Yoğun bakım hastalarında hipotalamo-hipofizer-adrenal aks ve tiroid fonksiyonlarının hastalık progresyonu ile ilişkisinin araştırılması

Kritik hastalık hipotalamus-hipofiz-periferal hormon akslarında önemli değişimlerle karakterizedir. Kritik hastalığın akut fazında vücuda maliyeti yüksek olan anabolik süreçler ertelenir ve hızlı gelişen nöroendokrin değişimler insan vücudunu katabolik bir sürece sokar. Kritik hastalığın ortaya çıkışından saatler veya günler sonra görülen hormonal değişimler sıklıkla organizma tarafından seçilmiş ve sağ kalım için yararlıdır, ancak kritik hastalığın uzaması durumunda ortaya çıkan endokrin değişimler zararlı olabilir ve iyileşmeyi yavaşlatabilir. Bu çalışmanın amacı kritik hastalığın kronik fazındaki hormon seviyelerinin incelenmesi, hormon seviyelerinin hastalık şiddet göstergeleri ile arasındaki ilişkinin değerlendirilmesidir. Çalışmamız Fırat Üniversitesi, Tıp Fakültesi dahili yoğun bakım ünitesinde tedavi edilen ardışık 50 hasta ve endokrinoloji polikliniğine başvuran 50 sağlıklı kontrol ile gerçekleştirildi. Yoğun bakımdaki hastalarda, luteinize edici hormon (LH), folikül stimülan hormon (FSH), total testosteron, estradiol, tiroid stimülan hormon (TSH), serbest tiroksin (fT4), adrenokortikotropik hormon (ACTH), kortizol ve prolaktin seviyeleri 1. ve 8. günlerde değerlendirildi. Kontrol grubunda sadece başlangıçta değerlendirme yapıldı. Hastalık şiddeti acute physiology and chronic health evaluation ii (APACHE-II) ve sequential organ failure assessment (SOFA) ölçekleri ile değerlendirildi. Hastaların yaş ortalaması 74,7 ± 13,7 yıl, kontrol grubunun 70,8 ± 8,0 yıldı. Hastaların %48'i erkek, %52'si kadındı, kontrol grubunun ise %46'sı erkek, %54'ü kadındı. Hasta ve kontrol grubu yaş (p=0,089) ve cinsiyet (p=0,841) açısından benzerdi. Birinci günde, hastaların LH (p<0.001), FSH (p<0.001), total testosteron (p<0.001), TSH (p=0,005) seviyeleri kontrol grubuna kıyasla daha düşük, estradiol (p<0.001), fT4 (p=0,046), kortizol (p=0,014) ve prolaktin seviyeleri (p <0.001) daha yüksekti. Sekizinci günde, hasta grubunda LH (p<0,001), FSH (p<0,001), total testosteron (p=0,005) seviyeleri kontrollere kıyasla daha düşük, estradiol (p<0,001), fT4 (p=0,046), kortizol (p=0,014) ve prolaktin seviyeleri (p<0,001) daha yüksekti. Hastalarda TSH (p=0,018) ve ACTH (p=0,005) seviyeleri sekizinci günde, birinci güne kıyasla artış gösterirken, kortizol (p<0,001) seviyeleri azalma göstermişti. ACTH (p=0,043) ve kortizol (p<0,001) seviyeleri birinci ve sekizinci günde APACHE-II skoruyla pozitif yönde koreleydi. Ek olarak, sekizinci günde estradiol seviyeleri APACHE-II ve SOFA skorlarıyla pozitif yönde koreleydi. Dahili yoğun bakım hastalarında, kritik hastalığın hem akut hem de kronik döneminde hipotalamus-hipofiz-periferal hormon aksında önemli değişimler olduğu izlendi. Bu değişimlerin bilinmesi hastaların bakımına ve prognozuna katkı sağlayabilir. Anahtar kelimeler: Dahili yoğun bakım, Hipotalamus-hipofiz-periferik, Adrenal, Tiroid, Kronik faz.