Yapay zeka ile üretilen dijital gülüş tasarımlarının estetik parametrelerinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışmanın amacı, yapay zeka destekli yazılımlar ve farklı tecrübe seviyelerindeki dental teknisyenler tarafından oluşturulan dijital gülüş tasarımlarının, çeşitli demografik özelliklere sahip katılımcı grupları tarafından estetik olarak nasıl algılandığını karşılaştırmalı olarak değerlendirmektir. Yöntem: Çalışma için; iki farklı yapay zeka yazılımı (3Shape TRIOS Smile Design, Smile.Design) ve iki farklı (20 yıllık ve 5 yıllık) teknisyen tarafından toplam dört ayrı dijital gülüş tasarımı oluşturulmuştur. Bu tasarımlar, bir kadın ve bir erkek gönüllünün ağzına "mock-up" tekniği ile uygulanmış ve fotoğraflanmıştır. Oluşturulan anket çalışması, Google Forms üzerinden 653 katılımcıya uygulanmıştır. Katılımcılardan yaş, cinsiyet, eğitim durumu, uzmanlık dalı ve estetik tedavi geçmişi gibi demografik bilgileri istenmiştir. Katılımcılar, her bir tasarımı dört ana estetik parametre (Diş Hacimleri/Boyutları, Diş Şekilleri/Formları, Yüz ile Uyum, Genel Estetik) üzerinden 5'li Likert ölçeği ile puanlamış ve ayrıca dört tasarımı en estetik olandan en az estetik olana doğru sıralamışlardır. Verilerin istatistiksel analizi IBM SPSS programı ile yapılmış; gruplar arası karşılaştırmalar için Tek Yönlü Varyans Analizi (ANOVA), Post-Hoc Tukey HSD testi ve Ki-kare testi kullanılmıştır. Anlamlılık düzeyi p<0,05 olarak kabul edilmiştir. Bulgular: Katılımcıların %63,9'u kadın, %36,1'i erkektir ve %71,2'si 18-25 yaş aralığındadır. Değerlendirme grupları arasında estetik algı açısından istatistiksel olarak anlamlı farklılıklar saptanmıştır (p<0,05). Genel puan ortalamalarında, 3Shape yapay zeka destekli tasarım en yüksek puanı alırken, 20 yıllık teknisyen tasarımı en düşük puanı almıştır (p=0,003). Kadın modelde, 5 yıllık teknisyen tasarımı anlamlı derecede yüksek puan alarak en estetik bulunmuştur (p<0,001). Buna karşın erkek modelde, aynı tasarım tekniği diğer tüm tasarımlardan anlamlı derecede daha düşük puan alarak en az estetik bulunmuştur (p<0,001). Katılımcıların cinsiyetine göre yapılan sıralamalarda da anlamlı farklılıklar gözlenmiştir. Kadın gönüllü için yapılan sıralamada, kadın katılımcılar 3Shape yapay zeka tasarımını birinci sırada tercih ederken, erkek katılımcılar 5 yıllık teknisyenin tasarımını tercih etmiştir (p=0,009). Erkek gönüllü için yapılan sıralamada ise, kadın katılımcılar Smile.Design yapay zeka tasarımını birinci sırada tercih ederken, erkek katılımcıların en çok tercih ettiği tasarım yine 5 yıllık teknisyenin tasarımı olmuştur (p=0,004). Sonuçlar: Estetik algı, değerlendiricinin demografik özelliklerine (cinsiyet, yaş, eğitim) göre farklılık gösteren subjektif bir olgudur. "En iyi" gülüş tasarımının evrensel bir formülü yoktur; estetik başarı, tasarımın uygulandığı yüzün cinsiyeti gibi bağlamsal faktörlere derinden bağlıdır. Yapay zeka sistemleri, genel estetik normlara uygun başlangıç tasarımları sunmada güçlü bir potansiyele sahip olsa da insan sezgisinin ve tecrübesinin, özellikle kişiselleştirme ve cinsiyete özgü estetik beklentileri karşılama noktasında, hala vazgeçilmez olduğu kanıtlanmıştır. Klinik pratikte nihai estetik kararın, hastanın bireysel özellikleri ve tercihleri doğrultusunda hekim tarafından verilmesi gerekmektedir. Anahtar Kelimeler: Yapay Zeka, Dijital Gülüş Tasarımı, Estetik Diş Hekimliği, Gülüş Estetiği, Mock-up, Anket Çalışması.