XVI.-XX. yüzyıllarda Anadolu'da kaybolan yerleşmeler: Tokat örneği

"Kayıp köyler meselesi" öncelikle Avrupalı araştırmacılar tarafından ele alınmıştır. Batılı araştırmacıların amaç, içerik, metot ve kaynaklar bağlamında temelini oluşturduğu bu alanda ülkemizde az sayıda araştırma mevcuttur. Osmanlı Devleti bağlamında Anadolu'nun pek çok bölgesinde kırsal iskan alanlarında yaşanan köy kayıpları araştırmaya muhtaçtır. Haddi zatında birinci elden kaynaklarda bu sorun pek çok kez vurgulanmıştır. Aynı zamanda Osmanlı iskan ve göç tarihine dair araştırma yapan günümüz tarihçileri de meseleye yüzeysel olarak temas etmişlerdir. Ancak söz konusu alanda Sivas, Manisa ve Konya'ya ilişkin tafsilatlı bir çalışma gerçekleştirilmiştir. Bu çalışmada Anadolu'da ilk beylikler döneminden itibaren Türkler tarafından önemli bir iskan alanı olarak tercih edilen ve günümüze kadar geçen süreçte önemini muhafaza eden Tokat kırsal yerleşmeleri konu edilmiştir. Bu doğrultuda XVI. yüzyılda kaza sınırları içerisinde var olan köylerin XX. yüzyıla kadar geçirdiği merhaleler araştırılmıştır. Bu süreç içerisinde isyanlar, eşkıyalık, vergi baskısı, iklim değişikliği, doğal afetler, uzun süreli savaşlar, timar sisteminin bozulması, idari sınırların değişimi, iç ve dış göçler vb. sebeplerle yerleşmelerin kaybolduğu belirlenmiştir. Aynı zaman aralığında Tokat kazasında kurulan yeni köyler ve yer değiştiren köyler konusunda da değerlendirmeler yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Tokat, İskan, Osmanlı Devleti, Göç, Kayıp Köyler