Theses supervised by Doç. Dr. Bekir Zakir Çoban
10 theses · Dokuz Eylül University
Kitâb-ı Mukaddes'in Kral James versiyonu
Ülkemizde Anglikanizm'le ilgili yapılan araştırmalarda genellikle kilisenin tarihi, teşkilat yapısı gibi konular incelenmiş; ancak kilisenin tarihinde ve liturjisinde en önemli yeri işgal eden İngilizce Kitâb-ı Mukaddes konusu ihmal edilmiştir. Halbuki Anglikan Kilisesi'nde doktrin ve ibadet, dua kitabı ve Kral James Versiyonu üzerine kurulmuştur. Anglikan Kilisesi için önemli bir yer işgal eden "Kitâb-ı Mukaddes'in Kral James Versiyonu" tarihi, dini, edebi ve kültürel yönleriyle çalışmamızda ele alınıp incelenmiştir. Kral James Versiyonu iki buçuk asır boyunca İngiltere'de ve İngilizce konuşan topraklarda okunan tek kutsal kitap tercümesi olmuştur. Bu tercüme ilk baskısından günümüze dört yüz yıl geçmesine rağmen İngiltere ve Amerika'da en çok satılan Kitâb-ı Mukaddes tercümelerinin başında gelir. Araştırmamız üç ana bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Kral James Versiyonu öncesi İngilizce kutsal kitap tarihini, yapılan tercümelerin özelliklerini ve dönemin kültürel arka planını ele aldık. İkinci bölümde Kral James Versiyonu'nun yapılışını ve özelliklerini; dini, siyasi, edebi ve kültürel etkilerini inceledik. Üçüncü bölümde ise Kral James Versiyonu'nu Türkçe Kitâb-ı Mukaddes tercümeleriyle kanonik ve metinsel mukayesesini yaptık. Anahtar Kelimeler: Kral James Versiyonu, Kitâb-ı Mukaddes, Anglikan Kilisesi, Reform, Tercüme.
Anadolu'da hıristiyanlığın yayılma süreci (İlk IV yüzyıl)
Bu çalışmanın amacı Hıristiyanlığın aşağı yukarı günümüz Anadolu coğrafyası sınırları içerisindeki yayılış süreci hakkında bilgi vermektir. Çalışma "Erken Dönem Anadolu Hıristiyanlık Tarihi" konulu bir çatı oluşturma çabası içerisinde dört bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde çalışmanın sınırları çizilmiştir. İlk bölümde konuya altyapı oluşturması için Hıristiyanlığın Anadolu'da yayılışına kadar geçen süreçte Anadolu'daki dinler hakkında genel bir çerçeve çizilmiş ve yakın dönemdeki politik yapı hakkında da bilgiler sunulmuştur. İkinci bölümde Hıristiyanlığın doğuşu, Anadolu'ya girişi ve daha çok kültürel sınırlarla çizdiğimiz bölgelerdeki başta Pavlus'un misyon yolculuklarıyla yayılışı; üçüncü bölümde yayılma döneminde politik gücün tutumu ile ilk dönem Anadolu merkezli heretik gruplar ele alınmıştır. Son bölüm olan dördüncü bölümde ise baskı döneminden özgürlük dönemine geçiş, kurumsallaşan kilise ile dönemin temel doktrin konusundaki tartışmaları ele alınırken sonuç kısmında değerlendirmelere yer verilmiştir. Anahtar Kelimeler: Hıristiyanlık, Erken Hıristiyanlık, Anadolu, Anadolu Hıristiyanlık Tarihi, Kilise Tarihi, Pavlus.
Hıristiyanlıkta kurtuluş teolojisi
Bu çalışmada 1960'lı yıllarda Latin Amerika'da ortaya çıkan Kurtuluş Teolojisi incelenmiştir. Çalışma giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Girişin birinci kısmında kurtuluş kavramı tanımlanmış ve Kurtuluş Teolojisi'nin tanımı, kapsamı ve işlevi belirtilmiş; ikinci kısmında çalışmanın konusu, amacı, metodu, sınırlılıkları ve kaynakları hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Kurtuluş Teolojisi'nin doğuşu, teolojiyi ortaya atan teologlar, teolojinin pratik yönü ve teoloji için önem ifade eden konferanslar ele alınmıştır. İkinci bölümde Kurtuluş Teolojisi ile Kitab-ı Mukaddes ilişkisi üzerinde durulmuştur. Ayrıca bu bölümde önemli olan "praksis", "Tanrı'nın Krallığı", "Eskatoloji", "Fakirlik", "Umut Teolojisi" ve "Politik Teoloji" kavramları incelenmiştir. Üçüncü bölümde Kurtuluş Teolojisi'ne yönelik eleştiriler üzerinde durulmuştur. Sonuçta ise araştırmada elde edilen bilgiler ışığında değerlendirmede bulunulmuştur.
İslam ve Hıristiyanlıkta Araf inancı
Ölüm ötesi hemen hemen her dinin ana temalarından biridir. İslam ve Hıristiyanlıkta da ahiret konusuna oldukça önem verilmekle beraber, ölüm ötesi yaşamla ilgili bir kavram olan Araf inancı bu iki din açısından karşılaştırmalı olarak incelenmemiştir. Bu çalışmanın amacı bu dinlerde Araf inancını ortaya koymak ve bir karşılaştırma yapmaktır. Çalışma giriş, üç bölüm ve sonuçtan oluşmaktadır. Giriş kısmında çalışmanın konusu, amacı, metodu ve kaynakları belirtilmiştir. Birinci bölümde konuya altyapı oluşturması için İslam'da ahiret hayatına dair bazı kavramlar hakkında bilgi verildikten sonra Araf kavramı üzerinde durulmuş, özellikle Kur'an ve Tefsirlerde Araf konusu ele alınmıştır. İkinci bölümde Hıristiyanlıkta ölüm ötesine dair bazı kavramlar işlendikten sonra Araf inancının kavram ve çerçevesi incelenmiştir. Kitab-ı Mukaddes, konsil kararları ve Kilise babalarının görüşlerine yer verilmiş; Hıristiyan mezheplerinin Araf hakkındaki görüşleri incelendikten sonra Araf inancının mitolojik kökenleri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde Araf inancının İslam ve Hıristiyanlık açısından karşılaştırılması yapılmıştır. Sonuç kısmında ise ulaşılan sonuçlar değerlendirilmiştir. Anahtar Kelimeler: Araf, Araf Ehli, Ölüm ötesi
Semitik dinlerde giriş ritüelleri
İnisiyasyon bireye, yeni bir dine kabul edilmek veya mevcut dinde mükellefiyet sağlamak şeklinde, dini hayata dahil olabileceği bir statü sağladığından manevi yaşamın en önemli fenomenlerinden biri olarak kabul edilmektedir. İnisiyasyon erginlenecek bireye, dini yaşamın bir parçası olma, beşeri cemaate katılma ve topluluğun mitolojik ve kültürel geleneklerini öğrenerek her açıdan toplumun sorumlu bir üyesi olma yolunu açmaktadır. İlk örneklerine ilkel topluluklarda rastladığımız inisiyasyon ritüelleri, farklı derecelerde ve farklı şekillerde tarihin her döneminde varlığını devam ettirmiş, zamanla toplumsal değerler içerisindeki yeri, nispeten etkisini kaybetmişse de özü ve maksadı daima aynı kalmıştır. Semitik dinlerde inisiyasyon ritüelleri üzerine bir inceleme yapmayı hedefleyen bu çalışmada inisiyasyona toplu bir bakış ortaya koymak adına ilkel kabilelerde ve modern öncesi topluluklarda inisiyasyon örneklerine de yer verilmiştir. Yahudilikte, dinine giriş ritüeli olarak icra edilen sünnet (brit milah) ve dini yaşantıda birtakım yükümlülüklerle mükellef olmayı sağlayan bar mitzvah ve bat mitzvah törenleri, inisiyatik ritüeller olarak kabul edilmektedir. Hıristiyanlık dinine giriş maksadıyla icra edilen vaftiz ve bireye Hıristiyan olma sorumluluğu yüklenmesinde başvurulan evharistiya (komünyon) ve konfirmasyon Hıristiyanlıktaki inisiyasyon ritüelleridir. İslam dininde ise ritüel manada bir inisiyasayon şekli bulunmamaktadır. İslam dininde dine giriş iman etmek ve bunu ifade etmekle, dini yaşamda mükellefiyet ise buluğ çağına erişmekle sağlanmaktadır.
Ordu örneğinde dindarlık-suç ilişkisi: Kuramsal ve ampirik bir deneme
Bu tez Ordu ili örneğinde dindarlık-suç ilişkisi üzerine ampirik bir çalışmadır. Tezin giriş kısmında araştırmanın varsayımları, kapsam ve örneklem ile ilgili bilgi verilmiştir. Araştırmamızın temel varsayımı suç işlemiş ve hüküm giymiş bireylerin dindarlık düzeyleri ile suça bulaşmamış bireylerin dindarlık düzeyi arasında anlamlı bir fark olacağıdır. Buna ek olarak suçun tekrarı ve çeşitliliği ile dindarlık düzeyi arasında ters bir orantı olduğu; suç işlemiş bireylerin çocukluk ve ilk gençlik yıllarında yeterli ve sağlıklı din eğitimi almadıkları düşüncesi de varsayımlarımız arasında yer almıştır. Kuramsal ve uygulama şeklinde iki ana kısımdan oluşan çalışmanın ilk bölümünde din, dindarlık ve suç kavramları ele alınmıştır. İkinci bölümde örneklem ve kontrol grubu hakkında bilgi verilmiş kullanılan dindarlık ölçeği ve mülakat soruları açıklanmış, akabinde bulgular ifade edilerek bu bulguların değerlendirmelerine yer verilmiştir. Sonuç kısmında çalışmanın kuramsal kısmı ile ilgili genel bir özet verildikten sonra uygulamada elde edilen veriler yorumlanmıştır. Sonuç itibariyle uygulama yaptığımız örnek özelinde çalışmanın başındaki varsayımlarımız önemli ölçüde doğrulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Din, Dindarlık, Dindarlık-Suç İlişkisi.
Dini geleneklerde simya ve anlamı
Bu çalışma simya ve bazı dinlerdeki/kültürlerdeki önemini ele almaktadır. Simya, özellikle son yıllarda dilde olan ancak kanaatimizce içeriği ve tarihsel süreci bilinmeyen bir alandır. Dini geleneklerle de ilişkisini fark etmemiz bu konuda çalışma nedenimizi oluşturdu. Kimilerince kimyanın atası kabul edilen, kimilerince de boş inanç olarak algılanan simya, doğaya ve insana dair derin bir felsefesi olan bir anlayış ve uygulamadır. Simya kadim zamanlardan bu yana farklı kültür ve geleneklerde var olmuş, kendisine belli çevrelerde değişik anlamlar yüklenmiştir. Çalışmamızda simyada sık kullanılan kavramlarla ilgili açıklamaları yaptıktan sonra birinci bölümünde simyanın tarih boyunca hangi anlamları yüklendiğini, bu konudaki klasik literatürün ne olduğunu ve nerelere uzandığını, dönüşüm işlemi ve ön kimya olarak neyi ifade ettiğini inceledik. İkinci bölümde ise belli başlı dini/kültürel geleneklerde hangi farklı biçimlerde anlaşıldığını ve ne gibi farklı öğelere rastlandığını incelemeye gayret ettik. Bunları sırayla Çin, Hint, Yunan-Mısır ve Arap simyası başlıkları altında ele aldık ve bunlara ek olarak önemine binaen Rönesans simyası hakkında bilgi vermeye çalıştık. Sonuç kısmında da genel bir değerlendirme ile ulaştığımız sonuçları ifade ederek çalışmamızı bitirdik. Anahtar Kelimeler: Simya, Din, Dönüşüm
Hz. Muhammed döneminde Müslüman-Yahudi ilişkileri
Araştırma konumuz Hz. Peygamber devrinde Müslüman Yahudi ilişkileri, özellikle de Medine döneminde Müslümanlarla Yahudiler arasındaki ilişkilerdir. Araştırma bir giriş ile dört bölümden oluşmaktadır. Girişte araştırmanın konusu, önemi ve yöntemi üzerinde durulmuştur. Bunlara ilaveten giriş bölümünde Yahudiler için kullanılan İbrani, İsrail, Musevi ve Yahudi gibi kavramlar ele alınmıştır. Birinci bölümde Medineli Yahudiler'in kökeni, Arap Yarımadası'na geliş sebepleri, burada varolan Yahudi kabileleri ve Medine'nin en önemli iki kabilesi olan Evs ve Hazrec ele alınmıştır. Ardından İslam'dan önce Yesrib'deki Arap-Yahudi ilişkileri üzerinde durulmuştur. İkinci bölümün başında Yahudilerin Hz. Peygamberi kendi tarafına çekme çabaları incelendikten sonra komşuluk, ziyaretler ve evlilik gibi toplumsal ilişkiler detaylı bir biçimde anlatılmıştır. Üçüncü bölümde ise önce Medine ekonomisi ve Yahudilerin buradaki yeri ele alınmıştır. Medine ekonomisinin özellikleri açıklandıktan sonra ticaret, kredi ve diğer ekonomik ilişkiler bağlamında Müslümanlarla Yahudiler arasındaki münasebetler üzerinde durulmuştur. Dördüncü bölümde, Müslümanlarla Yahudiler arasındaki fikri ilişkiler incelenmiştir. Medine'de özelde okuma, yazma ve şiir; genel olarak ise kültürel yapı ele alınmıştır. Yine bu bölümde bu iki din mensupları arasında meydanav gelen akide, gaybi konular, tarih, ahkam ve diğer meselelere ile ilgili fikri tartışmalar incelenmiştir. Anahtar Kelimeler: Yahudilik, İslam, Müslüman-Yahudi İlişkileri, Hz. Muhammed Dönemi
Martin Luther'in Türklerle ilgili sözleri
Bu çalışmanın temel amacı Martin Luther'in Türklerle ve Müslümanlarla ilgili düşüncelerini, bunların arka planını ve etkilerini incelemektir. Böyle bir araştırma aynı zamanda Avrupa'daki İslamofobinin oluşmasının ve yayılmasının tarihsel altyapısında Martin Luther'in Türkler ve Müslümanlar hakkında söylemiş ve yazmış olduğu sözlerin etkilerini de bir ölçüde ortaya koyacaktır. Bizi bu konuda çalışmaya iten en önemli sebeplerden biri Martin Luther'in Türkler ve Müslümanlar hakkındaki görüşlerinin konu edildiği araştırmaların ülkemizde yeterli sayıda olmayışıdır. Çalışmada Martin Luther'in düşüncelerinin oluştuğu dönemler değerlendirilmiş ve onun düşüncelerinin oluşmasında etkili olan kişiler ve eserler tartışmaya dâhil edilmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde "Martin Luther kimdir" sorusu cevaplandırılmaya çalışılmıştır. Luther'in yetiştiği ortam, okuduğu okullar, aldığı eğitimler ve ailesi hakkında bilgiler verilmiştir. Bununla onun yetiştiği ortamın düşünce yapısına etkilerinin ortaya konulması hedeflenmiştir. Ayrıca Protestan reformunun başlamasındaki etkenler, Reform hareketinin ortaya çıkması, yayılması ve Reformun Osmanlı Devletine etkileri ile Osmanlı Devletinin Reformasyonun yayılmasındaki etkisi ele alınmıştır. İkinci bölümde ise, önemli ölçüde Luther'in söz konusu fikirlerine de kaynaklık eden, Avrupa'daki Türk algısı incelenmiştir. Bölümün sonunda ise özel olarak Luther'in yetiştiği yer olan Almanya'daki Türk imgesi üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölüm ise tezin ana konusu olması hasebiyle en geniş tutulan kısımdır. Bu bölüm temel olarak Luther'in Türkler hakkındaki düşünceleri ve Luther'in İslam hakkındaki söylemleri şeklinde iki ana kısımdan müteşekkildir. Anahtar Kelimeler: Martin Luther, Türkler, İslamofobi, Türk İmgesi, Müslüman İmgesi.
Avrupa'da İslam'ın ötekileştirilmesi ve yükselen İslamofobi'nin analizi
Bu çalışmanın amacı 8'inci Yüzyıldan günümüze Avrupa toplumundaki İslam algısının ve İslamofobi kavramlarının içeriğinin analiz edilmesi ve bahse konu kavramların öznelliğinin, göreceliğinin, değişkenliğinin ve kurgusallığının ortaya çıkarılmasıdır. Bu kapsamda çalışmada Avrupa toplumundaki İslam algısının ve İslamofobi'nin içeriksel değişiminin altında yatan değişkenlerin neler olduğu yapı bozumu yöntemi aracılıyla aydınlatılmaya çalışılmıştır. Çalışmada ayrıca Avrupa toplumdaki İslam algısı ve İslamofobi kavramlarına Avrupa merkezli olmayan bir eleştirel bakış açısı yapılarak akademik literatüre özgün bir katkı sağlanması hedeflenmiştir. İslam ve Avrupa arasındaki ilişkiler 13 asırdan fazla süren bir geçmişe sahiptir. Bu uzun tarihsel süreç içerisinde İslam, Avrupa toplumunun kolektif anlayışında bir "öteki" olarak farklı şekillerde inşa edilmiştir. Ortaçağ Avrupa toplumunda İslam bir din ve medeniyet olarak iki farklı şekilde algılanmıştır. Bir din olarak İslam tamamen red edilirken, bir medeniyet olan İslam, merak edilmiş, saygı duyulmuş ve taklit edilmeye çalışılmıştır. Aydınlanma Çağı sonrası modern Avrupa toplumunda ise İslam, kendisini evrensel ve üstün medeniyet olarak tahayyül eden Avrupa tarafından medenileştirilmesi gereken bir ötekiye dönüştürülmüştür. 1970'li yıllardan günümüze kadar geçen süreç içerisinde yaşanan küreselleşme ve neoliberalizmin etkisiyle Avrupa toplumunda İslam, Batı tarafından demokratikleştirilmesi ve terörizme yönelmemesi için kontrol altında tutulması gereken bir öteki haline getirilmiştir. Tarihsel süreç dikkatte alındığında Avrupa'da çağın şartlarına göre değişen ama sürekli varlığını devam ettiren bir İslamofobi'den bahsedilebilir. Bu süreç yapı bozumuna uğratıldığında ise Avrupa toplumunda bilgi ve söylem üretim mekanizmasını kontrol eden iktidar elitlerinin kendi çıkarları doğrultusunda bir İslam kurgusu yarattıkları ve bu kurgusal İslam'ı da İslam toplumlarında kurdukları veya kuracakları hegemonyalarını meşrulaştırmak için kullandıkları görülmektedir. Başka bir deyişle bu bilgi ve söylem üretim mekanizmasının amacı İslam'ın gerçekte ne olduğunu değil, aksine Avrupa'daki iktidar elitlerinin çıkarları doğrultusunda nasıl olması gerektiğini ortaya çıkarmaktır. Anahtar Kelimeler: İslam, Avrupa, Bilgi, Söylem, Hegemonya, İslamofobi.