Yahudi inanç esaslarına klasik tefsir geleneği eleştirisi: Bikâî örneği

ÖZET İmam Burhânuddîn el-Bikâî'nin (ö.1480) Nazmü'd-Dürer fî Tenâsübi'l-Âyât ve's-Süver adlı tefsiri, ayetler arası irtibatı merkeze alan özgün yapısıyla klasik tefsir geleneğinde özel bir konuma sahiptir. Bu çalışmada, söz konusu eserde Yahudi inançlarına yönelik Kur'ân merkezli eleştirilerin nasıl yorumlandığı, dinler tarihi perspektifiyle analiz edilmiştir. Bikâî'nin yalnızca lafzî anlamlarla yetinmeyip ayetlerin tarihsel bağlamını, Kur'ân'ın yapısal bütünlüğünü ve Yahudi inanç yapısındaki tahrif ve çelişkileri dikkate alarak tefsir yapması, eserin ayırt edici yönleri arasındadır. Araştırmanın amacı, klasik tefsir geleneği içinde Kur'ân'ın Ehl-i Kitap'a, özellikle Yahudilere yönelik tenkitlerinin nasıl anlaşıldığını ortaya koymaktır. Bu kapsamda Bikâî'nin, Tevrat'a doğrudan atıf yapan nadir müfessirlerden biri olması ve bu atıfları Kur'ân ayetlerinin anlamıyla ilişkilendirerek yorumlaması, dinler tarihi açısından dikkat çekici bulunmuştur. Çalışmada, tevhid inancına aykırı Yahudi tasavvurlarının (Allah'a çocuk isnadı, Cebrâil düşmanlığı, seçilmişlik inancı vb.) Kur'ân'da nasıl eleştirildiği ve Bikâî'nin bu eleştirileri nasıl temellendirdiği incelenmiştir. Araştırmada karşılaştırmalı analiz yöntemi benimsenmiş hem klasik hem modern kaynaklardan yararlanılmıştır. Tefsir metinleri ile Yahudi kutsal metinleri arasındaki paralellikler değerlendirilmiş; ayrıca konuyla ilgili klasik müfessirlerin görüşleriyle mukayeseler yapılmıştır. Bikâî'nin ayetler arası ilişkilere verdiği önem, Hz. İbrâhim'in tevhid mücadelesini merkeze alışı ve Yahudi kutsal kitaplarının hem metinsel hem anlam düzeyinde tahrif edildiğine dair yorumları dikkatle incelenmiştir. Ulaşılan sonuçlara göre, Bikâî'nin yaklaşımı, klasik tefsirlerde görülen geleneksel tenkit dilinin ötesine geçmekte; ayetler arası bütünlük ve tarihsel bağlamı esas alan derinlikli bir analiz ortaya koymaktadır. Müfessirin Yahudi inançlarına yönelik eleştirileri, hem Kur'ân'daki tevhid vurgusunu merkeze almakta hem de bu vurguyu tarihsel ve metinsel bağlamda temellendirmektedir. Bu yönüyle Nazmü'd-Dürer, yalnızca bir tefsir metni değil, dinler tarihi açısından da değer taşıyan kıymetli bir kaynak niteliğindedir.