Yurtiçi satışlar ve ihracat ilişkisi: BİST sınai endeksinde yer alan işletmeler üzerine bir uygulama (2010-2020)

Uluslararası ticaretin teknolojik gelişmeler tarafından şekillendirildiği günümüz küresel rekabet ortamında uluslararası ticaret teorileri de teknolojik gelişmeler doğrultusunda değişiklik göstermiş, uluslararası ticaretin açıklanmasında yeni yaklaşımlar benimsenmiştir. Teknolojinin gelişmesi üretimin ve ekonomik ilişkilerin küreselleşmesini sağlamıştır. Küreselleşme üretimin, tedarik zincirinin, dış ticaretin ve ekonomik ilişkilerin tamamına nüfuz etmekte, bu durum üretimde ya da tedarik zincirinde meydana gelen bir sorununun dış ticarette daha büyük sorun haline gelmesine neden olmaktadır. Bu bağlamda Covid-19 salgınının meydana gelmesi dünya çapında üretimin azalmasına, tedarik zinciri ağlarının bozulmasına ve dış ticaretin olumsuz etkilenmesine neden olmuştur. Bu nedenle ülkeler rekabet gücü elde edebilmek için yeni stratejiler geliştirmek zorunda kalmış, ihracatın önemi artmıştır. Bu çalışmada Türkiye ihracatında stratejik öneme sahip olan imalat sanayinin yurtiçi satışları ve ihracatı arasındaki ilişki 2010-2020 yılları için incelenmektedir. Çalışmanın veri setini Borsa İstanbul (BIST)'da işlem gören, BIST Sınai Endeksi içinde yer alan ve 2010 yılı itibarıyla itibariyle aktif büyüklüğü 100 Milyon TL'nin üzerinde olan imalat sanayi işletmeleri oluşturmaktadır. Çalışmada verilerin analiz edilmesi için panel veri analizi yöntemi kullanılmış ve bu bağlamda tanımlayıcı testler, homojenlik testi, yatay kesit bağımlılığı testleri, birim kök testi, eş bütünleşme testleri uygulanmıştır. Daha sonra modelin uzun dönem regresyon katsayıları incelenmiş ve model tahmini için Panel Düzeltilmiş Standart Hataları tahmincisi (Panel Corrected Standart Errors- PCSE) kullanılmıştır. Son olarak modellerde kullanılan değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin incelenmesi için panel nedensellik testi uygulanmıştır. Elde edilen ampirik sonuçlara göre incelenen dönem itibarıyla ele alınan BIST Sınai Endeksinde yer alan 68 sanayi işletmesinin yurtiçi satışları ile ihracatları arasında eşbütünleşme ilişkisi bulunduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu iki değişken arasında ilgili literatürde yer verilen iktisadi anlamda tamamlayıcılık ilişkisi olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca ampirik analiz sonuçlarına göre BİST Sınai Endeksinde yer alan bu imalat sanayi işletmelerinin işletmelerin yurtiçi satışlarında meydana gelen %1 düzeyindeki artışın ihracatlarını 0.77 oranında artırdığı ihracatlarının %1 düzeyinde artmasının ise yurtiçi satışları 0.17 oranında artırdığı bulgusuna ulaşılmıştır.