Yeni büyüme teorileri çerçevesinde ekonomik büyüme ve beşeri sermaye ilişkisi: Afganistan uygulaması (1980 – 2015)

Bireyin eğitim düzeyi, sağlık durumu, bilgi, beceri ve yeteneklerinin toplamını ifade eden beşerî sermaye kavramı, 1960'lı yıllardan sonra iktisat literatüründe hak ettiği yeri almıştır. Bu tarih itibariyle yapılan teorik ve ampirik çalışmalar, beşerî sermayenin büyümeye katkısını ortaya koymuştur. Bu çalışmada beşerî sermayenin ekonomik büyümedeki yeri ve önemi, teorik ve ampirik boyutta incelenmiştir. Bu amaçla çalışmada beşerî sermaye ve ekonomik büyüme kavramlarının teorik çerçevesi incelenmiştir. Bu aşamadan sonra beşerî sermaye ve ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisini analiz edebilmek için, çalışmanın uygulama örneğini oluşturan Afganistan'ın 1980-2015 yılları arasındaki zaman serisi verilerinden yararlanılmıştır. Çalışmanın ampirik analiz kısmında, beşerî sermaye göstergesi olarak bileşik okullaşma oranı ile insani gelişme endeksi, ekonomik büyüme göstergesi olarak ise kişi başına düşen gayri safi mili hasıla (SAGP) kullanılmıştır. Bu ampirik çalışmanın sonucunda; beşerî sermaye ile ekonomik büyüme arasındaki nedensellik ilişkisinin yönünün kullanılan değişkenlere göre değişiklik gösterdiği gözlemlenmiştir. Elde edilen sonuçlara göre ekonomik büyümenin bir yandan beşerî sermaye tarafından belirlendiği, diğer yandan ise beşerî sermayenin de ekonomik büyüme tarafından belirlendiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Beşerî sermaye, ekonomik büyüme, Afganistan, nedensellik.