfların şehirde meydana getirilmesiyle birlikte yaşanan gelişmeler araştırılmıştır. Çalışmada vakıf akarları, bütçeleri gibi yapılar incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: İktisat Tarihi, Vakıf, Erzurum, Ekonomik, Sosyo-Kültürel