Yabancı dil olarak Türkçe öğrenen öğrencilerin günlük yaşamda bilmeleri gereken sözcük sayılarının belirlenmesi

Dil ve sözcük kavramlarını birbirinden ayrı düşünmek olanaksızdır. Sözcükler, bireylerin karşısındakini anlamak ve kendilerini anlatmak için kullandıkları en temel iletişim aracıdır. Günlük yaşamın sürdürülebilmesi için sözcüklere her zaman gereksinim duyulur. Dil öğreniminin zeminini sözcükler oluşturur. Öğretim süreci ilerlerken adım adım dilbilgisi ve anlama-kavrama basamakları izlenir. Bu çaba dil öğretimi noktasında sağlam bir temelin atılması içindir. Türkçenin yabancı dil olarak öğretiminde de işlevsel bir sözcük öğretiminin gerçekleşmesi için bu konu üzerinde özenle ve titizlikle durulmalıdır. Yabancılara Türkçe öğretiminde kullanılacak sözcükler ve sözcük öbekleri belirlenmeden önce öğrencinin gereksinimleri ve hazırbulunuşluk durumu göz önüne alınarak gerekli araştırmalar yapılmalıdır. Alanyazında sözcük öğretimi, sözvarlığı, sözcük sıklığı üzerine yapılmış çalışmalar vardır ancak benzeri araştırmalar yapılmış olsa da yabancı uyruklu birinin Türkiye'de yaşamını sürdürebilmesi için hangi günlük yaşam sözcüklerine hangi ortamlarda gereksinim duyacağı üzerine henüz yeterli sayıda araştırma bulunmamaktadır. Bu çalışmanın amacı; yabancı dil olarak Türkçe öğrenmekte olan öğrenciler için hedef sözcük belirlemek, günlük yaşam alanlarında geçen temel sözcüklerin neler olduğunu ve sayıca ne kadar olduğunu derlemek ve yabancı dil olarak Türkçe öğrenen bir kişinin derlenen sözcükleri anlamak için sıklık sözlüklerindeki kaç sözcüğü bilmesi gerektiğini belirlemektir. Araştırma Antalya ve Burdur illerinde yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini belirlenen il merkezlerindeki alışveriş, beslenme/barınma, gezi/eğlence, kamu kurumları ve özel kuruluşlar, sağlık/kişisel bakım ve ulaşım ana ulamları kapsamına giren günlük yaşam alanlarında bulunan ilgili kişiler (doktor, bankacı, terzi, manav, kasiyer, şoför vb.) oluşturmaktadır. Çalışmada katılımlı gözlem ve doküman çözümlemesi yöntemlerinden yararlanılmıştır. Araştırmacı tarafından öncelikle saha çalışması yapılmıştır. Günlük yaşamı sürdürebilmek için bireylerin gereksinim duyduğu alanlar belirlenmiş, belirlenen alanlardan ses kaydı alınarak veriler toplanmıştır. Toplanan veriler bilgisayar ortamına aktarılmıştır. Ses kayıtlarının dökümleri bilgisayarda Microsoft Word dosyaları olarak kayıt altına alınmıştır. İlgili dosyalarda gerekli düzenlemeler yapıldıktan sonra bir ses havuzu oluşturulmuştur. Elde edilen ses havuzundaki sözcüklerin sıklıkları "Simple Concordance 4.0.9" programı yardımıyla belirlenmiştir. Sıklıkları belirlenen sözcüklerin bir listesi oluşturularak Göz (2003) ve Aksan vd. (2017) sıklık sözlüklerindeki yerlerine bakılmıştır. Sonuçlar her ortam için ayrı ayrı bulgulanmıştır. Elde edilen bulgulardan hareketle günlük yaşamdan derlenen toplam farklı sözcük sayısı 2137 olarak saptanmıştır. Ulamlara göre dağılımına bakıldığında ise, alışveriş ortamlarından derlenen toplam farklı sözcük sayısı 869, beslenme ve barınma ortamlarından derlenen toplam farklı sözcük sayısı 263, gezi ve eğlence ortamlarından derlenen toplam farklı sözcük sayısı 966, kamu kurumlarından ve özel kuruluşlardan derlenen toplam farklı sözcük sayısı 348, sağlık ve kişisel bakım ortamlarından derlenen toplam farklı sözcük sayısı 899 ve ulaşım ortamlarından derlenen toplam farklı sözcük sayısı da 463'tür. Elde edilen bulgular ilgili araştırmalarla karşılaştırıldıktan sonra yabancı dil olarak Türkçe öğrenen kişilerin derlenen sözcükleri bilebilmesi için Göz (2003)'ün sıklık sözlüğündeki ilk 16.000+ Aksan vd. (2017)'nin sıklık sözlüğündeki ilk 4000-5000+ sözcüğü bilmeleri gerektiği sonucuna ulaşılmıştır. Çalışmanın sonunda ise elde edilen bulgulardan hareketle çeşitli önerilerde bulunulmuştur. Anahtar Sözcükler: Sözcük, Sözcük Sıklığı, Yabancılara Türkçe Öğretimi