XIX. yüzyılın ilk yarısında Mardin Sancağı (1789-1840)

Mardin, stratejik konumu itibariyle tarih boyunca çeşitli devletlerin ele geçirmek için birbirleriyle kıyasıya mücadele içerisinde oldukları bir kale-şehir olma özelliği göstermiştir. XIX. Yüzyılın İlk Yarısında Mardin Sancağı (1789-1840) adını taşıyan bu monografi çalışmasında, Mardin'in Osmanlı döneminde idari, fiziki, iktisadi, sosyal ve demografik yapısı çeşitli yönleriyle tespit edilmeye çalışılmıştır. Osmanlı şehir tarihi çalışmalarında Şer'iyye Sicillerinin önemi büyüktür. Şer'iyye Sicilleri, Osmanlı şehir tarihini aydınlatma imkânı veren birinci elden kaynaklardır. Bu sebeple çalışmamızın ana kaynağını Mardin Şer'iyye Sicilleri oluşturmaktadır. Mardin, incelenen dönemde idari olarak Bağdat Eyaleti'ne bağlı bir sancaktır. Eyalet valileri tarafından görevlendirilen voyvoda ve mütesellimler vasıtasıyla idare edilmiştir. Mardin şehri; cami, mescit, medrese, han, hamam, bimarhane vs. vakıf eserleri ile göz dolduran bir Osmanlı şehridir. Şehir içerisinde Müslümanlar ve gayrimüslimler bir arada yaşamaktaydılar. Gayrimüslim teba arasında başta Süryaniler olmak üzere Ermeni, Yahudi, Keldani ve Nesturiler bulunmaktaydı. Bu yönüyle Osmanlı dönemi Mardin şehri hoşgörünün üst düzeyde olduğu örnek bir şehir olma özelliği göstermektedir. İktisadi yapı içerisinde Mardin, birçok tarım ürününün yetiştiği verimli arazilere sahip bir şehirdir. Özellikle Mardin'de yetiştirilen ve iccas adıyla meşhur olan erik her sene İstanbul saray kilerine gönderilmekteydi. Anahtar Kelimeler: Mardin, Sancak, Şer'iyye Sicili, Osmanlı Şehir Tarihi.