Yapay zekâ destekli sürdürülebilir yaşama yönelik farkındalık geliştirme öğretim programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesi

Bu araştırmanın amacı, Bilim ve Sanat Merkezleri'nde (BİLSEM) öğrenim gören üstün zekâlı ve özel yetenekli ortaokul öğrencileri için Yapay Zekâ Destekli Sürdürülebilir Yaşama Yönelik Farkındalık Geliştirme Öğretim Programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesidir. Bu araştırmada nicel ve nitel araştırma yöntemleri birlikte kullanılmış olup çalışma bir karma yöntem araştırması olarak tasarlanmıştır. Creswell ve Plano Clark'ın karma yöntem sınıflandırmasına göre bu araştırma, nicel ve nitel verilerin eş zamanlı toplandığı, ayrı ayrı analiz edildiği ve sonuçların birlikte yorumlandığı yakınsayan paralel desen kapsamında yapılandırılmıştır. Araştırmanın nicel boyutu deneysel modeldir. Bu kapsamda, tek gruplu ön test-son test desenine dayalı deneysel araştırma modeli kullanılmıştır. Araştırmanın nitel boyutunda ise öğrencilerin görüşleri derinlemesine analiz edilmiştir. Çalışma grubunu, İstanbul ilinde bulunan bir Bilim ve Sanat Merkezine devam eden 5, 6 ve 7. sınıfta öğrenim gören 24 öğrenci oluşturmaktadır. 8. sınıf öğrencileri ise Liselere Geçiş Sınavına (LGS) hazırlıkları için dâhil edilmemiştir. Nicel veriler Sürdürülebilir Yaşama Yönelik Farkındalık Ölçeği ve Yapay Zekâya Yönelik Genel Tutum Ölçeği ile nitel veriler ise araştırmacı tarafından hazırlanan Sürdürülebilirlik ve Yapay Zekâ Konularına İlişkin Bilgi ve Görüş Formu ve Program Değerlendirme Formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizi bağımlı örneklemler için t-testi ile nitel verilerin analizi ise içerik analizi ile yapılmıştır. Programın amacı ve içeriği, Birleşmiş Milletler tarafından belirlenen 17 Sürdürülebilir Kalkınma Amacı temel alınarak hazırlanmış, öğrenme ve öğretme süreci, aktif öğretim yöntemleri ve yapay zekâ araçları ile desteklenerek tasarlanmıştır. Program, 10 hafta uygulanmıştır. Programın tasarım süreci Taba'nın program geliştirme modeline, değerlendirme süreci ise Tyler'ın hedefe dayalı program değerlendirme modeline göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın sonuçlarına göre programın öğrencilerin sürdürülebilir yaşama yönelik farkındalıklarında ve yapay zekâya yönelik olumlu tutumlarında anlamlı farklılık oluşturduğu belirlenmiştir. Öğrenciler programı özellikle yapay zekâ araçları ile desteklenmiş olması nedeniyle yenilikçi, ilgi çekici ve öğretici bulduklarını ifade etmiştir. Öğrenciler, bu araçların sürdürülebilirlik ile ilgili konuları somut örnekler üzerinden açıklayarak öğrenme sürecini daha etkileşimli hâle getirdiğini ve derse yönelik motivasyonlarını artırdığını belirtmiştir. BİLSEM'e yönelik yapay zekâ destekli sürdürülebilir yaşama dair farkındalık geliştirmeyi amaçlayan bir öğretim programının tasarlanması, uygulanması ve değerlendirilmesiyle, bu araştırma özgün bir program örneği sunulmaktadır.