Yazılı kaynaklar ve arkeolojik veriler ışığında Urartu mimarisi

İlk kez Asur kaynaklarında adına rastlanılan Urartu Devleti, M.Ö. 13. yüzyılın ilk çeyreğinde M.Ö. 7. yüzyılın sonlarına kadar tarih sahnesinde varlık göstermiştir. Küçük beylikler halinde yaşayan Urartular, M.Ö. 9. yüzyılın ortalarında güneyden gelen Asur tehlikesine karşı birleşerek büyük bir devlet haline gelmişlerdir. Çekirdeğini Van Gölü'nün oluşturduğu, batı tarafta Fırat, kuzey tarafta Sevan Gölü, doğu tarafta Urmiye Gölü ve güney tarafta Toros Dağları'nın çevrelediği bölgede hızlı bir gelişim göstererek güçlü bir devlet konumuna gelmişlerdir. Urartu Devleti, hâkimiyeti altında olan bölgelerde çeşitli yapılar inşa etmişler ve bu sayede kültürlerini günümüze kadar ulaştırmayı başarmışlardır. Bölgenin zorlu coğrafi şartlarına rağmen savunulması kolay, kilit noktalardaki alanlara kaleler inşa edip ticaret yolu güzergâhlarını denetim altına almayı başarmışlardır. Urartular kale inşasında olduğu gibi tarımsal faaliyetlerde de gelişimlerini sürdürmeye devam etmişlerdir. Urartu Devleti kurulmadan önce tarımsal faaliyetler bakımından bazı kısıtlamalara maruz kalan Doğu Anadolu Bölgesi, Urartular'ın çeşitli sulama kanalları inşa etmesiyle verimli tarım arazilerine kavuşmuştur. Mimari yapılar üzerinde veya yakınlarında ele geçirilen yazıtlar ise Urartu kültürünü günümüze taşıyan unsurlar olmuşlardır. Özellikle son zamanlarda gerçekleştirilen arkeolojik çalışmalar neticesinde Urartular dünyaca tanınır hale gelmiştir. Türk arkeologların gerçekleştirdiği kazı çalışmaları sayesinde Urartu yapılarının planı, işlevi ve konumu hakkında birçok bilgiye ulaşılmış, bu da tarihi verilerin değerlendirilmesini kolaylaştırmıştır. Bu çalışmada, mevcut arkeolojik veriler ve bu konuda yazılmış eserler çerçevesinde Urartu mimarisini teşkil eden sivil mimari, kaleler, tapınaklar, açık hava kutsal alanları, tahıl depoları, mezarlar ve sulama kanallarını incelemeye çalışacağız. Urartular'ın geniş coğrafyalara yayılmış bir uygarlık olması, bu konuda veri toplanmasını zorlaştırmaktadır. Yapılan çalışmaların uzun ve meşakkatli bir iş olduğu bilindiğinden, yapılacak olan bütün bilimsel çalışmaların Urartu Devleti'nin tanınmasına katkıda bulunacağının bilinmesi gerekmektedir.