Yalan haber değerlendirmelerinde sistem düzeyinde duyguların rolü

Psikoloji literatüründe yalan haber çalışmaları, bireylerin yalan haberlere neden inandığı ve yalan haberleri neden paylaştığı sorularına odaklanmaktadır. Yalan haber çalışmaları konuyu ele alış biçimleri açısından bilişsel temelli ve sosyal temelli olmak üzere iki başlık altında incelenmektedir. Bu tez çalışmasının amacı yalan haberlere dair bilişsel ve sosyal düzeydeki değişkenlerin yalan haberlere inanma ve bunları sosyal medyada paylaşma eğilimleri üzerindeki rollerini kıyaslamaktır. Bu çerçevede katılımcılardan (N = 226) diğer araştırmalarda yaygın olarak kullanılan bilişsel yansıtma ve biliş ihtiyacına dair veriler ile politik ideolojiler, sistem meşrulaştırma eğilimi, sistem düzeyinde duygulara dair veriler toplanmıştır. İstatiksel analiz sonuçları bilişsel yansıtma ve biliş ihtiyacı değişkenleri ile haber değerlendirme ve paylaşımları arasında anlamlı ilişkiler göstermezken; politik ideolojiler, sistem meşrulaştırma eğilimi ve sistem düzeyinde duyguların yalan haber değerlendirmeleri ile anlamlı ilişkiler olduğunu göstermiştir. Bireyler sağ-muhafazakâr ideolojiye sahip olduklarında, sistem meşrulaştırma eğilimleri yüksek olduğunda ve sistem düzeyinde pozitif duygulara sahip olduklarında sistem korumacı bir şekilde (sistem yanlısı haberleri gerçek, sistem karşıtı yalan haberleri yalan olarak) haber değerlendirmeleri yapmışlardır. Bununla birlikte sol-liberal ideolojiye sahip olduklarında, sistem meşrulaştırma eğilimi düşük olduğunda ve sistem düzeyinde negatif duygulara sahip olduklarında sistem eleştirel bir şekilde (sistem yanlısı haberleri yalan, sistem karşıtı yalan haberleri gerçek olarak) haber değerlendirmeleri yapmışlardır. Hiyerarşik regresyon ve yapısal eşitlik modeli kullanarak yapılan analizler sistem düzeyinde duyguların, haber değerlendirmelerinde öne çıkan rolüne işaret etmiştir. Çalışmanın sonuçları, yalan haber değerlendirmelerinde sosyal motivasyonların ve duyguların belirleyici bir rol oynadığına işaret etmektedir. Bulgular, post-truth tanımlaması üzerinden hakikatin önemsizleşmesi, politik kutuplaşmalar, kurumsal güvenin azalması, medyanın zemin değişimi gibi faktörler çerçevesinde ele alınmış ve tartışılmıştır.