Doç. Dr. Gülin Terek Ünal danışmanlığındaki tezler
10 tez · İstanbul Arel University, Bahçeşehir University, İstanbul University
Kültürel etkileşimin yeni Dünya'nın keşfiyle Osmanlı saray mutfağı özelinde Anadolu yemek kültürüne etkisi
Kendine özgü bir iletişim modeli olan Yemek Kültürü'nden yola çıkılarak yaşamak için gereksinim duyulan beslenmenin, tarihsel süreçte nasıl bir kültürel öğeye dönüştüğü, damak tadının oluşumu ve insanlık tarihi boyunca etkileşimle çeşitlenen mutfak kültürünün öyküsü anlatılmaktadır. Gün geçtikçe artan küreselleşmenin hızlanmasına Yeni Kıta'nın keşfinin nasıl bir motivasyon kattığı ve dünyanın beslenme kültürüne ne gibi etkilerde bulunduğu irdelenmeye çalışılmaktadır. Küreselleşme her geçen gün zaman ve mekân engelini ortadan kaldırırken bu keşfin nasıl bir hızlandırıcı olduğuna değinilecektir. Çalışmada disiplinler arası bir yaklaşımla Türk toplumunun farklı zamanlardaki yemek kültürü ele alınarak Amerika kıtasının keşfi sonrası Osmanlı saray mutfağı özelinde Türk mutfağının farklılaşma biçimi incelenecektir. Kültürün en başat unsurlarından biri olan yemeğin, tüketim biçimleri, nasıl tüketildiği ve yemek kültüründeki dönüşümün sosyal dönüşümle nasıl birlikte yapılandığı incelenecektir. Anahtar Kelimeler: Kültürel Etkileşim, Yemek Kültürü, 19. Yüzyıl Türk Mutfağı, Kültürel Çalışmalar
Gezi parkı olayları sürecinde polis kimliğinin medyada temsili
Kültür teması altında incelenen 'kimlik' meselesinin önemi, günümüzde gerek siyaset alanında gerek bilimsel çalışmalarda ortaya çıkmaktadır. Kimliği medyanın büyük ölçüde şekillendirdiği gerçeği kaçınılmaz bir gerçek olarak karşımızda durmaktadır. Hal böyle iken kimlik çalışmalarına kayıtsız kalmak imkansızdır. Çalışmada ele alınan "polis kimliği" devlet tarihi kadar eskidir ve devlete dair büyük ipuçları ve derin anlamlar taşımaktadır. Totaliter rejimde devleti koruyan, devlet için tehlike olan tüm iç tehdit unsurlarıyla savaşan, halkın dışında kendi içinde yaşayan bu kimlik araştırıldığında devlete ve ideolojiye daha yakından bakılmış olacaktır. Yakın geçmişimizde yaşanmış olan ve Türkiye'yi derinden etkileyen Gezi Parkı olayları unutulmamıştır ve olumlu veya olumsuz etkileri hala görülmektedir. Tüm dünyada süregelen eylemlerin Türkiye'de de yaşanması, darbe gören kuşağın yüreğini ağzına getirmiş, ülke bir isyandan dönmüştür. Olaylar sürecinde yüzlerce yaralı ve onlarca ölü haberi gelmiştir. Polisin eylemcileri durdurmak için kullandığı yöntemler "orantısız güç" diye tabir edilmiş, taraflar birbirine düşmancasına saldırmıştır. Gezi Parkı Olayları sürecinde haberlerin polis-eylemci ekseninde yapıldığı göz önüne alındığında burada bir kimlik oluşturulmadığını söylemek doğru olmaz. Bu çalışma da bu düşünceden hareket ile internet haber sitelerinde Gezi Parkı olaylarına ilişkin yapılan haberlerde inşa edilen polis kimliğini ortaya çıkarmayı amaçlamıştır. Medyanın gerçeği; ideolojilerine göre yeniden şekillendirip yeni bir gerçek oluşturduğu varsayımı, bu tezin çıkış noktası olmuştur. Haberler Teun A. van Dijk'ın eleştirel söylem çözümlemesi yöntemiyle ele alınmıştır. Haberler yöntem doğrultusunda incelendiği zaman, gerçeğin yeniden yazıldığı ve kimliklerin ideolojik çerçeve ile inşa edildiği sonucuna varılmaktadır. Anahtar Kelimeler: Gezi Parkı olayları, polis kimliği, internet haberleri, eleştirel söylem çözümlemesi
Yardımcıdan kahramana; Tinker Bell'in yolculuğunda arketipler
Mağara duvarlarında başlayan görsel sanatlar, zamanla uygarlıkları oluşturan temel taşlara eşlik eden birer unsura dönüşmüş, zamanın şartlarını, değerlerini, algısını temsil edebilen bir hale evrilmiştir. Televizyon ile, farklı kültürlere ait değerlerin ve inançların oldukça geniş kitlelerle paylaşılmasını mümkün kılmıştır. Çok sayıda dizi, sinema, reklam filmlerinin yanı sıra animasyonların ve çizgi filmlerin popülarite kazandığı bu paylaşım neticesinde her yaş grubundan bireylere çizgi filmleri takip etme imkanı sunulmuştur. Günümüzde yararlanılan teknoloji ve gelişmiş yöntemler aracılığıyla, hikaye ve anlatı yapısına hizmet eden yeniliklerle donatılan çizgi filmler, sanatın en ilgi çekici ve evrimsel alanlarından biri olarak kabul görmeye başlamıştır. Bu araştırmada, çizgi filmlerin çocuklar tarafından nasıl okunabileceği Tinker Bell arketipleri aracılığıyla değerlendirilmektedir. Bu doğrultuda araştırmanın amacı Peter Pan (1953) ve Tinker Bell (2008) çizgi filmlerinde Tinker Bell başta olmak üzere arketipleri belirleyerek, bu arketiplerin çocuklar tarafından nasıl algılanabileceğini göstermektir. Bu çalışma aynı zamanda çizgi filmlerdeki arketiplerin çocukların psikolojik gelişimine etkisinin anlamlandırılmasına yardımcı olmak için tasarlanmıştır.
Bernard Tschumi'nin mekânsal şiddet kavramı üzerinden, korku sinemasındaki mekânsal öğelerin okunması
Mekândan bağımsız bir sinema düşünülemeyeceği gibi, olaydan bağımsız bir mekân da düşünülememektedir. Konu korku sineması olduğunda ise bu ilişkiler iyice çetrefilli bir hal almaktadır. Korku sinemasında mekân, yalnızca bir tasarım unsuru olarak değil; bir başrol oyuncusu olarak yer almaktadır. Beden ile mekânın, mimari tekinsizlikler aracılığıyla birbirlerine uyguladıkları şiddet ise korku sinemasının en temel unsurlarından birini oluşturmaktadır. İki farklı düzenin birbirine sokulması sonucunda kaçınılmaz olan mekânsal şiddet, günlük hayatımızın her alanında olduğu gibi sinemada da yerini sağlamlaştırmaktadır. Bu tezde; çalışma içerisinde belirlediğimiz mimari tekinsizlikler aracılığıyla incelenen korku filmleri üzerinden, mekânın bedene ve bedenin mekâna uyguladığı şiddetin, dolayısıyla mekânın, korku sinemasının temel unsuru olduğunu ortaya konmaktadır. Anahtar Kelimeler: tekinsizlik, korku sineması, mimari tekinsizlikler, mekânsal şiddet
Minör anlatı bağlamında Türk ve Güney Kore sinemalarında yeni bir sinema estetiğinin olanaklılığı
Minör anlatı Gilles Deleuze ve Felix Guattari'nin Anti Ödip kitaplarının hemen arkasından 1975 yılında yazdıkları Kafka: Minör Bir Edebiyat için metinlerinde, yaptıkları Kafka okumalarından yola çıkarak ortaya koydukları bir kavramdır. Kavram majör dil içinde, onun unsurlarının kullanıp kekeleterek dili minörleştiren bir minör edebiyatın varlığını ifade eder. Bu edebiyatın özellikleri dilin yersizyurtsuzlaşması, bireysel olanın doğrudan politiğe bağlanması ve öznenin ortadan kalkarak kolektif sözcelem üretilmesidir. Deleuze daha sonra Sinema II Zaman İmge metninde bu edebiyatın özelliklerinden yola çıkarak modern siyasal sinema tartışması açmıştır. Modern siyasal sinemanın özellikleri ise 'olmayan-gelmekte olan halk' için sinema yapılması, bireysel-kolektif ve özel-kamusal arasındaki sınırların ortadan kalkması ve yine kolektif sözcelem üretilmesidir. Deleuze'e göre modern siyasal sinema minör edebiyatın özelliklerine benzer güdülerle, üçüncü dünya ülkelerinin, kimlik kriziyle karşı karşıya kalmış toplumların çıkardığı yönetmenlerin ürettiği sinemalarda mümkün olabilir. Bu çalışma, minör anlatı bağlamında modern siyasal sinemanın Türk ve Güney Kore sinemalarının yeni olarak adlandırılan ve yakın dönemde ortaya çıkan sinema akımlarındaki olanaklılığını tartışmayı ve yeni sorular sormayı amaçlamaktadır. Çalışma kapsamında Nuri Bilge Ceylan'ın Ahlat Ağacı (2018), Seren Yüce'nin Çoğunluk (2010), Bong Joon-Ho'nun Parazit (2019) ve Kim Ki Duk'un İlkbahar, Yaz, Sonbahar, Kış…ve İlkbahar (2003) filmleri Deleuze'ün izinden gidilerek şizoanalitik yöntemle okunmuştur. Deleuze, Guattari'yle birlikte Anti Ödip kitaplarında psikanalize karşı şizoanalizi bir yöntem olarak önermiştir. Bu yöntem üretken ve olumlayıcı yorumlar yapmaya elverişli bir bakış açısı sunmaktadır. Yapılan okumalar sonucunda Deleuzeyen anlamda eyleme inancını yitirmiş insanın, yaşadığımız çağda politik film üretebilmesinin ancak minör-oluşlara girerek olmayan halk için kolektif sözcelem üretmesiyle mümkün olabileceğine dair düşünceler üretilmiştir.
Göçebe vampir: Sözlü kültürdeki oluşumundan çağdaş sinemadaki sunumuna vampir imgesi
21. Yüzyılın ilk yirmi yılında Dünya sinema tarihinde vampir karakterine duyulan ilginin artması vampir anlatıları ve temsillerindeki önemli değişikliklere işaret eden araştırmacılar arasında akademik bir tartışmayı başlatmıştır. Geleneksel Güney Slav inanış ve efsanelerindeki vampir mitinin köklerine geri dönen çalışma, vampirlerin çağdaş temsillerini sanayi öncesi toplumlarınkilerle karşılaştırarak bu değişikliklerin tartışılmasına katkıda bulunmayı amaçlamaktadır. Sembolik-yorumlayıcı yaklaşım ve liminalite kavramının teorik anlayışıyla yönlendirilen çalışma, vampiri, sosyal gerçekliğin hayal edilen ve temsil edilen liminal söylemlerini göstererek farklı anlamlar içeren kültürel bir simge olarak tanımlamaktadır. Güney Slav dil grubu dışındaki okuyucular ve araştırmacılar için şimdiye kadar erişilmesi zor olan zengin etnografik materyalin analizi, vampirin ontolojik liminalite tabiatının bu varlıkla bağlantılı tüm temsilleri şekillendirdiğini göstermektedir. Bu perspektiften, "Gece Yarısı Sokakta Tek Başına Bir Kız" (2014), "Gir Kanıma" (2008) ve "Bir Vampir Hikayesi" (2012) gibi romantizm ve korkuyu birleştiren çağdaş vampir alt türünün en önemli temsillerinden bazılarına odaklanan çalışma, liminalitenin en temel yönlerinin nasıl şekillendirildiğini gösterirken, verilen temsillerin karşılaştırılmasıyla çağdaş yaşamımızdaki liminal sosyo-kültürel söylemlerin deneyimi ve yorumu hakkında bir tartışma yaratarak baskıcı küresel koşullar altında post-modern toplumlardaki kimliklerin karşılaştığı zorluklara işaret etmektedir.
Sinemada mekân ve iktidarın göstergebilimsel çözümlemesi: Tolga Karaçelik filmleri
Mekân, sinemanın vazgeçilmez bir unsuru olarak içinde birçok bilgiyi barındıran önemli bir kavramdır. Sinemasal mekân ise çerçevenin içinde olup biten her şeyi kapsamaktadır. Bu tezde sinemasal mekânı üreten dekor, kostüm, aksesuar, aydınlatma, renk, ses, müzik, kurgu, çekim ölçekleri, kamera açıları ve kamera hareketleri incelenerek, Tolga Karaçelik'in Gişe Memuru ve Sarmaşık filmleri iktidar kavramı çerçevesinde analiz edilmiştir. Bahsedilen iktidar kavramı ise, siyasal iktidar türü olan devletin iktidarından ziyade toplumun her alanında olan, bireyler arasındaki iktidar ilişkilerini kapsamaktadır. Bu bağlamda çözümleme yöntemi olarak ise; sinemasal mekânın içerdiklerini ayrıntılı bir şekilde analiz etmek adına Christian Metz'in göstergebilim kuramı kapsamındaki bilgi kanalları tercih edilmiştir. Böylece mekânda bireyler arasındaki; iktidar ilişkilerini, iktidar mücadelesini, hiyerarşik yapıyı, otoriteyi, tahakkümü, emir ve itaati ifade eden göstergeler analiz edilmiştir. Bilgi kanallarının içerdiği; hareketli görüntü, diyalog, grafik çizimler, müzik ve ses efektlerinden elde edilen veriler, sinemasal mekânı bütünlüklü bir şekilde incelemeye ve iktidar göstergelerini bulmaya imkân tanımıştır. Sonuç olarak, yönetmenin Gişe Memuru ve Sarmaşık filmlerinde, mekânı kullanma ve düzenleme biçimiyle bahsedilen kapsamda bir iktidar anlatısı kurduğu ortaya çıkarılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mekân, Sinemasal Mekân, İktidar, Göstergebilim, Tolga Karaçelik, Christian Metz.
Varlık alanı olarak dijital oyunlar ve sanal nesneler
Dijital oyun çalışmaları; 'ludoloji' çalışmaları, 'ergodic literature' çalışmaları ve iletişim kuramlarınca açıklanmaya muhtaç görünür. 'Oyun felsefesi' bir tür 'dil felsefesi' işlevi görür ve dijital oyunların üzerine eğilmektense 'oyun'un ne olduğunu açıklama gayretindedir. Çok yakın zamana ait dijital oyun felsefesine dair yeni çalışmalar da yukarıda bahsedilen kategoriler üzerinden işlemeye devam eder. Çağdaş felsefe disiplinlerinin her alana rahatça uyum sağlayabilmesine rağmen dijital oyunların incelemesinin belli çerçevelerin dışına çıkmaması, inceleme alanının sınırlarının çok yeni konulmuş olmasındandır. Medya araştırmaları içinde yer alan fikirlerin nesneye bakış açısı göz önüne alınarak, felsefe disiplinin nesneyi konumlandırdığı varlık alanları incelenecek, değinilmek istenen nesne teorisine geçişteki problemler ortaya konulacaktır. Varlık felsefesinin kaçınılmaz sonucu olarak nesne incelemesi aynı zamanda öznenin konumunu da verecektir. Dijital oyun nesnesi ve bu nesnenin öznesinin varlık alanı bu çalışmanın başlıca konusudur. Dijital oyunların öznesinin nesneyi nasıl konumlandırdığı ve hangi araçsallık içinde nasıl bir algıya sahip olduğu incelenecektir. Bu çalışmayla bu alana yeni bir perspektif kazandırabilmek için ufak bir adım atılması öngörülmüştür.
Reha Erdem sinemasında şizoanaliz ve yersizyurtsuzlaşma: Kosmos filmi örneği
Bu tez çalışmasında, Gilles Deleuze ve Felix Guattari'nin Kapitalizm ve Şizofreni isimli eserlerinin birinci cildini oluşturan Anti-Oedipus çalışmaları ekseninde geliştirmiş oldukları felsefi kavramlar bağlamında, Reha Erdem'in 2009 yapımı Kosmos isimli filminin şizoanalitik bir okuması yapılmıştır. Sinema sanatı ve felsefe disiplini arasındaki paralellikleri ortaya koyma ve sinemaya felsefe ile bakma üzerine düşünsel bir pratik sergilemeyi düstur edinen bu tezde; ülkemizdeki sinema çalışmalarına da farklı bir perspektif kazandırması ümidiyle seçilen Kosmos filmi, 1970'li yılların başında ortaklaşa yapmış oldukları çalışmalarla felsefe literatürüne yepyeni kavramlar kazandıran Gilles Deleuze ve Felix Guattari'nin 'arzunun şizoanalitik ontolojisi' çerçevesinde geliştirmiş olduğu kavramlar ile birlikte okunmuştur. Bu bağlamda, Reha Erdem'in Kosmos filmi özelinde sergilediği düşünsel sanat pratiğinin, Deleuze ve Guattari'ye ait şizoanalitik ontolojinin kavramları ile kurduğu paralellikler ortaya koyulmuştur. Anahtar Kelimeler: Şizoanaliz, Arzu, Anti-Oedipus, Organsız Beden, Kosmos, Reha Erdem Sineması.
Televizyonun bilgilendirme işlevi üzerine bir örnek: "Süper Dadı" adlı programın incelenmesi
"Televizyonun Bilgilendirme İşlevi Üzerine Bir Örnek: "Süper Dadı" Adlı Programın İncelenmesi" adlı bu tezde amaç, bilgilendirme işlevine sahip olduğu düşünülen ve çalışmanın örneklemi olarak seçilen Süper Dadı programının içerik analizini yapmaktır. Giriş ve sonuç bölümleri haricinde dört bölümden oluşan çalışmada birinci bölümde; kitle iletişim aracı televizyon hakkında bilgilere yer verilmiştir. İkinci bölümde; televizyonun işlevlerinin yansıtılmasını sağlayan televizyon program türleri açıklanmış, bunlardan bilgilendirme işlevine sahip olanlar üzerinde durulmuştur. Televizyon aracılığıyla yapılan bilgilendirme işlevine sahip olan eğitim program örneklerinden bahsedilmiştir. Bu örneklerinden biri olan Süper Dadı programı örneklem olarak seçilmiştir ve bu programın özelliklerinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde ise; ikinci bölümde yer alan ailelerin özelliklerinden yola çıkarak çocuk eğitime yönelik yaklaşımlardan ve beslenme eğitiminden bahsedilmiştir. Çalışmanın son bölümünde ise programdaki eğitimlerden 'yemek eğitimi' üzerine içerik analizi yapılmaya çalışılmıştır. Süper Dadı tarafından çocuklarının yemek yemeleri konusunda sorun yaşayan ailelere verdiği bilgiler ile çeşitli kaynaklar taranarak tarafımdan oluşturulan ve çocuklarda yemek yeme alışkanlığı kazandırma yolları için belirlenen 20 maddenin karşılaştırılması yoluyla analiz yapılmış ve çalışma sonlandırılmıştır.