10
Archived Theses
0
DOIs Assigned
0%
DOI Rate
Discipline
Türkiye'de biyokaçakçılığa (yaban hayatı kaçakçılığı) ilişkin farkındalık analizi, son 20 yıl içerisindeki değişim ve mücadele yönetimi hakkında güncel değerlendirme
Doğada bulunan her bir canlı türünün bir işlevi olduğu düşünüldüğünde, bir tür kaybının, doğrudan bütün canlıların yaşamını etkileyebilecek sonuçları ortaya çıkarmış olacaktır. Doğada bulunan bitki ve hayvanları ya da onlara ait parçaları yetkili makamların izni olmadan doğadan alınması ve yurt dışına çıkartılması "biyokaçakçılık (Yaban Hayatı Kaçakçılığı)" veya diğer adıyla "biyokorsanlık" olarak isimlendirilmiştir. Bu çalışmanın amacı Türkiye'nin biyolojik çeşitliliğinin önemini ortaya koymak, biyolojik çeşitliliğin azalmasına neden olan biyokaçakçılığa dikkat çekerek, Türkiye'de biyokaçakçılığın önlenmesine katkıda bulunmuş olmaktır. Dolayısıyla bu çalışmada biyokaçakçılığa ilişkin dünyadan ve ülkemizden ilgili mevzuatlar ve kurumsal yapılar hakkında bilgilere yer verilmiştir. İnternet ortamında yapılan araştırmalarda elde edilen veriler/açıklamalar/bilgi-belgeler ile konuya ilişkin yayınlanmış makaleler, ilgili kamu kurum-kuruluşlarından konuya yönelik elde edilecek vaka verileri çalışmanın materyallerini teşkil etmiştir. Çalışmada yöntem olarak derleme, anket çalışmaları/farkındalık analizleri, istatistiki analizler, süreç yönetimi yaklaşımlarından/metotlarından yararlanılmıştır. Meydana gelen olayların medyaya yansıması, daha önce yayımlanan dokümanların incelenmesini müteakip bu veriler 2013 yılında ilan edilen Biyokaçakçılıkla Mücadele Rehberi'nin yayınlandığı tarihin öncesi (2003-2012) ve sonrasını (2013-2022) 10'ar yıllık zaman dilimlerinde kapsayacak biçimde ayrılarak, rehberin uygulanmasındaki etkinlik/verimlilik durumu ülke genelinde yaşanılan vakalardaki değişimin niceliksel olarak analiz edilmesiyle test edilmiştir. Bununla birlikte konuya ilişkin sahadaki farklı paydaşlara yönelik farkındalık analizleri; uygulamalı olarak Ankara İli-Çubuk İlçesi'ndeki kamu kurum ve kuruluşların personeli ve Esenboğa Havalimanı'ndaki gümrük personeline yönelik algı/farkındalık anketleri ile test edilmiştir. Tüm bu verilerin sonucunda yaban hayatı kaçakçılığına yönelik mücadele yönetimi noktasındaki güncel sorunların tespiti ve çözüm önerilerinin ortaya konulması ise çalışmanın sonuç/öneri bölümünü oluşturmuştur. Çalışma ile biyokaçakçılığa karşı mücadele eden kurumların farkındalık düzeyleri ölçülmüştür.
Gökçeada'nın (Çanakkale) yarasa varlığı ve aktivite örüntüsü
Bu çalışmanın amacı, Gökçeada'nın yarasa türlerini tespit etmek ve aktivite örüntüsünü ortaya koymaktadır. Bu çalışma aynı zamanda Türkiye adalarını temsilen ve Gökçeada'da yarasalar ile ilgili ilk kez yapılan bir çalışmadır. Gökçeada'da yapılan çalışmalar akustik çalışmalar (statik sabit dedektör ve manuel dedektör), tünek tarama çalışmaları ve eunis habitat çalışmaları olmak üzere üç ana kısımda yapılmıştır. Bu verilerin toplandığı alanların ve tünek tarama alanlarının eunis habitat tipleri de kaydedilerek yarasaların aktivite örüntüsü oluşturulmuştur. Bu çalışmalar; Gökçeada'da bulunan 27 eunis habitat tipinden sabit cihazlar ile 17 habitat tipinde, manuel taramalar ile 25 habitat tipinde ve tünek taramaları ile de 15 habitat tipinde yapılmıştır. Çanakkale ili, Gökçeada ilçesinde (adasında) Ocak 2022-Aralık 2022 tarihleri arasında yapılan çalışmalarda Gökçeada'da akustik olarak sabit cihaz (28 istasyon, 17 eunis habitat tipi), manuel dedektör (250 km, 5 hat ve 25 eunis habitat tipi) ve tünek tarama (15 eunis habitat tipi) çalışmalarında toplamda 3 familyaya ait, 6 gruba mensup, 9 cins altında 13 tür, 25 eunis habitat tipinde tespit edilmiştir. Çanakkale ilinden farklı 3 ve Marmara Bölgesi'nden farklı bir yarasa türü ve Gökçeada' ya yakın olan 2 adet Yunan adasında kaydedilen 3 türden biri yine Gökçeada'da kaydedilmiştir. Gökçeada'da yaygın bulunan 6 eunis habitat tipi kaydedilirken yarasalar, tür çeşitliliği açısından yoğun olarak 5 eunis habitat tipinde ve aktivite yoğunluğu açısından 4 eunis habitat tipinde kaydedilmiştir. Hem yaygın hem tür çeşitliliği zengin hem de aktivitenin yoğun olduğu ortak 3 eunis tipi kaydedilmiştir. Bu çalışma aynı zamanda Gökçeada'nın yarasa türleri ve aktivite örüntüsü ortaya çıkarılarak hem yarasaların hem de yarasalar için uygun habitatların korunması için temel bir çalışma olmuştur.
Yaban hayatı üst geçitlerinin büyük memeliler tarafından kullanımının değerlendirilmesi: İzmir-Çeşme otoyolu ekolojik köprüsü
Ulaşım ağları peyzajı parçalayarak yaban hayatı üzerinde olumsuz etkilere neden olmaktadır. Yaban hayatı üst geçitleri ise bölünmüş peyzajları birleştirerek yaban hayvanların güvenli şekilde geçişlerine olanak sağlayan yapılardır. İzmir Çeşme Otoyolu'nda yaban hayatı araç kazalarını azaltmak amacıyla 2020 yılında Zeytinler Mevkii'nde ilk ekolojik köprü hizmete girmiştir. Bu çalışmada Zeytinler Ekolojik Köprü'sünün büyük memeliler tarafında kıullanımın değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç için yaban hayatı geçişleri izlenmiş ve analiz edilerek Bayes ağları ile modellenmiştir. Çalışma süresince altı orta-büyük memeli yaban hayvanı türüne ait 686 geçiş görüntülenmiştir. Yaban hayatı geçişlerinin yaklaşık %87.5'ini yaban domuzu ve %10'unu tilki oluşturmuştur. Yaban hayvanları en fazla sonbahar ayında, 22:00-02:00 saatleri arasında, ayın hilal ve şişkin fazlarında geçmiştir. Model sonuçları, sonbaharda havuz doluyken azılı yaban domuzu geçişlerinin sürü yaban domuzu geçişlerinin birbuçuk katına ulaştığını göstermiştir. Bu çalışma başta üst geçidin yaban hayatı kullanılabilirliğini analiz etmesinin yanında, yaban hayatı araç çarpışmalarının zamanlamasını anlamada ve üst geçidin tasarımındaki öğelerin geçişleri nasıl etkilediğini ortaya koyması açısından önemli ipuçları sunmuştur. Çalışma sonuçları ve çıkarımları ile birlikte başta ekolojik köprü yer seçimi olmak üzere, hedef tür ve tasarım konularında bundan sonra yapılacak üst geçitler için geliştirilebilir bir rehber oluşturulmuştur.
Hatay Dağ Ceylanı (Gazella gazella Pallas, 1766) üzerine bir araştırma
Bu tez çalışmasının amacı Türkiye'de nesli tehdit altında bulunan ve en önemli türlerden biri olan Hatay Dağ Ceylanı (Gazella gazella Pallas, 1766) üzerine bir araştırma çalışması yapmaktır. Ülkemizin nadir türlerinden biri olan Hatay Dağ Ceylanı dünya üzerinde sadece İsrail ve Türkiye'de yaşamaktadır. Türkiye'de ise sadece Hatay İlinin Hassa, Kırıkhan ve Kumlu ilçeleri arasında bulunmaktadır. Bu çalışmada Hatay Dağ Ceylanının ilgili bölgede yaşam koşulları, beslenmesi, besin davranışları, çevresindeki insanlar ile olan etkileşimi ve sosyal davranışları, tür üzerindeki tehdit unsurları, barınmaları, üreme ve korunması için yapılması gereken önlemlerin belirlenmesi amaçlanmıştır.
Comparing bat activities in numerous city parks ofAnkara Metropol by using manual detectors
The exponential expansion of urban centers worldwide in recent decades has underscored the heightened need of conserving the remaining green areas inside these cities. These regions provide a secure and appropriate habitat for several animal species, including bats. Bats are often found in urban environments, where they tend to segregate themselves based on the presence of buildings, forested streets, and non-wooded streets. This behavior is particularly noticeable in heavily vegetated urban parks situated inside the city. Urban parks provide significant advantages for the preservation and enhancement of bat variety. The three urban parks in the capital city of Ankara, Turkey (DikmenVadisi Park, Genclik Park, and Altinpark Park) provide a suitable habitat, green areas, trees, water, and food sources for a variety of living organisms, particularly bats. The study aimed to survey and document bat species in urban parks in Ankara City, Turkey, focusing on their existence, frequency, and community features. The research was conducted between May and November 2022, observing bat populations and frequencies using manual detectors. The parks, with their unique characteristics, were compared to natural habitats. The study aimed to investigate the function of urban parks in preserving bat species. The research found nine bat species acquired in parks, including cosmopolitan and other adaptable species. The parks show a decrease in bat activity due to human interventions like increased light, noise, and movement. However, no statistically significant difference was observed in community metrics such as species richness, variety, evenness, dominance, similarity, and yearly biological activity of bat species. The statistical analysis and linear hypothesis revealed ii no noticeable difference among parks in relation to all bat species, particularly when evaluating the t value. The primary rationale for this phenomenon may be attributed to the scarcity of refuge sites inside the urban landscape, which has significance in the present and foreseeable future, hence limiting options for animals.This research sheds light on the significance of urban parks in the development and expansion of metropolises worldwide, particularly in relation to their role in supporting animal populations inside cities, with a specific focus on bats. Additionally, the study explores potential strategies for enhancing the management of urban ecology in cities.
Köyceğiz-Dalyan Özel Çevre Koruma Bölgesi'ndeki anadolu sığla ormanlarında halkalama metoduyla bazı yarasaların yıllık aktivite özelliklerinin karşılaştırılmalı izlenmesi
Bu çalışma ile Türkiye'de ilk kez yarasalar üzerinde uygulanan halkalama metodu ile ormanları beslenme, barınma ve üreme habitatları olarak kullanan yarasaların yıllık aktivite özelliklerindeki değişimlerin anlaşılmasına ve uzun vadeli izlenmesine katkıda bulunulması amaçlanmıştır. Köyceğiz-Dalyan ÖÇKB içerisinde 30 hektar ile 250 hektar arasında değişen yüzölçümüne sahip ve toplamda 47 adet yarasa kutusunun yer aldığı 10 farklı Anadolu Sığla Ormanı parçası çalışma alanı olarak seçilmiştir. Kasım 2022- Mayıs 2023 izleme dönemi boyunca aylık periyotlarla yapılan arazi çalışmalarında 27 adet Pipistrellus pipistrellus, 8 adet Pipistrellus kuhlii, 3 adet Pipistrellus nathusii ve 1 adet Pipistrellus pygmaeus olmak üzere toplam 39 adet yarasa halkalanmıştır. Çalışma kapsamında aynı anda 2 adet yarasa kutusunda 5 adet birey, 2 adet yarasa kutusunda 4 adet birey, 2 adet yarasa kutusunda 3 adet birey ve 4 adet yarasa kutusunda da 2 adet birey gözlemlenmiştir. Diğer gözlem yapılan kutularda 1 adet birey tespit edilmiştir. Çalışma alanında yer alan 10 farklı bölüm habitat özelliklerine göre kategorize edilmiş ve halkalanan 15 adet birey parçalanmış büyük orman parçasında, 10 adet birey parçalanmış küçük orman parçasında, 14 adet birey parçalanmamış büyük orman parçasında tespit edilirken, parçalanmamış küçük orman habitatında birey halkalanamamıştır. Bu veriler ışığında tez çalışması kapsamında halkalanan bireylerin tercih ettikleri yarasa kutuları ile habitat parçalanması arasında bir ilişki olup olmadığı ortaya konmak istenmiştir. Bu nedenle varlık-yokluk hipotezi kullanılarak yapılan istatistiki analiz çalışmasında çalışma kapsamında habitat parçalanması ile halkalanan yarasa bireylerinin kutu seçimi arasında anlamlı bir ilişki olmadığı ortaya konulmuştur.
Türkiye'de orman yangınlarına müdahale sürecinde yaban hayatına yönelik ilk yardım yönetimi hakkında güncel bir değerlendirme
Bu çalışma Türkiye'deki orman yangınlarına müdahale sürecinde yaban hayatına yönelik ilk yardım yönetimi hakkında güncel bir değerlendirme sunmaktadır. Bu amaçla özellikle son beş yılda Türkiye'de meydana gelen orman yangınları ve bu yangınlar sırasında yaban hayatına yönelik ilk yardım uygulamaları hakkında yapılan haberler, raporlar, makaleler ve diğer yazılı kaynaklar literatür taraması ile analiz edilmiş söz konusu süreçte aktif rol oynayan bazı yaban hayatı veterinerleri, belediyelere bağlı itfaiye erleri, orman işletme müdürlüklerinin yangına ilk müdahale ekiplerinden uzmanlarla yapılan yüz yüze veya çevrimiçi görüşmeler yoluyla derinlemesine mülakat yöntemiyle bilgiler toplanmıştır. Son yıllarda Türkiye'de orman yangınlarının artması nedeniyle, orman yangınları sırasında yaban hayatına yönelik ilk yardım yönetimi daha da önem kazanmaktadır. İlk yardım yönetimi, yangın sırasında hayvanların kurtarılması ve yangından sonra hayatta kalmalarını sağlayacak önlemlerin alınması açısından oldukça kritiktir. Yangından kaçamayan hayvanların hayatta kalma şansları düşüktür ve bu nedenle yangın söndürme uzmanları ve gönüllü itfaiyeciler için ilk yardım eğitimleri oldukça önemlidir. Belediyeler ve Orman Genel Müdürlüğü, koordineli bir şekilde eğitimler düzenlemeli ve bu eğitimler belirli aralıklarla tekrarlamalıdır. Bu sayede yangından zarar görmüş olan tüm canlıların hayatta kalma şansı artacaktır. Çalışmanın sonuçları, orman yangınlarının yaban hayatı üzerindeki olumsuz etkilerini en aza indirgemek için daha etkili ilk yardım yönetim stratejilerinin uygulanmasının önemini vurgulamaktadır.
Lömbürdekini mağarası'nın (Kalecik-Ankara) yarasa (Chıroptera) aktivitesinin ve abiyotik koşullarının belirlenmesi
Chiroptera takımı üyelerinin en önemli tüneme alanlarından biri mağaralardır. Yarasaların her bir biyolojik döneminde tercih ettiği mağara değişebilmektedir. Bu durum mağaranın fiziksel özelliklerinden, mağara çevresinin yapısından, yarasaların bireysel ve dönemsel ihtiyaçlarından kaynaklanır. Lömbürdekini Mağarası'nı Rhinolophus mehelyi, Myotis myotis, Myotis blythii ve Miniopterus schreibersii türlerinin kullandığı bilinmektedir. Bu çalışmada söz konusu mağaranın dönemsel yarasa aktivitesinin ve abiyotik koşullarının belirlenmesi amaçlandı. Amaç doğrultusunda mağarada Nisan 2022-Eylül 2023 tarihleri arasında periyodik araziler düzenlendi. Mağara içinde 6 farklı istasyon bölgesi belirlendi. Bu istasyonlarda mağaranın sıcaklık, nem, CO2, H2S, CO, O2 seviyeleri ve yarasa aktivitesi araştırıldı. Ölçülen parametrelerin ve yarasa aktivitesindeki değişkenliğin birbiriyle ilişkisi istatistiksel olarak uygun testlerle sınandı. Mağara içindeki sıcaklık, nem ve CO2 değerleri mağara dışı ile kıyaslandı. Mağara ekosistemlerinin sabit koşullar sunduğu düşünülse de elde edilen bulgular Lömbürdekini Mağarası'nın bazı parametreler açısından dış ortamdan izolasyon derecesinin düşük olabileceğini bazı parametreler açısından ise görece kararlı koşullar sunduğunu göstermektedir. Mağara, yarasaların %82'si tarafından gebelik ve yavrulama-yavru bakımı; %16'sı tarafından çiftleşme; %2'si tarafından hibernasyon döneminde kullanılmaktadır. Mağarada en fazla kaydedilen tür Myotis myotis/blythii; en az kaydedilen tür Rhinolophus mehelyi'dir. Bu çalışmada da görüdüğü gibi yıl boyunca alınan ölçümler ve mağarayı kullanan yarasaların aktiviteleri değişkenlik gösterebilmektedir. Koruma biyolojisi çalışmalarında türü ve habitatı tanımak büyük önem arz etmektedir. Bu tez çalışmasında mağara ekosistemlerini ve mağara yarasalarını koruyabilmek için yıl boyunca yapılacak çalışmaların önemi vurgulanmaktadır.
Lömbürdekini mağarası'nın (Kalecik-Ankara) yarasa (Chıroptera) aktivitesinin ve abiyotik koşullarının belirlenmesi
Chiroptera takımı üyelerinin en önemli tüneme alanlarından biri mağaralardır. Yarasaların her bir biyolojik döneminde tercih ettiği mağara değişebilmektedir. Bu durum mağaranın fiziksel özelliklerinden, mağara çevresinin yapısından, yarasaların bireysel ve dönemsel ihtiyaçlarından kaynaklanır. Lömbürdekini Mağarası'nı Rhinolophus mehelyi, Myotis myotis, Myotis blythii ve Miniopterus schreibersii türlerinin kullandığı bilinmektedir. Bu çalışmada söz konusu mağaranın dönemsel yarasa aktivitesinin ve abiyotik koşullarının belirlenmesi amaçlandı. Amaç doğrultusunda mağarada Nisan 2022-Eylül 2023 tarihleri arasında periyodik araziler düzenlendi. Mağara içinde 6 farklı istasyon bölgesi belirlendi. Bu istasyonlarda mağaranın sıcaklık, nem, CO2, H2S, CO, O2 seviyeleri ve yarasa aktivitesi araştırıldı. Ölçülen parametrelerin ve yarasa aktivitesindeki değişkenliğin birbiriyle ilişkisi istatistiksel olarak uygun testlerle sınandı. Mağara içindeki sıcaklık, nem ve CO2 değerleri mağara dışı ile kıyaslandı. Mağara ekosistemlerinin sabit koşullar sunduğu düşünülse de elde edilen bulgular Lömbürdekini Mağarası'nın bazı parametreler açısından dış ortamdan izolasyon derecesinin düşük olabileceğini bazı parametreler açısından ise görece kararlı koşullar sunduğunu göstermektedir. Mağara, yarasaların %82'si tarafından gebelik ve yavrulama-yavru bakımı; %16'sı tarafından çiftleşme; %2'si tarafından hibernasyon döneminde kullanılmaktadır. Mağarada en fazla kaydedilen tür Myotis myotis/blythii; en az kaydedilen tür Rhinolophus mehelyi'dir. Bu çalışmada da görüdüğü gibi yıl boyunca alınan ölçümler ve mağarayı kullanan yarasaların aktiviteleri değişkenlik gösterebilmektedir. Koruma biyolojisi çalışmalarında türü ve habitatı tanımak büyük önem arz etmektedir. Bu tez çalışmasında mağara ekosistemlerini ve mağara yarasalarını koruyabilmek için yıl boyunca yapılacak çalışmaların önemi vurgulanmaktadır.
Boz ayı (Ursus arctos Linnaeus, 1758) insan çatışması risk alanları Ilgaz ilçesi örneği
Boz ayı (Ursus arctos Linnaeus, 1758), Türkiye'nin farklı bölgelerinde yayılım gösteren ve insan yerleşimlerine yakın alanlarda çeşitli çatışmalara neden olan bir büyük memeli türüdür. Bu çalışmada, Çankırı ilinin Ilgaz ilçesinde 2023–2024 yılları arasında kaydedilen boz ayı kaynaklı arı kovanı saldırılarının zamansal ve mekansal örüntüleri analiz edilmiştir. Veriler, resmi kayıtlar, vatandaş bildirimi ve saha gözlemleriyle toplanmış; mekansal analiz ve karar ağacı yöntemi kullanılarak değerlendirilmiştir. 69 arı kovanı saldırısı analiz edilmiş; saldırıların özellikle mayıs ve haziran aylarında, büyüyen ay ve büyüyen hilal evrelerinde yoğunlaştığı gözlemlenmiştir. Çatışma noktaları çoğunlukla orman kenarlarına, tarım ve yerleşim alanlarına yakın konumlanmıştır. Karar ağacı modeli, saldırı var/yok durumunu %88 doğrulukla tahmin etmiş ve en belirleyici değişkenler arasında insan ayak izi, eğim, köy yoluna uzaklık, topografik pozisyon indeksi ve yükseklik yer almıştır. Saldırılar ciddi ekonomik zararlara neden olmuş, olay başına ortalama 11.659 TL kayıp tespit edilmiştir. Bulgular, habitat özellikleri, arazi kullanımı ve insan etkisinin çatışma riskini belirlemede kritik olduğunu ortaya koymakta, ayrıca yerel halkla işbirliği, koruma planlaması ve teknik önlemlerin önemine işaret etmektedir. Bu kapsamda, ayı saldırılarını azaltmak amacıyla fiziksel önlemler, bilinçlendirme çalışmaları ve koruma alanlarının genişletilmesi önerilmektedir.