Yetiştirme kuramı: Web tabanlı dijital platformların insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırmaları ve dünya algılamaları üzerindeki rolü

Bu tez çalışmasının temel amacı dijital platformlar örneğinde belirlenen mesaj sistemlerinin, insanların sosyal gerçeklik kavramlaştırmaları ve dünya algılamalarına katkısını anlamaktır. Araştırma, Türkiye'de yayın yapan dijital yayın platformlarını incelemektedir. Ek olarak Yetiştirme Kuramını dijital yayın platformları bakımından temel alması Türkiye açısından bir ilki temsil etmektedir. Çalışmanın katılımcıları olan gençler yaklaşık 20 yıldır yayında olan dijital yayın platformlarıyla büyümektedir. Bu bakımdan gençlerin yetişmelerinde dijital yayın platformlarının rolünü anlamak önemlidir. Araştırmada, dijital web platformlarının yetiştirme rolü, kuramın önermeleri çerçevesinde ortaya konulmaktadır. Bu açıdan birbiriyle ilişkili mesaj sistem ve yetiştirme çözümlemeleri gerçekleştirilmiştir. Mesaj sistem çözümlemesi, dijital yayın platformlarının hikâyeleri ile ilgilidir. Yetiştirme ve anaakımlaştırma çözümlemeleri ise bu platformların, sosyal gerçeklik kavramlaştırmaları ve dünya algılamalarına olan rolünün anlaşılmasına dönüktür. BluTv, Netflix ve PrimeVideo'da yayınlanan diziler: konu, karakter, cinsellik ve şiddet sunumu bakımından incelenmiştir. Mesaj sistem bulgularına göre Yetiştirme ve Anaakımlaştırma testleri gerçekleştirilmiştir. Ayrıca Yetiştirme Kuramına yönelik yoğun eleştirilerde bulunan Paul M. Hirsch'ün eleştirileri çerçevesinde bir dizi test gerçekleştirilmiştir. Mesaj sistem çözümlemeleri sonucunda ortaya konan 18 yetiştirme hipotezinin 2 tanesinde yetiştirme delili bulunmuştur. Anaakımlaştırma çerçevesinde hazırlanan testlerde ise 15 anlamlı sonuç saptanmıştır. Bu bakımdan dijital yayın platformlarının gençler üzerinde yetiştirme rolünün olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Eleştirilere yönelik hazırlanan yetiştirme testlerinin sonucuna bakıldığında ise Hirsch'ün eleştirilerine destek bulunamamıştır. Anahtar Kelimeler: Yetiştirme Kuramı, Dijital Yayın Platformları, Sosyal Gerçeklik Algılamaları, Mesaj Sistem Çözümlemesi, Şiddet.