Yabancılaşma açısından Hasan Ali Toptaş anlatılarında yapı ve izlek

Yabancılaşma kişinin davranışları ve tutumları sonucunda kendi beninden ya da toplumdan uzaklaşması, daha ileri seviyede ise kopuş yaşaması durumudur. Sosyoloji, psikoloji, siyaset bilimi, ekonomi gibi farklı pek çok alanda çalışma yapan düşünürler değişik yönlerden yaklaştıkları yabancılaşmanın bireysel ve toplumsal planda nasıl gerçekleştiğini açıklamaya çalışmışlardır. Öne sürülen açıklamalar yabancılaşmanın, modernleşme süreci sonrasında kapitalist anlayışın hâkim oluşu, tüketim kültürünün egemenliği, teknolojik alanda gerçekleşen yenilikler gibi gelişmelerle bağlantılı olduğunu ortaya koyar. Bu gelişmelerin batıda ortaya çıkışı daha gerilere gider, fakat Türk toplumunda özellikle 20. yüzyılın ortalarından itibaren kentleşme/şehirleşme oranının yükselişi, taşradan/çevreden merkeze ve büyük şehre yönelen göç olgusu ile teknolojik ve bilimsel alanda yaşanan hızlı gelişmelerin seksenli yıllarda artışı yabancılaşma olgusunun hızlanmasındaki etkenlerdendir. Toplumlarda yaşanan değişim süreçlerinin toplumla iç içe konumda bulunan edebiyatı, toplumun bir üyesi olan yazarı ve gerçeklik olgusu itibari âlemde olsa da yazıldığı toplumdan bağımsız düşünülemeyecek edebi eseri etkilememesi elbette söz konusu olamaz. Türk edebiyatında roman öykü türünün tarihsel gelişimine bakıldığında, yetmişli yıllara kadar birkaç yazar hariç tutulacak olursa, doğu-batı sorunsalı, kadının toplumdaki yeri, yanlış batılılaşma, ezen-ezilen gibi izlekler dışında, bireyin iç dünyasını, varoluş problemini, kendisi ve toplumla yaşadığı çatışmaları anlatı dünyasına taşıyan yazarlara ve eserlere rastlanmaz. Yabancılaşma izleği Türk edebiyatında ancak 1960'lı yıllarda yer almaya başlar ve Oğuz Atay, Yusuf Atılgan gibi öncü yazarların eserleriyle birlikte roman ve öykü türünde ağırlık verilen bir temaya dönüşür. 1980'li yıllarda yazın hayatına adım atan Hasan Ali Toptaş, Türk anlatılarında modernist ve postmodern etkilerin yeni yeni görülmeye başladığı bir dönemde eser vermeye başlar. Şiire yaklaşan dili, kurgudaki farklılığı, zaman, mekân ve kişiler düzeyinde klasik anlayışın dışında geliştirdiği anlatım biçimleri, bireyin varoluş sorunsalını izleksel kurguya taşıyan bakış açısıyla Türk roman ve öykücülüğünde kendisine özgün bir yer bulur. Çalışmada Hasan Ali Toptaş'ın anlatıları yabancılaşma merkezinde yapı ve izlek bakımından incelendi. İlk olarak yazarın hayatına ve edebi kişiliği bağlamında yazınsal sürecine yer verilirken daha sonra edebi eserlerinin anlamlandırılmasına katkı sağlaması bakımından yabancılaşma kavramı hakkında öne sürülen görüşlere, düşüncelere, fikirlere yer verildi. İkinci bölümde yazarın roman ve öyküleri yapı açısından incelendi ve tahlil edildi. Üçüncü bölümde sanatkârın metinleri yabancılaşmaya neden olan izlekler bağlamında çözümlendikten sonra son bölümde Toptaş'ın eserleri dil ve üslup bağlamında incelemeye tabi tutuldu. Ayrıca çalışma sırasında faydalanılan eserler Kaynakça kısmında gösterilip müstakil bir Hasan Ali Toptaş Bibliyografyası eklendi. Tezin açar kavramı olan yabancılaşma Toptaş anlatılarının yapı ve izlek ile dil ve üslup incelemelerinde odak konumda yer aldı. Bunun yanında toplum, yazar, metin ve okur merkezli eleştiri kuramlarının edebi eserlere yaklaşım tarzları gereken bölümlerde dikkate alındı.