7
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Azerbaycan Türkçesi ile Eski Anadolu Türkçesindeki hayvan adlarının karşılaştırılması
Hayvan isimleri söz varlığında önemli yer tutmaktadır. Bir dilin söz varlığında bulunan hayvan isimleri o dilin sahibi olan milletin sosyal hayatının bir göstergesidir. İnsanoğlu tarih boyunca hayvanlarla iç içe yaşamış, dolayısıyla birlikte yaşam sürdükleri hayvan isimleri milletlerin dillerine de yansımıştır. Azerbaycan yazı dili, Azerbaycan Türklerinin yaşadıkları coğrafya ve bu coğrafyanın iklim şartları nedeniyle zengin hayvan türlerine sahiptir. Hayvan isimlerinin çeşitliliği Azerbaycan Türkçesinin söz varlığında da kendini göstermektedir. Azerbaycan Türkçesi ile Eski Anadolu Türkçesindeki Hayvan İsimlerinin Karşılaştırılması adlı çalışmamızda Azerbaycan yazı dilinde geçen hayvan isimlerini Eski Anadolu Türkçesinde kullanılıp kullanılmadığını tespit etmeye çalıştık. Tespit edilen hayvan isimlerinin Azerbaycan Türkçesi ile Eski Anadolu Türkçesi arasındaki biçim ve anlam açısından benzer ve farklı olanları belirlemeye çalıştık. Aynı zamanda Eski Anadolu Türkçesinde geçen hayvan isimlerinin bugün Azerbaycan edebi dilinde kullanılmaya devam edip etmediğini saptamaya çalıştık. Bunun yanında Azerbaycan diyalektlerinde kullanılan hayvan isimlerini de vermeye çalıştık.
Türkmen Şair Kerim Gurbannepesov'un "Acı Günler Süyci Günler" adlı eserinin bağlam sözlüğünün oluşturulması
Sözcükler, kullanıldığı yere göre her zaman akla ilk gelen anlamını vermeyebilir. Çoğu sözcük birden fazla bağlamda kullanılabildiği için onları bağımsız olarak değil metnin bütünüyle iliĢkilendirmek gerekir. Bu konuda araĢtırmacılara ve okuyuculara fayda sağlamak adına bağlamlı dizin ve iĢlevsel sözlük çalıĢmaları yapılmaktadır. Bu sözlük çalıĢmaları TEBDĠZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizinleri ve ĠĢlevsel Sözlüğü) ile sistemleĢmiĢtir. Bu çalıĢmada da Kerim Gurbannepesov‟un "Acı Günler Süyci Günler" adlı eserin bağlam sözlüğü TEBDĠZ yardımı ile hazırlanmıĢtır. Bu çalıĢma ile Türk dünyası edebiyatları için büyük önem taĢıyan Kerim Gurbannepesov‟u tekrar anmak ve Türkmen Türkçesinde daha önce yapılmamıĢ olan bağlam sözlüğü çalıĢmasının ilk defa yapılması amaçlanmıĢtır. Bunlarla birlikte Ģairin hayatı, edebi kiĢiliği, eserleri, Ģair hakkında literatür çalıĢması iv gibi konularda bilgiler verilip Türkmenler ve Türkmen edebiyatına değinilmiĢtir. Böylelikle eserin kelime hazinesi hem de Kerim Gurbannepesov‟un üslup özellikleri ortaya konulmaya çalıĢılmıĢtır. Türkmen Türkçesi üzerine yapılan çalıĢmaların az olması nedeniyle yapılacak nitelikli çalıĢmaların bilim dünyasına katkıda bulunması umulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Türkmen Türkçesi, Kerim Gurbannepesov, Acı Günler Süyci Günler, bağlamlı dizin, iĢlevsel sözlük.
Sarinci Bököy Destanı'nın bağlamsal sözlüğü (İsimler ve fiiller)
Sözcükler, her zaman akla ilk gelen anlamı ile kullanılmayabilir. Pek çok sözcüğün birden fazla bağlamının olabileceğini göz önünde bulundurup sözcükleri metnin bütünüyle ilişkilendirip ona göre anlamlandırmak gerekir. Bu noktada okuyuculara ve araştırmacılara fayda sağlamak amacıyla oluşturulan bağlamsal sözlük çalışmalarından yararlanılmalıdır. Çalışmada TEBDİZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizinleri ve İşlevsel Sözlüğü) sistemi kullanılarak okuyuculara ve araştırmacılara sisteme yüklenmiş bağlamsal sözlüklerin içeriklerine ulaşma imkanı bulunmaktadır. Çalışmada Sarinci Bököy Destanı'nın en hacimli varyantı olan 6233 dizelik Alımkul Üsönbayev varyantının bağlamsal sözlüğü TEBDİZ yardımı ile hazırlanmıştır. Destan içerisindeki isim, fiil ve söz öbeği yapılarının bağlamları tespit edilerek, sayısal veriler ve örneklerle belirtilmiştir. İsim, fiil ve söz öbeği yapıları anlamları bakımından tek ve çok anlamlı olarak ayrılmış, bunların gerekli tanıkları ve sıklıkları verilmiştir. İnceleme kısmında örnekler ve metinde geçen sıklıklara da yer verilmiştir. Ayrıca Alımkul Üsönbayev'in hayatı, edebî kişiliği ve eserleri hakkında bilgiler verilerek Kırgızlar, Kırgız tarihi ve Kırgız edebiyatına da değinilmiştir. Çalışmanın son kısmında ise TEBDİZ (Türk Edebiyatı Bağlamlı Dizinleri ve İşlevsel Sözlüğü) sistemi üzerinden destanın bağlamsal dizini oluşturulmuştur. Çalışmamızda eserin sözcük hazinesi ve Alımkul Üsönbayev'in üslup özellikleri ortaya konulmaya çalışılmıştır. Çalışmayla birlikte, Kırgız Türkçesi ve edebiyatı alanı başta olmak üzere, bütün Türk lehçelerinin bağlamsal söz varlığına bir katkı sunmak hedeflenmektedir. Anahtar Kelimeler: Kırgız Türkçesi, Bağlamsal Sözlük, Sarinci Bököy, Alımkul Üsönbayev.
Rumeli ağızlarında ilgi cümleleri
14. yüzyıldan itibaren Balkanlarda geniş bir kullanım alanı bulan Türk dili, tarihsel süreçte, başta Slav dilleri olmak üzere bölgedeki halklar tarafından konuşulan Hint-Avrupa dillerinin etkisi altında kalmış ve böylece, bölgede yeni ve Anadolu ağızlarından farklı bir ağız alanı oluşmuştur. Rumeli veya Balkan ağızları olarak anılan bu varyantlar çeşitli sosyo-linguistik sebepler dolayısıyla fonetik, morfolojik ve sentaktik açıdan değişime maruz kalmıştır. Çalışmamızın ana konusunu oluşturan ve sentaksın çalışma alanına giren ilgi cümleleri de bahsedilen etkiler sonucunda farklı bir görünüm kazanmıştır. Bu çalışmada, çeşitli metinlerin taranmasıyla elde edilen örnekler üzerinden, Balkan coğrafyasında konuşulan Türkçe varyantlardaki ilgi cümlelerinin kullanımdaki işlevleri, dil etkileşimi sonucu değişen yapısal ve sözdizimsel özellikleri ele alınacaktır. Rumeli ağızlarında kullanılan ilgi cümlelerinin Türkiye Türkçesindeki benzer yapılardan ayrılan yönleri üzerinde durulacak ve işlevsel açıdan ilgi cümleleri yerine kullanılabilen bazı cümle çeşitleri de bu bağlamda değerlendirilecektir. Anahtar Sözcükler Rumeli ağızları, ilgi cümleleri, bağımlı cümle, sözdizimi.
Modern Uygurcada ve Türkçede geçmiş zaman: Karşılaştırmalı bir inceleme
Çağdaş Uygurca ile Türkçe iki akraba dil olarak fiil çekim sisteminde bir çok ortak biçimler bulundurmaktadır. Ancak bu benzer biçimlerin işlevleri kimi zaman bir birini karşılarken, kimi zaman karşılamamaktadır. Geçmiş zaman işaretleyen yapılarda ve bu yapıları oluşturan biçimbirimlerde de aynı durum söz konusu olmaktadır. Geçmiş zaman söz konusu iki dilde de en temel zaman ilişkisidir. Bu yüzden geçmiş zaman biçimleri hem biçimsel yönden, hem işlevsel yönden çok zengindir. Özellikle Çağdaş Uygurcada geçmiş zaman işaretleyen yapılarda karşımıza çıkan biçimbirimler sayıca çoktur. Bunlara yardımcı fiillerle oluşan katmerli yapılar da eklenirse, çok daha karmaşık bir görüntü sunmaktadır. Bu yüzden bu çalışmanın amacı geçmiş zaman işaretleyen yapılarda karşımıza çıkacak olan temel biçimbirimleri zaman-görünüş-kiplik açısından inceleyerek, işlevsel özelliklerini tespit etmektir. Çalışma beş bölümden oluşamaktadır. Birinci bölümünde çalışmanın amacı, literatür özeti, arştırma yöntemi ve temel kavramların açıklamalarına, İkinci bölümünde Çağdaş Uygurcanın geçmiş zaman biçimleri hakkında bilgi verilecek ve bu biçimlerin işlevsel yönden farklılıkları ve benzerlikleri örnekler ışığında incelenecektir. Çalışmanın üçüncü bölümünde Türkçedeki geçmiş zaman biçimlerinden bahsedilecek ve bu biçimleri oluşturan biçimbirimlerin işlevleri üzerinde kısaca durulacaktır. Dördüncü bölümde Çağdaş Uygurcadaki geçmiş zaman biçimleri ile Türkçedeki geçmiş zaman biçimlerinin incelenmesinden elde edilen sonuçlar karşılaştırılacaktır. En son bir sonuç bölümüyle çalışma tamamlanacaktır.
Kıpçak grubu Türk dillerinde olumsuzluk
İletişimin en etkili yolu olan dil, kullanıcılarının aktarmak istediği her iletiyi yansıtabilecek güce sahiptir. Söz konusu iletiler onaylayan ve doğrulayan ifadeler kadar reddeden, inkâr eden, olumsuzlayan beyanlar da olabilmektedir. Her dilin kendi ilkeleri ve kuralları olduğu düşünüldüğünde evrensel bir ihtiyaç olan olumsuzluk kategorisinin de her dilde başka görünümlerde olması olağandır. Tonlama, belirli bir yapı yokluğu, olumsuzlayıcı enklitikler, öge sıralamasında değişiklik dillerin olumsuzluk işaretleme yöntemlerinden yalnızca birkaçıdır. Türkçe ise dış açılı olumsuzluğun çekim ile yapıldığı bir dildir. Fiil kök ve gövdelerine getirilen standart olumsuzlayıcı ile temel olumsuzluk elde edilir. Ancak birçok dilde olduğu gibi isim tümcelerinin, fiil tümcelerinin, isimlerin ve fiillerin olumsuzlanması farklı metotlarla sağlanmaktadır. Bu çalışmada dilbilimsel olumsuzluk Türkçenin yapısı, olumsuzluk stratejileri ve olumsuzluğun etkilediği seviye dikkate alınarak Tümcesel Olumsuzluk, Morfolojik Olumsuzluk ve Sözlükbirimsel Olumsuzluk olmak üzere üç başlığa ayrılmış; Kıpçak grubu Türk dillerinde görülen olumsuzluk bu kategoriler kapsamında incelenmiştir. Tümcesel Olumsuzluk kapsamına standart olumsuzlayıcı ile kurulan olumsuzluk, standart olumsuzlayıcı kullanılmaksızın elde edilen olumsuzluk, geniş zamanın olumsuzu, olumsuz ek fiil kuruluşu, ne...ne bağlacı, çoklu olumsuzluk ve soru yoluyla olumsuzluk dahildir. Morfolojik Olumsuzluk kapsamında Türkçe -sXz yapım eki ile Arapça gayr-, Farsça nâ- ve bî- ön eklerinin olumsuzladığı sözcükler ele alınmıştır. Doğal olumsuzluk ve olumsuz varlıksal tümce kurucusu ise Sözlükbirimsel Olumsuzluk dâhilindedir.
Yabancılara Türkçe öğretiminde Türkçeye yolculuk A1 ve A2 kitaplarında söz varlığı unsurlarının incelenmesi
Bilginin hızla yenilendiği bugünün dünyasında, toplumların ve bireylerin bilgiye ulaşması, bilgiyi kullanması ve bilgiyi üretmesi yaygınlaşmıştır. Türkiye'nin dışa açılım sürecinde "Büyük Öğrenci Projesi" kapsamında yabancılara Türkçe öğretimi, son yıllarda gelişme göstererek sadece Türk ve akraba topluluklara değil, dünyaya açılan bir proje haline gelmiştir. Yabancı dil olarak Türkçenin öğretimi, yalnız bir dil öğretimi değil aynı zamanda Türk kültürünün ve değerler sisteminin de dışa açılım süreci demektir. Bu bağlamda yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde nasıl bir yol izleneceği, sürecin başarısının daha iyiye nasıl götürüleceği ile ilgili çalışmalar yapılmakta ve bu çalışmaların gelişerek artmasına zemin hazırlanmaktadır. Avrupa Ortak Başvuru Metninde sınıflandırıldığı gibi yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde de A (temel), B (orta), C (üst) olmak üzere üç ana yeterlilik düzeyi belirlenmiştir. Söz konusu düzeylerin yeterlilikleri baz alınarak yabancı dil olarak Türkçe öğretimi ile ilgili çeşitli materyaller, alanyazında mevcuttur. Bu materyallere örnek olarak ders kitapları, çalışma kitapları, Z kitaplar ve diğer teknolojik materyaller verilebilir. Bu çalışmada da yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanılan Türkçeye Yolculuk A1 ve A2 düzeyi ders ve çalışma kitapları nitel araştırma yönteminin doğasına uygun olarak incelenmiş olup çalışma, kuramsal nitelik taşımaktadır. Çalışma, söz varlığı unsurlarını; atasözleri, deyimler, ikilemeler, iletişim ifadeleri, özel adlar ve ünlemleri tespit etmeyi; söz varlığı ve kelime sıklığı dağılımını ortaya çıkarmayı amaçlamaktadır. Çalışmada kelime sıklığı, Cibakaya 2.0 dizin programı ile verileştirilmiştir. Ayrıca çalışmada dil ve kültür arasındaki bütünlük ilişkisi incelenmiş, söz varlığının kültür aktarımı üzerindeki etkisi ortaya konmuştur.