XIX. yüzyılda Çine kazası'nın demografik yapısı

Farklı kültürel özelliklere sahip oldukça geniş bir coğrafyaya yayılmış olan Osmanlı Devleti, hâkimi olduğu bu coğrafyayı daha iyi yönetebilmek, içeriden ve dışarıdan gelebilecek bazı tehditlere karşı daha sağlıklı tedbirler alabilmek amacıyla istatistiğe büyük önem vermiştir. Bu istatistiksel verilerin başını devletin yönettiği insan potansiyeli oluşturmaktaydı. Osmanlılar kendisinden önceki devletlerin de yaptıkları yöntemlere benzer şekilde insan unsurunu tesbit etmekteydiler. Klasik dönemde tahrir defterleri ile kendini gösteren bu sayım faaliyeti XIX. yüzyılla birlikte yaşanan değişimlerin bir uzantısı olarak modern anlamdaki nüfus sayımlarına dönüşmüştür. Özellikle 1826 tarihinde Yeniçeri Ocağı'nın kaldırırlarak Asâkir-i Mansûre-i Muhammediye'nin kurulmasıyla hissedilen asker ihtiyacını temin ve tesbit edebilmek amacıyla daha sistematik ve düzenli nüfus sayımlarına yönelmişlerdir. Bu bağlamda Osmanlı'nın ilk nüfus sayımı 1831 tarihinde gerçekleştirilmiştir. XIX. yüzyılda Aydın Vilayeti'nde yer alan, Aydın ile Menteşe Sancakları arasında geçiş özelliğine sahip olan ve önemli bir tarım bölgesi olan Çine Kazası'na ait Başbakanlık Osmanlı Arşivi Nüfus Defterleri kataloğunda (NFS.d..) 14 defter bulunmaktadır. Bu defterler içerisinden ilk sayımın ve 10 yıllık periyodun ardından tutulan ikinci sayımın kayıtların barındıran 2904 ve 2926 numaralı defterlerin trankribsiyonu yapılarak Müslim ve Gayrimüslim nüfusun miktarı, fiziksel özellikleri, yaşları, isimleri ve lakapları, askerlik bilgileri, meslekleri, doğum ve ölüm bilgileri tesbit edilerek yorumlanmaya çalışılmıştır. Böylece XIX. yüzyılın ilk yarısında Çine Kazası'nda nüfus defterlerine yansıyan demografik özelliklerinin neler olduğu ve 10 yıllık periyot içerisinde bunların nasıl bir değişim göstermiş olabileceği sorularına cevap aranırken XIX. yüzyılda bir Osmanlı kazasının demografik durumu ortaya çıkarılmaya çalışılmıştır. ANAHTAR KELİMELER: XIX. Yüzyıl, Nüfus Sayımı, Nüfus Defteri, Sığla Sancağı, Çine Kazası.