Yaratıcı drama temelli akran zorbalığını önleme programının okul öncesi öğrencilerin zorbalık davranışlarına etkisi

Bu araştırmanın amacı yaratıcı drama temelli akran zorbalığını önleme programının (YDTAZÖP) okul öncesi öğrencilerin zorbalık davranışlarına etkisini incelemektir. Araştırma, nicel ve nitel araştırma verilerinin bir araya getirilip incelendiği açımlayıcı karma araştırma deseni ile yürütülmüştür. Araştırmanın nicel boyutunda genel tarama ve ön test – son test kontrol gruplu yarı deneysel desenlerinden yararlanılmıştır. Araştırmanın evreni 2021-2022 öğretim yılında Diyarbakır merkez ilçelerinde bulunan bağımsız anaokullarında öğrenim gören 60-72 aylık okul öncesi öğrencilerinden oluşmaktadır. Araştırmanın örneklemi ise Diyarbakır'da merkez ilçelerde bulunan 9 bağımsız anaokulunda öğrenim gören okul öncesi öğrencileridir (n=930). Bu örneklem içerisinden zorbalık puan ortalamaları yüksek ve birbirine denk olan iki grup (n1=23, n2=23) deneysel çalışma için seçilmiştir. Ön test ve son testlerde okul öncesi akran zorbalığı ölçeği öğretmen formu ile zorba ve kurban çocuk davranışlarını değerlendirme formu kullanılmıştır. Araştırmanın deneysel işlem süreçlerinde sınıf içi akran zorbalığı davranışları gözlem formu ve YDTAZÖP haftalık etkinlik değerlendirme formundan yararlanılmıştır. Deneysel işlem sonrasında yapılandırılmış YDTAZÖP değerlendirme görüşme formu da veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Araştırmada deney ve kontrol gruplarının ön test ve son test ölçümlerinin ortak etkisinin değerlendirilmesi için deney ve kontrol gruplarının ön test ve son test puanları arasındaki farka dayalı bir karşılaştırma çözümlemesine gidilmiştir. Fark değişkeni gruplara göre parametrik olmayan test tekniklerinden Mann-Whitney U testi ile çözümlenmiş ve .05 önem düzeyinde istatistiksel anlamlılık yorumlanmıştır. Bu araştırmada YDTAZÖP haftalık etkinlik değerlendirme formu ve yapılandırılmış YDTAZÖP değerlendirme görüşme formundan elde edilen veriler, içerik analizi yöntemi ile çözümlenmiştir. Araştırma sonucuna göre her beş sınıftan yaklaşık birinde çeşitli türde (fiziksel, ilişkisel ya da sözel) zorbalığın olduğu görülmüştür. Bu araştırmada YDTAZÖP deney grubunun zorba-kurban çocuk davranış genel puanına istatistiksel olarak anlamlı ölçüde olumlu etki etmiştir. Bunun yanı sıra pasif-zorba çocuk davranışları alt boyutunda etkili olmuştur ve tüm ölçme araçlarında deney grubunun okul öncesi akran zorbalığı seviyesinin azaldığı görülmüştür. Araştırmanın nitel sonuçlarına göre programın; iletişim, empati, kendini ifade, sosyal beceriler, beden farkındalığı, başkasına saygı duyma ve duygu farkındalığı becerilerinin gelişimini desteklediği görülmüştür. YDTAZÖP'ün zorba, mağdur ve izleyici öğrencileri olumlu etkilediği, sınıf içinde her üç zorbalık türünün de azaldığı sonucuna ulaşılmıştır. Deney grubu öğretmenine göre YDTAZÖP öğrencilerde zorbalık davranışlarını azaltmıştır.