Zor koşullarda TBM ile açılan tünellerin performans analizi: Silvan ve Nurdağı tünelleri

Tünel Açma Makinesi (TBM) ile zor koşullarda tünel açma konusunda yeterince çalışma yapılmadığı ve yapılan çalışmaların sınırlı düzeyde kaldığı literatür çalışmalarından görülmüştür. Zor kazı koşulları; TBM ile açılan tünellerin kazı performansını, konvansiyonel yöntemle açılan tünellere oranla çok daha fazla etkilemektedir. TBM'in kazı koşullarına göre sonradan yeniden tasarlanmasının mümkün olmaması durumu göz önünde bulundurulduğunda, jeoteknik çalışmanın sağlıklı yapılmasının gerekliliği ortaya çıkmaktadır. Bunun yapılmadığı tünellerde telafisi mümkün olmayan sorunlarla karşılaşılmaktadır. Bu çalışmada TBM ile zor koşullarda açılan Silvan ve Nurdağı tünellerinde yaşanan problemler ve bu problemlerin kazı performansına etkileri ayrıntılı incelenmiş, uygulanan çözüm yöntemlerine geniş yer verilmiştir. Bununla birlikte çalışma parametreleri ve formasyon özelliklerinin TBM performansına etkisi analiz edilmiştir. Bu kapsamda öncelikle Silvan ve Nurdağı tünellerinin açılan kısımları boyunca itme, tork, tork/itme oranı, penetrasyon, penetrasyon indeksi, kesici kafa dönüş hızı değişimleri incelenmiştir. Daha sonra formasyon bazında itme kuvveti ve penetrasyon, tork ve penetrasyon, kesici kafa dönüş hızı ve rpm, penetrasyon ve spesifik enerji arasındaki ilişkiler araştırılmıştır. Son olarak da MATLAB programı ile, bu parametrelerin penetrasyon ve spesifik enerji üzerine ikili etkileri ortaya konmuştur. Birinci bölümde; tünel çeşitleri, tünel açma yöntemleri ve tünel açımında karşılaşılabilecek problemler hakkında bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; TBM tipleri, TBM performansına etki eden parametreler, performans tahmin yöntemleri ve daha önce yapılmış tez çalışmaları ayrıntılı verilmiştir. Üçüncü bölümde; Diyarbakır Silvan sulama tüneli ve Gaziantep Nurdağı hızlı tren tüneli projeleri geniş bir biçimde ele alınmış, bu tünellerin yapım çalışmaları sırasında karşılaşılan problemler ile bu problemlerin çözümleri için uygulanan yöntemler analiz edilmiştir. Dördüncü bölümde, iki tünelde yaşanan problemlerin kazı performansına etkisi (itme kuvveti, tork, spesifik enerji) ve keski tüketimi değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde sonuç ve önerilere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: TBM, tünelcilik, gazlı zemin, karstik boşluk, TBM performansı.