Domestication and foreignization in the Turkish translation of video games

Video oyunlarının en önemli özelliklerinden biri, oyunu oynayan kişiye oyun dünyasının içinde olduğunu hissettirmesidir. Oyun geliştiricileri, bu hissi sağlamak için görsel ve işitsel öğelerin yanı sıra hikâye anlatımını da kullanırlar. Bu hikâyelerin oyuncuya aktarılması için oluşturulan oyun evreni, genellikle kendi tarihini, kültürünü ve bu kültüre ait unsurları da içinde barındırır. Bir video oyununda, oyun için özel olarak oluşturulmuş evrene ait kültürel unsurların yanı sıra, oyunu geliştiren kişilerin mensup olduğu, yani oyunun içinde geliştiği kültüre ait unsurlar da bulunur. Bu durum sonucunda ortaya çıkan oyunda, oyunu orijinal dilinde oynayan oyuncular, hem yabancı (oyun evrenine ait) hem de tanıdık (kendi kültürlerine ait) kültürel unsurlarla karşılaşırlar. Bu çalışmanın amacı, Venuti'nin (1995) yerlileştirme ve yabancılaştırma, ve Aixela'nın (1996) değiştirme ve koruma kavramları çerçevesinde, video oyunlarında karşılaşılan kültürel unsurların Türkçeye nasıl çevrildiğini incelemektir. Bu amaçla, İngilizceden Türkçeye çevrilmiş on adet video oyunu analiz edilmiş; bu oyunlardaki kültürel unsurlar tespit edilmiş; bu unsurların hangi kültüre ait oldukları belirlenmiş ve Türkçe çevirilerinde kullanılan stratejiler incelenmiştir. Ayrıca, çevirmenin hangi stratejiyi neden kullandığı, ve çeviride kullanılan stratejiler sonucunda bu kültürel unsurların kaynak dil oyuncusunda oluşturduğu etkinin hedef dil oyuncusunda da oluşup oluşmadığı tartışılmıştır. Bu çalışmanın sonucunda, oyun evrenine ait kültürel unsurların hedef metinde genellikle yabancılaştırıldığı, kaynak metin kültürüne ait unsurların ise yerlileştirildiği tespit edilmiştir. Bu yöntemin, incelenen tüm çeviri oyunlarda genel bir eğilim olarak gözlemlenmiş olması dikkat çekicidir. Bu tutumun sergilenmiş olmasının sebebinin, kaynak dil oyuncusuna hâlihazırda yabancı olan kavramların yabancılığının hedef dil oyuncusu için korunması, kaynak dil oyuncusunun aşina olduğu kültürel unsurların ise hedef dil oyuncusu için de tanıdık hale getirilmeye çalışılması olduğu düşünülebilir. Bu yöntem ile hedef dil oyuncusu, hem oyun evrenine özgü yabancı kavramlarla karşılaşmış, hem de oyun evrenine ait olmayan bağlamlarda kendisinin aşina olduğu kültürel öğelerin bulunduğu bir çevrede olduğunu hissetmiştir. Bu iki durumun da oyunun yaratmaya çalıştığı oyun evreninin içinde bulunma duygusunu oluşturmaya yardımcı olduğu düşünülebilir. Anahtar Sözcükler video oyunu çevirisi, kültürel unsurlar, yerlileştirme, yabancılaştırma, değiştirme ve koruma