Yeniden işlevlendirmede mekân adaptasyonu Cemil Meriç Kütüphanesi örneği

Yapılar ve mekanlar belirli bir işleve hizmet etmek üzere tasarlanır ve inşa edilir.Fakat bazı yapı ve mekanlar zamanla gelişen çevre koşullarına, kentleşmeye, teknolojiye, kültürel değişime veya artan ihtiyaca uyum sağlayamaz ve bu parametrelere cevap veremez. Artık ihtiyaçlara cevap veremeyen ve yeni koşullara adapte olamayan yapılar; kullanılamaz hale gelir, terk edilir veya başka bir bina yapmak için yıkılabilir. Ancak, tarihi değeri olan yapıların sürdürülebilirlik ilkeleri doğrultusunda yeniden işlevlendirilerek kullanımı tercih edilmektedir. Bu tür mekanların yeniden işlevlendirilmesi zor ve zahmetli bir süreçtir. Süreç öncesi, sonrası veya süreç sırasında çeşitli problemler ortaya çıkabilmektedir. Bu problemlerin önüne geçmek veya oluşabilecek problemleri en aza indirmek amacıyla mekanın yeni verilecek olan işlevine olan adaptasyonunu düşünmek ve sağlamak önemli bir konu haline gelmektedir. Yeniden işlevlendirme, iç mimarlığın temel kavramlarından biri olarak öne çıkar. Ancak bu süreçte, eski yapının konumu, büyüklüğü ve çevresiyle olan ilişkisi gibi tüm özellikleri dikkate alınarak hareket edilmelidir. Yeni işlev verilen yapı veya mekanın sürekliliğinin sağlanması için, verilen yeni işlevine uyumlu ve adapte edilebilir olması önemlidir. Bu hususlar dikkate alınmadan yenileme yapılırsa, yapı yeniden ihtiyacı karşılayamayabilir ve yeniden işlevlendirilmesi gerekir. Bu durum ekonomik ve çevresel zararlara neden olabilmektedir. Bu nedenle yeniden işlevlendirme süreci hem ekonomik hem de çevresel açıdan büyük önem taşımaktadır. Yeniden işlevlendirme yapılırken dikkat edilmesi gereken en önemli konu doğru işlev belirlemek ve yeni verilecek işleve uygun tasarımdır. Bu aşamada tasarım için belirlenen bazı kurallar yol gösterici olmaktadır. Bu çalışma, yeniden işlevlendirilmiş mekanlarda yeni işleve adaptasyon sürecini ve bu süreçte dikkat edilmesi gereken unsurları kütüphane yapıları bağlamında ele almaktadır. İnceleme materyali olarak, Antalya'da tarihi bir endüstri binası olan ve daha önce dokuma iplik fabrikasının trafosu olarak kullanılan yapı seçilmiştir. 2004 yılında kapatılan fabrika alanı, zaman içinde işlevini yitirerek harabe bir alana dönüşmüş ve kullanılmayan bir çevre haline gelmiştir. Dolayısıyla alan içinde bulunan daha önce fabrikanın lojmanı, trafosu, üretim alanı gibi çeşitli fonksiyonlara sahip binalar atıl ve kullanım dışı kalmıştır. Şehir merkezine yakın konumda bulunan bu alan, gittikçe kalabalıklaşan ve büyüyen Antalya için şüphesiz büyük önem taşımaktadır. Fakat bu endüstriyel tarihi alan elbette ki sıradan mekanlar gibi değerlendirilmesi imkansız bir alandır. Bir tarihi çevrenin dokusunu korumak, halkın fayda sağlayabileceği bir yer haline getirmek elbette hiç kolay olmamıştır. Bu konudaki büyük özveri ile alan, çeşitli işlevler verilerek; müze, kütüphane, galeri, park, sergi alanı, gibi mekanlara dönüştürülmüş, kamu için ulaşılabilir, rahatlatıcı bir çevre oluşturulmuştur. Bu araştırmada, seçilen örnek üzerinden yeniden işlevlendirme kavramı ele alınmış ve kütüphane işlevi verilen yapının yeni işlevine uyumu incelenmiştir. Yapının yeni işlevine adaptasyonu; yapısal adaptasyon, fizyolojik adaptasyon ve davranışsal adaptasyon olmak üzere üç başlık altında değerlendirilmiştir. Bu başlıklar doğrultusunda oluşturulan değerlendirme kriterleri üzerinden kütüphane kullanıcılarının görüşleri alınmış ve elde edilen veriler ışığında yapının yeni işleve adaptasyon süreci incelenmiştir. Yapıya verilen kütüphane işlevi nedeniyle, tasarım kriterleri kütüphaneler özelinde incelenmiş ve kütüphane türüne bağlı olarak ihtiyaçların farklılık gösterebileceği ortaya konulmuştur. Bu doğrultuda, kütüphane türlerini belirlemeye yönelik bir şema geliştirilmiştir. Bu çalışmanın, yeniden işlevlendirme projelerinde dikkat edilmesi gereken noktaları ortaya koyarak, gelecekteki uygulamalara rehberlik etmesi ve böylece ekonomik ve çevresel zararların önüne geçilmesine katkı sağlaması beklenmektedir. Bunun yanında, kütüphane tasarımı gereksinimlerini kapsamlı şekilde ele alarak mimarlık ve iç mimarlık alanındaki öğrenciler ile araştırmacılar için faydalı bir kaynak oluşturmayı hedeflemektedir.