Vahşiye doğru: Yirminci yüzyıl dönümünde Libya'ya Osmanlı fotoğrafik gezintileri

Bu çalışma yirminci yüzyılın dönümünde Osmanlı merkezinin çepere bakışı ve temsilini Libya eyaletlerindeki yansıması üzerinden incelemektedir. İncelemede kullanılan ana kaynaklar Libya eyaletlerine tayin edilen iki Osmanlı subayının resimli seyahatnameleridir. Bunlardan ilki Azmzâde Sadık El-Müeyyed'in 1986 yılında basılan ve 1895 yılındaki seyahatlerini anlatan Afrika Sahra-ı Kebir'inde Seyahat, isimli eseridir. İkincisi ise Cami Baykurt'un 1910 yılında basılan ve 1906-1907 yıllarındaki seyahatleriyle alakalı, Trablusgarb'tan Sahra-yı Kebir'e Doğru seyahatnamesidir. Oryantalizm ve Osmanlı İmparatorluğu tarafından oryantalist söylemlerin ve pratiklerin benimsemesi ve kullanılması çalışmanın teorik çerçevesini oluşturmaktadır. Son derece titizlikle tarihsel ve bağlamsal olma amacı güden çalışma çeşitli karşılaştırmalara dayanmaktadır. Avrupa kolonyal uygulmaları ve kavramları ile Osmanlı devletinin Avrupa kolonyal idarelerinden esinlenerek Libya'da uyguladığı politikalar ve benimsediği kavramları karşılaştırarak başlanmakta ve bu karşılaştırmalar ışığında Osmanlı subaylarının betimlemeleri Avrupalı güçler tarafından benimsenen oryantalist söylemler ve konvansyonel temsil şekilleriyle karşılaştırılmaktadır. Yazarların Libya'yı temsilleri Libya ve genel olarak Osmanlı İmparatorluğu'nun sosyal ve politik bağlamıyla alakalıdır ve bu bağlamlarla ilgili bilgi vermektedir. Yazarların temsil şekilleri aynı zamanda birbirleriyle de karşılaştırılmaktadır, çünkü onların kavrayış ve temsil şekilleri sadece yekpare ve homojen bir şekilde resmi emperyal görüşü desteklemez, aynı zamanda bu görüşle çelişir ve onu çetrefillileştirir. Bu çalışmanın ana savı Libya eyaletleri bu Osmanlı yazarları tarafından orientalist söylem ve temsil şekilleriyle örgütlenmiş bir şekilde temsil edilmiş olduğudur. Osmanlı yazarlarının Libya eyaletlerinin arazi, kentsel morfoloji ve etnografi bakımından ideolojik kurguları Avrupa oryantalist kurgularına direnmekten çok paralelikler sergilemişlerdir. Bu Osmanlı aktörlerinin temsillerinin Avrupalı aktörleri kopya ettikleri anlamına gelmemektedir. Bu benzerlik daha ziyade Osmanlılar'ın Avrupalılar'ın Doğu'da oluşturdukları kolonyal hegemonya ile oldukça alakalı olan söylemsel ve görsel temsil biçimlerini kendi amaçları için kulladıklarını gösterir. Böylelikle Osmanlılar'ın temsilleri oryantalizmin farklı bağlamlarda benimsenmesi ve içselleştirilimesine bir örnek teşkil eder. Fotoğrafların oryantalizmin Avrupa merkezli anlatısını daha karmaşıklaştırmak ve çetrefilileştirme açısından önemiyle ilgili metodolojik tartışmalar bu çalışmanın merkezindedir.