Yapısal kırılmalar, finansal balonlar ve ikili uzun hafıza: Enerji piyasası üzerinde ampirik bir analiz

Enerji, hayatın her alanında her dönemde ihtiyaç duyulan bir kaynak olmuştur. Dünyanın enerji kaynakları bakımından zengin olması, ısınma, sanayi, ulaşım, ticarette kullanımını yaygınlaştırırken, fiyatları etkileyecek nitelikteki krizlerden geniş bir kesim etkilenmesine yol açmaktadır. Bu yüzden enerji piyasalarında, fiyatları etkileyebilecek unsurlar birçok araştırmacı, yatırımcı ve akademisyenlerce ilgi çeken bir konu olmuştur. Enerji kaynaklarının dünya üzerinde eşit dağılmaması, kaynakların temini, işlenmesi, dağıtımı ve son tüketiciye ulaşıncaya kadar birçok aşamadan geçmesine maliyetinin artmasına sebep olmaktadır. Enerji fiyatları arz ve talep, OPEC'in verdiği kararlar, makro ekonomik göstergeler vb. sebeplerle oldukça volatil bir yapıya sahiptir ve fiyatları belirlemek zordur. Bu amaçla çalışmada enerji emtialarını temsilen Brent (Europe), No.2 Heating Oil (New York Harbor), Natural Gas (Henry Hub), WTI (Cushing, Oklahama) günlük verileri kullanılmıştır. Enerji emtialarına ait veriler SADF ve GSADF testleri kullanılarak değerlendirilmiş, finansal balonların varlığı incelenmiştir. Farklı anlamlılık düzeylerinde Brent, Natural gas ve WTI verilerinde finansal balonların varlığına rastlanmıştır. Analizin devamında enerji emtialarının uzun hafızaya sahip olup olmadığı incelenmiş, farklı modeller ve dağılımlar denenmiş FIGARCH modeli ve Skewed Student-t dağılımının en uygun olduğu saptanmıştır. Brent, Heating Oil, Natural Gas ve WTI serilerinin uzun hafıza süreci sergilediği ve piyasa etkinliği açısından etkinliğe en yakın Heating oil ve WTI olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Brent ve natural gas ortalamaya dönme konusunda çok dirençli olduğu görülmüştür. Analizin kapsamında enerji emtialarının birbirlerini etkileyip etkilemediğini getiri ve volatilite yayılımını incelemek amacıyla VAR-EGARCH modeli kullanılmıştır. Emtialar arasında çoklu getiri ve volatilite yayılımı olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca enerji emtialarının spot piyasalarda karşılaşılabileceği risklerin, future sözleşmeler aracılığıyla ortadan kaldırılmasının mümkün olup olmadığını incelemek amacıyla hedge rasyosu hesaplanmış ve zamana bağlı değişimi görmek amacıyla DCC-GARCH modeli uygulanmıştır. Enerji emtialarından natural gas serisinin diğer emtialara göre düşük korelasyona sahip olduğu ve portföy çeşitlendirmesi bakımından uygun olduğu tespit edilmiştir. Diğer emtiaların yüksek korelasyona sahip ve birlikte hareket etme eğilimine sahip oldukları sonucuna ulaşılmıştır.