Yetişkin bireylerin sağlık okuryazarlık düzeylerinin Acil Servis kullanımına etkisi

Birey için olduğu kadar toplum için de kritik öneme sahip olan sağlık okuryazarlığı düzeyinin düşük olması; koruyucu sağlık hizmetlerine erişimde yetersizlik, erken tarama programlarından yeterince yararlanamama, kronik hastalıkların iyi yönetilememesi, acil servise gereksiz başvurularda artışa bağlı olarak sağlık maliyetlerinde artış gibi olumsuz sonuçlara yol açabilmektedir. Bu tez çalışmasının amacı; bireylerin sağlık okuryazarlık düzeyinin acil servis kullanımına etkisini incelemektir. Kesitesel tipteki çalışmaya Sağlık Bilimleri Üniversitesi Dr. Abdurrahman Yurtaslan Ankara Onkoloji Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil Servisi'ne başvuran gönüllü 404 birey katılmıştır. Veri, "Sosyo-demografik Özellikler Bilgi Formu" ve "Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 (TSOY-32)" aracılığıyla toplanmıştır. Veri; bağımsız gruplar t testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), LSD çoklu karşılaştırma yöntemi, dorusal regresyon analizi aracılığıyla değerlendirilmiştir. İstatiksel analizler p<0,05 anlamlılık düzeyinde incelenmiştir. Katılımcıların yaş ortalaması 35,02±11,79 olup %55,4'ü kadın, %56,7'si bekardır. Katılımcıların TSOY-32 puan ortalaması 33.06±10.09 olup tedavi ve hizmet alt boyutu için 34,33±9,72, hastalıklardan korunma ve sağlığın geliştirilmesi alt boyutu için 31,75±11,51'dir. Tedavi ve hizmet boyutunda; bilgiye ulaşma alt boyutu ortalaması 35,68±10,86 (yeterli), bilgiyi anlama alt boyutu ortalaması 34,26±11,23 (yeterli), bilgiyi değerlendirme alt boyutu ortalaması 31,49±10,76 (sınırlı/sorunlu) ve bilgiyi kullanma alt boyutu ortalaması 35,83±10,83 (yeterli) olarak elde edilmiştir. Katılımcıların sağlık okuryazarlığı düzeyleri; eğitim, meslek, en uzun süre yaşanılan yer, sağlık algısı, kronik hastalık varlığı, mevcut şikayet süresi, mevcut şikayet için aile hekimine başvurma durumu, mevcut şikayet için son 24 saat içinde başka bir acil servise başvurma durumu, son 6 ay içerisinde acil servise başvuru sıklığı değişkenlerine göre farklılaşmaktadır. Mevcut şikayet süresi, mevcut şikayet için aile hekim başvurusu ve mevcut şikayet için son 24 saat acil başvurusu yapma durumlarının katılımcıların genel sağlık okuryazarlık düzeyine olan etkisine göre kurulan regresyon modeli ise anlamlıdır Elde edilen sonuçlar doğrultusunda bireylerin sağlık okuryazarlığı düzetlerinin artırılmasına yönelik çalışmalar planlanmalıdır. Bireylerin acil servisleri gereksiz kullanımlarını önleyerek öncelikli olarak aile sağlığı merkezlerinden yararlanmalarına yönelik sağlık hizmetlerinin planlanması ve sevk zincirinin işlemesi ile ilgili çalışmaların yürütülmesi önerilmektedir.