Aydınoğlu Beyliği mimarisinde yazı

"Aydınoğlu Beyliği Mimarisinde Yazı" başlığını taşıyan çalışmamız dokuz bölümden oluşmaktadır. Birinci bölüm 'Araştırmanın Amacı, Önemi ve Kullanılan Yötem', ikinci bölüm 'Türk-İslâm Mimarisinde Yazı Sanatının Tarihçesi', üçüncü bölüm 'Aydınoğlu Beyliği Dönemine Ait Kitâbesi Olan Yapılar', dördüncü bölüm 'Aydınoğlu Beyliği Dönemine Ait Kitâbesi Olmayan Yapılar', beşinci bölüm 'Kaynaklarda Geçen Aydınoğlu Beyliğine Ait Mevcut Olmayan Yapılar' altıncı bölüm 'Değerlendirme', yedinci bölüm 'Sonuç', sekizinci bölüm 'Kaynaklar', dokuzuncu bölüm 'Fotoğraflar', başlıklarını taşımaktadır. Aydınoğlu Beyliğinin 1305 yılında kuruluşundan ve 1425 yılında Osmanlı Devletine katılmasına kadar olan kısmın ele alındığı 120 yıllık dönemin, yapıları ve kitâbeleri hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Birinci bölümde, araştırmanın amacı, önemi ve kullanılan yöntem konusunda bilgi verildikten sonra, Aydınoğlu Beyliğin kuruluşundan Osmanlı Devletine katılmasına kadar olan tarihi, kronolojik olarak ele alınmaya çalışılmıştır. Yazının tarihçesinin ele alındığı ikinci bölümde, yazının doğuşu ve gelişmesi, İslâm yazısının çeşitleri üzerinde durulmuştur. Anadolu Selçuklu öncesi mimaride yazının geçirdiği evreler ile Emeviler ve Abbasiler dönemlerinde İslâm yazısının tekâmül sürecinde geçirdiği yolculuk ele alınmıştır. Üçüncü bölümde, Aydınoğlu Beyliği dönemine ait kitâbeli yapılar ve kitâbeleri ele alımıştır. Bu döneme ait 15 yapının kitâbeleri incelenmiştir. Bu eserler ve eserlere ait kitâbeler tesbit edilerek fotoğraflanmış, günümüz Türkçesine çevrilmiştir. Bunun yanında, yapının kısa tarihçesi ve bugünkü durumu, yapının malzeme ve tekniği, yapıdaki yazılar, yazının türü ve malzemesi, hattatı, halen yazının bulunduğu yer hakkında kısa bilgiler verilmiştir. Dördüncü bölümde, Aydınoğlu Beyliği dönemine ait kitâbesi mevcut olmayan yapılar ele alınmıştır. Bu bölümde 54 yapı incelenmiştir. Yapılara ait tarihi bilgilerin yanında, yapının malzeme ve tekniği hakkında kısa bilgilere yer verilmiştir. Bu yapılardan çok azı ayakta kalmış ve işlevini sürdürmektedir. Birçoğu ya bakımsızlıktan ya da definecilerin tahribatından nasiplerini almışlar, bugün kullanılamaz durumdadırlar. Beşinci bölümde, kaynaklarda geçen Aydınoğlu Beyliğine ait mevcut olamayan yapılar ele alınmıştır. Bu yapılara ait tarihi bilgilerin yanında malzeme ve yapı teknikleri hakkında da kısa bilgilere yer verilmiştir. Araştırmalarımız neticesinde 50 yapıya ulaşılmıştır. Bu yapılar cami, mescid, türbe, medrese, han, hamam, kervansaray, bazar, köprü ve çeşmelerden oluşmaktadır. Vesikalar ve kaynaklar taranarak, bu yapılara ait tarihi bilgilerin yanında, yapıya ait bazı önemli detaylar da verilmeye çalışılmıştır. Altıncı bölümde, tezle ilgili yapılan çalışmaların tümü tek tek ele alınmak suretiyle geniş bir değerlendirme yapılmıştır. Yedinci bölümde, tez çalışmamızda ulaştığımız yeni bilgiler ile Aydınoğlu Beyliği mimarisi kitâbeleri ve yazı sanatına yönelik bugüne kadar ele alınmamış konular sonuç bölümünde ortaya konmuştur. Batı Anadolu Beylikleri mimarisinde yazı konusu ele alınarak, Aydınoğlu Beyliği mimarisinde kullanılan yazı ile karşılaştırılması yapılmış, üslup ve estetik açısından beylikler dönemi mimarisinde kullanılan yazıların bir değerlendirmesi yapılmıştır. Bugüne kadar yapılan çalışmalarda, Aydınoğlu Beyliği mimarisinde yazı ve kitâbeler konusu kısmen ele alınmış, Beyliğe ait yapıların kitâbeleri ve yazı bakımından sanatsal yönlerinin tetkîki ise toplu olarak yapılmamıştır. Bu çalışmamız ile Aydınoğlu Beyliği yapılarını yeni bir anlayışla tasnif etmek suretiyle, döneme ait kitâbeleri inceleyerek, bugüne kadar yapılanlardan farklı bir çalışma vücuda getirmiş olduk. Aydınoğlu Beyliği dönemi yapılarını kitâbesi mevcut olan ve kitâbesi mevcut olmayan yapılar ile kaynaklarda geçen Aydınoğlu Beyliği'ne ait mevcut olmayan yapılar olarak tasnif ettik. Umarım bu çalışmamızla, Aydınoğlu Beyliği mimarisi üzerine çalışma yapacak araştırmacılara bir katkı sunmuş oluruz.