Theses supervised by Doç. Dr. Seval Koçak
11 theses · Uşak University
Dört çerçeve liderlik eğilimleri ile okul etkililiği arasındaki ilişkilerin incelenmesi
Öğretmenlerin liderlik eğilimlerini güçlü olarak algıladıkları okul ortamları okul etkililiğine katkı sağlamaktadır. Bu araştırmanın amacı ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmen görüşlerine göre okullarındaki dört çerçeve liderlik eğilimleri ile okul etkililiği arasındaki ilişkilerin incelenmesi ve her bir liderlik çerçevesinin okul etkililiği üzerindeki rolünün belirlenmesidir. Araştırmaya ortaöğretim kurumlarında görev yapmakta olan 327 öğretmen katılmıştır. Bu araştırmada okullardaki dört çerçeve liderlik eğilimlerini belirlemek amacıyla Thompson (2005) tarafından geliştirilen, Özcan ve Balyer (2013) tarafından Türkçeye uyarlanan "Liderlik Oryantasyon Ölçeği" kullanılmıştır. Okulların etkililik düzeylerini belirlemek amacıyla Hoy (2009) tarafından geliştirilmiş Demirkasımoğlu ve Taşkın (2015) tarafından Türkçeye uyarlanmış "Okul Etkililiği İndeksi" kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi sürecinde doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizi kullanılmıştır. Bulgular öğretmen görüşlerine göre okul yöneticilerinin dört çerçeve liderlik eğilimlerini yüksek düzeyde sergilediğini göstermiştir. Benzer şekilde okul etkililiğine ilişkin algıların da yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmüştür. Hesaplanan korelasyon katsayıları, değişkenler arasında pozitif yönlü ilişkiler olduğunu göstermiştir. Buna göre yapısal çerçeve, insan kaynakları çerçevesi ve politik çerçeve ile orta düzeyde; sembolik çerçeve ile yüksek düzeyde bir ilişki olduğu ortaya çıkmıştır. Araştırma, dört çerçeve liderliğin okul etkililiğinin anlamlı bir yordayıcsı olduğunu, okul etkililiğinin en güçlü yordayıcısının ise sembolik çerçeve olduğunu göstermiştir. Anahtar Kelimeler: Dört Çerçeve Liderlik, Yapısal Çerçeve, İnsan Kaynakları Çerçevesi, Politik Çerçeve, Sembolik Çerçeve, Okul Etkililiği
Okullarda liderlik kapasitesi ile öğretmenlerin mesleğe adanmışlık düzeyi ilişkisi
Okulların başarısında öğretmenin mesleğine adanmışlıkları önemli bir rol oynamaktadır. Öğretmenlerin mesleğe adanmışlığında da okulların liderlik kapasitesinin rolü büyüktür. Bu nedenle bu araştırmada okulların liderlik kapasitesi ile öğretmenlerin mesleğe adanmışlık düzeylerinin ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda "Ortaöğretim kurularında görevli öğretmenlerin, okulun liderlik kapasitesi algısı ile öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?" sorusuna yanıt aranmıştır. İlişkisel tarama modelinde desenlenen bu araştırmanın evrenini İzmir ili merkez ilçelerinde ve Menemen ilçesinde bulunan ortaöğretim kurumlarında 2020-2021 eğitim-öğretim yılında görev yapan 9322 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini evrende yer alan öğretmenlerden, ilçelerin öğretmen sayılarına doğru orantılı bir dağılımla rastgele örneklem ile seçilmiş, 443 öğretmen oluşturmaktadır. Örnekleme dâhil olan öğretmenlere Kılınç (2013) tarafından geliştirilen ve 30 ifadeden oluşan Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği ile Kozikoğlu ve Senemoğlu tarafından geliştirilmiş ve 20 ifade içeren Öğretmenlik Mesleğine Adanmışlık Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen verilerin betimleyici istatistik analizleri yapıldıktan sonra çarpıklık ve basıklık değerlerine göre normal dağılıma sahip olduğunun tespit edilmesi üzerine verilere, t-Testi ve ANOVA analizleri uygulanmıştır. Ayrıca okul liderlik kapasitesi ile öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon analizi uygulanmıştır. Bu analizlerle birlikte okul liderlik kapasitesinin öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin yordayıcısı olup olmadığını belirlemek üzere basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, öğretmenlerin okul liderlik kapasitesine ilişkin algılarının tüm ölçek düzeyinde ve ölçeğin tüm alt boyutlarında "yüksek" düzeyde olduğu görülmüştür. Örnekleme dahil olan öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin tüm ölçek genelinde ve ölçeğin tüm alt boyutlarında çok yüksek düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçları okul liderlik kapasitesinin ve öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeylerinin; öğretmenlerin cinsiyetlerine, mesleki kıdemlerine ve eğitim düzeylerine göre farklılaşmadığını göstermektedir. Ancak öğretmenlerin okuldaki çalışma sürelerine göre okul liderlik kapasitesinde anlamlı bir fark olduğu, bununla birlikte öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeylerinde anlamlı bir fark olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma bulgularına göre öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin, okul liderlik kapasitesi algısı ile pozitif yönde ve zayıf bir ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğretmenlik mesleğine adanmışlığın tüm boyutları ile okul liderlik kapasitesi arasında anlamlı ilişkiler olduğu saptanmıştır. Araştırmada yapılan basit doğrusal regresyon analizi sonucunda okul liderlik kapasitesinin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin anlamlı bir yordayıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuca göre okul liderlik kapasitesi düzeyi öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin yaklaşık %4'ünü açıklamaktadır. Anahtar Kelimeler: Okul liderlik kapasitesi, öğretmenlik mesleğine adanmışlık, öğrencilere adanma, mesleğe bağlılık.
Okullarda liderlik kapasitesi ile öğretmenlerin mesleğe adanmışlık düzeyi ilişkisi
Okulların başarısında öğretmenin mesleğine adanmışlıkları önemli bir rol oynamaktadır. Öğretmenlerin mesleğe adanmışlığında da okulların liderlik kapasitesinin rolü büyüktür. Bu nedenle bu araştırmada okulların liderlik kapasitesi ile öğretmenlerin mesleğe adanmışlık düzeylerinin ilişkisinin belirlenmesi amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda "Ortaöğretim kurularında görevli öğretmenlerin, okulun liderlik kapasitesi algısı ile öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyleri arasında anlamlı bir ilişki var mıdır?" sorusuna yanıt aranmıştır. İlişkisel tarama modelinde desenlenen bu araştırmanın evrenini İzmir ili merkez ilçelerinde ve Menemen ilçesinde bulunan ortaöğretim kurumlarında 2020-2021 eğitim-öğretim yılında görev yapan 9322 öğretmen oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini evrende yer alan öğretmenlerden, ilçelerin öğretmen sayılarına doğru orantılı bir dağılımla rastgele örneklem ile seçilmiş, 443 öğretmen oluşturmaktadır. Örnekleme dâhil olan öğretmenlere Kılınç (2013) tarafından geliştirilen ve 30 ifadeden oluşan Okullarda Liderlik Kapasitesi Ölçeği ile Kozikoğlu ve Senemoğlu tarafından geliştirilmiş ve 20 ifade içeren Öğretmenlik Mesleğine Adanmışlık Ölçeği uygulanmıştır. Elde edilen verilerin betimleyici istatistik analizleri yapıldıktan sonra çarpıklık ve basıklık değerlerine göre normal dağılıma sahip olduğunun tespit edilmesi üzerine verilere, t-Testi ve ANOVA analizleri uygulanmıştır. Ayrıca okul liderlik kapasitesi ile öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyleri arasındaki ilişkiyi belirlemek üzere Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon analizi uygulanmıştır. Bu analizlerle birlikte okul liderlik kapasitesinin öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin yordayıcısı olup olmadığını belirlemek üzere basit doğrusal regresyon analizi yapılmıştır. Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, öğretmenlerin okul liderlik kapasitesine ilişkin algılarının tüm ölçek düzeyinde ve ölçeğin tüm alt boyutlarında "yüksek" düzeyde olduğu görülmüştür. Örnekleme dahil olan öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin tüm ölçek genelinde ve ölçeğin tüm alt boyutlarında çok yüksek düzeyde olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Araştırma sonuçları okul liderlik kapasitesinin ve öğretmenlerin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeylerinin; öğretmenlerin cinsiyetlerine, mesleki kıdemlerine ve eğitim düzeylerine göre farklılaşmadığını göstermektedir. Ancak öğretmenlerin okuldaki çalışma sürelerine göre okul liderlik kapasitesinde anlamlı bir fark olduğu, bununla birlikte öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeylerinde anlamlı bir fark olmadığı sonuçlarına ulaşılmıştır. Araştırma bulgularına göre öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin, okul liderlik kapasitesi algısı ile pozitif yönde ve zayıf bir ilişkisi olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bununla birlikte öğretmenlik mesleğine adanmışlığın tüm boyutları ile okul liderlik kapasitesi arasında anlamlı ilişkiler olduğu saptanmıştır. Araştırmada yapılan basit doğrusal regresyon analizi sonucunda okul liderlik kapasitesinin öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin anlamlı bir yordayıcısı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuca göre okul liderlik kapasitesi düzeyi öğretmenlik mesleğine adanmışlık düzeyinin yaklaşık %4'ünü açıklamaktadır. Anahtar Kelimeler: Okul liderlik kapasitesi, öğretmenlik mesleğine adanmışlık, öğrencilere adanma, mesleğe bağlılık.
Öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasındaki ilişki
Bir okul, belirlediği hedeflerine ulaştığı sürece etkilidir. Eğitim kurumlarında yapılan her yeniliğin temel amacı daha iyi, daha kaliteli ve daha etkili bir eğitim sağlamaktır. Bir okulun etkili olarak nitelendirilmesinde öğretmenlerin sahip olduğu özerklik, öğretmen rol ve sorumlulukları, öğretmenlik mesleğine verilen önem, öğretmenlerin yeterliliği ve öğretmenlerin performansları sonucunda aldıkları geribildirimin artırılması önemli rol oynamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasında ilişki var mı? sorusuna yanıt aranmıştır. Değişkenler arası ilişkilere odaklanan bu çalışma, Uşak ili merkezinde görev yapan resmi ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Uşak merkezde görev yapan 1962 ilk ve ortaokul öğretmeni oluşturmuştur. Araştırma örneklemi, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, bu şekilde 376 öğretmen çalışmaya dâhil edilmiştir. Öğretmenlerin okul etkililiği algılarını belirlemek için Hoy (2009) tarafından geliştirilen ve Demirkasimoğlu ve Taşkın (2015) tarafından Türkçeye uyarlanan Okul Etkililiği İndeksi ve öğretmenlik mesleğinin iş özelliklerine ilişkin öğretmen görüşlerini belirlemek amacıyla Polat ve Özdemir (2018) tarafından geliştirilen Öğretmenlik Mesleğinin İş Özellikleri ölçeği kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi için doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Analizler sonucu elde edilen bulgulara göre öğretmenlik mesleğinin iş özellikleri ile okul etkililiği arasında önemli ve güçlü bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle öğretmenlik mesleği iş özellikleri alt boyutlarından öğretim özerkliği, öğretim performansı geri bildirimi ve öğretimin rol ve sorumlulukları okul etkililiği üzerinde önemli rol oynamaktadır. Anahtar Kelimeler: Okul etkililiği, İş Özellikleri, Öğretmen Özerkliği, Öğretmen Rol ve Sorumlulukları, Öğretmen Performansı Geribildirim, Öğretmen Yeterliliği, Öğretmenlik Mesleği Önemi
Öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasındaki ilişki
Bir okul, belirlediği hedeflerine ulaştığı sürece etkilidir. Eğitim kurumlarında yapılan her yeniliğin temel amacı daha iyi, daha kaliteli ve daha etkili bir eğitim sağlamaktır. Bir okulun etkili olarak nitelendirilmesinde öğretmenlerin sahip olduğu özerklik, öğretmen rol ve sorumlulukları, öğretmenlik mesleğine verilen önem, öğretmenlerin yeterliliği ve öğretmenlerin performansları sonucunda aldıkları geribildirimin artırılması önemli rol oynamaktadır. Bu nedenle bu çalışmada öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasındaki ilişkinin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, öğretmenlik mesleği iş özellikleri ile okul etkililiği arasında ilişki var mı? sorusuna yanıt aranmıştır. Değişkenler arası ilişkilere odaklanan bu çalışma, Uşak ili merkezinde görev yapan resmi ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerle gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini Uşak merkezde görev yapan 1962 ilk ve ortaokul öğretmeni oluşturmuştur. Araştırma örneklemi, kolay ulaşılabilir örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, bu şekilde 376 öğretmen çalışmaya dâhil edilmiştir. Öğretmenlerin okul etkililiği algılarını belirlemek için Hoy (2009) tarafından geliştirilen ve Demirkasimoğlu ve Taşkın (2015) tarafından Türkçeye uyarlanan Okul Etkililiği İndeksi ve öğretmenlik mesleğinin iş özelliklerine ilişkin öğretmen görüşlerini belirlemek amacıyla Polat ve Özdemir (2018) tarafından geliştirilen Öğretmenlik Mesleğinin İş Özellikleri ölçeği kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi için doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Analizler sonucu elde edilen bulgulara göre öğretmenlik mesleğinin iş özellikleri ile okul etkililiği arasında önemli ve güçlü bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır. Özellikle öğretmenlik mesleği iş özellikleri alt boyutlarından öğretim özerkliği, öğretim performansı geri bildirimi ve öğretimin rol ve sorumlulukları okul etkililiği üzerinde önemli rol oynamaktadır. Anahtar Kelimeler: Okul etkililiği, İş Özellikleri, Öğretmen Özerkliği, Öğretmen Rol ve Sorumlulukları, Öğretmen Performansı Geribildirim, Öğretmen Yeterliliği, Öğretmenlik Mesleği Önemi
Karizmatik liderlik davranışlarının kolektif öğretmen yeterliği üzerindeki rolü
Kolektif öğretmen yeterliği algılarının gelişmesinde ve olumlu okul çıktılarının oluşmasın da en önemli faktörlerden birinin de liderlik davranışlarının olduğunu söylemek mümkündür. Bu çalışmada bu nedenden dolayı liderlik türlerinden olan karizmatik lider davranışlarının kolektif öğretmen algıları arasındaki, ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda resmi ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmen görüşlerine göre karizmatik liderlik davranışlarının kolektif öğretmen algıları üzerindeki rolü nedir? sorusuna cevap aranmıştır. Karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliliği değişkenleri arasındaki ilişkilere odaklanan bu çalışmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma evrenini 2022-2023 eğitim öğretim yılında Amasya ili Merkez ve ilçeler olmak üzere resmi ortaöğretim kurumlarında görev yapan 1550 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmanın örnekleminin belirlenmesinde gönülülük esasına göre tüm evrene ulaşılmış olup, 1027 öğretmen çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma kapsamında verilerin elde edilmesinde Conger- Kanungo(1994) tarafından geliştirilen ve M. Özdemir ve Pektaş (2020) tarafından Türkçeye uyarlanan Karizmatik Liderlik Ölçeği (KLÖ); ve Zincirli ve Demir (2021) tarafından geliştirilen ''Kolektif Yeterlik Ölçeği'' (KYÖ) kullanılmıştır Verilerin analizinde tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre hem karizmatik liderliğin hem de kolektif öğretmen yeterliliğinin ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenler tarafından yüksek yüzeyde algılandığı belirlenmiştir. Karizmatik liderlik davranışları ile kolektif öğretmen yeterlik düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ve orta düzeyde bir ilişkinin olduğu saptanmıştır.
Karizmatik liderlik davranışlarının kolektif öğretmen yeterliği üzerindeki rolü
Kolektif öğretmen yeterliği algılarının gelişmesinde ve olumlu okul çıktılarının oluşmasın da en önemli faktörlerden birinin de liderlik davranışlarının olduğunu söylemek mümkündür. Bu çalışmada bu nedenden dolayı liderlik türlerinden olan karizmatik lider davranışlarının kolektif öğretmen algıları arasındaki, ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda resmi ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmen görüşlerine göre karizmatik liderlik davranışlarının kolektif öğretmen algıları üzerindeki rolü nedir? sorusuna cevap aranmıştır. Karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliliği değişkenleri arasındaki ilişkilere odaklanan bu çalışmada ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Araştırma evrenini 2022-2023 eğitim öğretim yılında Amasya ili Merkez ve ilçeler olmak üzere resmi ortaöğretim kurumlarında görev yapan 1550 öğretmen oluşturmuştur. Araştırmanın örnekleminin belirlenmesinde gönülülük esasına göre tüm evrene ulaşılmış olup, 1027 öğretmen çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırma kapsamında verilerin elde edilmesinde Conger- Kanungo(1994) tarafından geliştirilen ve M. Özdemir ve Pektaş (2020) tarafından Türkçeye uyarlanan Karizmatik Liderlik Ölçeği (KLÖ); ve Zincirli ve Demir (2021) tarafından geliştirilen ''Kolektif Yeterlik Ölçeği'' (KYÖ) kullanılmıştır Verilerin analizinde tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizleri kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre hem karizmatik liderliğin hem de kolektif öğretmen yeterliliğinin ortaöğretim kurumlarında görev yapan öğretmenler tarafından yüksek yüzeyde algılandığı belirlenmiştir. Karizmatik liderlik davranışları ile kolektif öğretmen yeterlik düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı, pozitif yönlü ve orta düzeyde bir ilişkinin olduğu saptanmıştır.
Sosyal adalet liderliğinin öğrenci okul motivasyonu üzerindeki rolü
Öğrenci okul motivasyonu, öğrenci başarısı için gerekli olan önemli bir rol oynamaktadır. Öğrencilerin motivasyonunu ve devamını sağlayabilmek için ihtiyaç duyulan en önemli faktörlerden biri öğrenim gördüğü eğitim örgütünün adalet anlayışıdır. Eğitim örgütlerinde adalet anlayışının temelini atacak en önemli paydaşların başında okul müdürü gelmektedir. Dolayısıyla okul müdürünün sergilediği sosyal adalet liderliği, öğrenci okul motivasyonunu etkilediği düşünülmektedir. Bu nedenle çalışmada okul müdürlerinin algılanan sosyal adalet liderliğinin öğrenci okul motivasyonu üzerindeki rolünün tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ortaokullarda öğrenim gören öğrencilerin görüşlerine göre okul müdürlerinin sosyal adalet liderliğinin öğrenci motivasyonu ile ilişkisi var mı? Sorusuna cevap aranmıştır. Değişkenlerin birbiriyle olan ilişkisini temel alan bu çalışmanın evrenini Afyonkarahisar İli Merkez ilçesinde ortaokullarda öğrenim gören 18486 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklem belirlenirken tabakalı örnekleme yöntemi kullanılarak 408 öğrenci çalışmaya dahil edilmiştir. Okul müdürlerinin algılanan sosyal adalet liderliğini belirlemek amacıyla, Özdemir ve Kütküt (2015) tarafından geliştirilen Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği, öğrencilerin okul motivasyonunu belirlemek amacıyla Kaynak, Özhan ve Kan (2017) tarafından geliştirilen Ortaokul Öğrencileri İçin Okul Motivasyonu Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizi için aritmetik ortalama, standart sapma gibi tamamlayıcı istatistiklerden sonra, doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örnekle t-Testi, pearson momentler çarpımı ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği ile öğrenci okul motivasyonu arasında güçlü ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle sosyal adalet liderliğinin destek ve eleştirel bilinç alt boyutları öğrenci okul motivasyonu üzerinde önemli bir rol oynamaktadır.
Sosyal adalet liderliğinin öğrenci okul motivasyonu üzerindeki rolü
Öğrenci okul motivasyonu, öğrenci başarısı için gerekli olan önemli bir rol oynamaktadır. Öğrencilerin motivasyonunu ve devamını sağlayabilmek için ihtiyaç duyulan en önemli faktörlerden biri öğrenim gördüğü eğitim örgütünün adalet anlayışıdır. Eğitim örgütlerinde adalet anlayışının temelini atacak en önemli paydaşların başında okul müdürü gelmektedir. Dolayısıyla okul müdürünün sergilediği sosyal adalet liderliği, öğrenci okul motivasyonunu etkilediği düşünülmektedir. Bu nedenle çalışmada okul müdürlerinin algılanan sosyal adalet liderliğinin öğrenci okul motivasyonu üzerindeki rolünün tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ortaokullarda öğrenim gören öğrencilerin görüşlerine göre okul müdürlerinin sosyal adalet liderliğinin öğrenci motivasyonu ile ilişkisi var mı? Sorusuna cevap aranmıştır. Değişkenlerin birbiriyle olan ilişkisini temel alan bu çalışmanın evrenini Afyonkarahisar İli Merkez ilçesinde ortaokullarda öğrenim gören 18486 öğrenci oluşturmaktadır. Örneklem belirlenirken tabakalı örnekleme yöntemi kullanılarak 408 öğrenci çalışmaya dahil edilmiştir. Okul müdürlerinin algılanan sosyal adalet liderliğini belirlemek amacıyla, Özdemir ve Kütküt (2015) tarafından geliştirilen Sosyal Adalet Liderliği Ölçeği, öğrencilerin okul motivasyonunu belirlemek amacıyla Kaynak, Özhan ve Kan (2017) tarafından geliştirilen Ortaokul Öğrencileri İçin Okul Motivasyonu Ölçeği kullanılmıştır. Elde edilen verilerin istatistiksel analizi için aritmetik ortalama, standart sapma gibi tamamlayıcı istatistiklerden sonra, doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örnekle t-Testi, pearson momentler çarpımı ve basit doğrusal regresyon analizi kullanılmıştır. Yapılan analizler sonucunda okul müdürlerinin sosyal adalet liderliği ile öğrenci okul motivasyonu arasında güçlü ilişki olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Özellikle sosyal adalet liderliğinin destek ve eleştirel bilinç alt boyutları öğrenci okul motivasyonu üzerinde önemli bir rol oynamaktadır.
Okul etkililiğinde karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliğinin rolü
Okul etkililiğinin gelişmesinde hem lider davranışları hem de öğretmenlerin kolektif çabaları önemli bir rol oynamaktadır. Bu nedenle araştırmada karizmatik liderlik davranışları, kolektif öğretmen yeterliği ve okul etkililiği arasındaki ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliğinin okul etkililiği üzerindeki rolü nedir? sorusuna yanıt aranmıştır. Değişkenler arası ilişkilere odaklanan bu çalışma ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Uşak ilindeki ilk ve ortaokullarda görev yapan 4518 öğretmen oluşturmuştur. Araştırma örneklemi, tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, bu şekilde 373 öğretmen çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmada Conger ve Kanungo (1994) tarafından geliştirilen, M. Özdemir ve Pektaş (2020) tarafından Türkçeye uyarlanan Karizmatik Liderlik Ölçeği (KLÖ); Tschannen-Moran ve Barr (2004) tarafından geliştirilen, Erdoğan ve Dönmez (2015) tarafından Türkçeye uyarlanan Kolektif Öğretmen Yeterliği Ölçeği (KÖYÖ) ve Hoy (2009) tarafından geliştirilen, Demirkasımoğlu ve Taşkın (2015) tarafından Türkçeye uyarlanan Okul Etkililiği İndeksi kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi için doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Bulgular öğretmen görüşlerine göre okul yöneticilerinin karizmatik liderlik davranışlarını yüksek düzeyde sergilediğini göstermiştir. Benzer şekilde kolektif öğretmen yeterliği ve okul etkililiğine ilişkin algılarının da yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmüştür. Hesaplanan korelasyon katsayıları, değişkenler arasında pozitif yönlü ilişkinlerin olduğuna işaret etmiştir. Araştırma karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliğinin okul etkililiğinin anlamlı yordayıcıları olduğunu göstermiştir. Okul etkililiği indeksi ile karizmatik liderlik algısı arasında orta düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. Bununla birlikte okul etkililiği indeksi ile kolektif öğretmen yeterliği arasındaki ilişki incelendiğinde yüksek düzeyde pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. Hiyerarşik regresyon analizinin sonuçlarına göre; 3 modelde de açıklanan varyans oranlarının artış gösterdiği ve regresyon katsayılarının anlamlı olduğu görülmektedir. Model 1, demografik özelliklerin (cinsiyet, okuldaki hizmet süresi, eğitim durumu, yöneticilik deneyimi, okul kademesi) öğretmenlerin okul etkililiğine yönelik algılarındaki toplam varyansın yaklaşık % 4'ünü açıkladığını göstermiştir. Analizin ikinci aşamasında modele eklenen kolektif öğretmen yeterliğinin okul etkililiğinin anlamlı bir yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. Model 2 incelendiğinde kolektif öğretmen yeterliği algılarının okul etkililiğine yönelik varyansın tek başına yaklaşık % 52'sini açıkladığı görülmektedir. Karizmatik liderliğin analize eklendiği model 3 değerlendirildiğinde, tüm modelin okul etkililiğinin % 62,1'ini açıkladığı görülmektedir. Bu kapsamda karizmatik liderliğin tek başına okul etkililiğinin % 6.4'ünü yordadığı tespit edilmiştir.
Okul etkililiğinde karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliğinin rolü
Okul etkililiğinin gelişmesinde hem lider davranışları hem de öğretmenlerin kolektif çabaları önemli bir rol oynamaktadır. Bu nedenle araştırmada karizmatik liderlik davranışları, kolektif öğretmen yeterliği ve okul etkililiği arasındaki ilişkilerin tespit edilmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda ilk ve ortaokullarda görev yapan öğretmenlerin görüşlerine göre, karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliğinin okul etkililiği üzerindeki rolü nedir? sorusuna yanıt aranmıştır. Değişkenler arası ilişkilere odaklanan bu çalışma ilişkisel tarama modelinde desenlenmiştir. Araştırmanın evrenini 2021-2022 eğitim-öğretim yılında Uşak ilindeki ilk ve ortaokullarda görev yapan 4518 öğretmen oluşturmuştur. Araştırma örneklemi, tabakalı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş, bu şekilde 373 öğretmen çalışmaya dahil edilmiştir. Araştırmada Conger ve Kanungo (1994) tarafından geliştirilen, M. Özdemir ve Pektaş (2020) tarafından Türkçeye uyarlanan Karizmatik Liderlik Ölçeği (KLÖ); Tschannen-Moran ve Barr (2004) tarafından geliştirilen, Erdoğan ve Dönmez (2015) tarafından Türkçeye uyarlanan Kolektif Öğretmen Yeterliği Ölçeği (KÖYÖ) ve Hoy (2009) tarafından geliştirilen, Demirkasımoğlu ve Taşkın (2015) tarafından Türkçeye uyarlanan Okul Etkililiği İndeksi kullanılmıştır. Verilerin istatistiksel analizi için doğrulayıcı faktör analizi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA), bağımsız örneklemler t-Testi, pearson momentler çarpımı katsayısı ve hiyerarşik regresyon analizinden yararlanılmıştır. Bulgular öğretmen görüşlerine göre okul yöneticilerinin karizmatik liderlik davranışlarını yüksek düzeyde sergilediğini göstermiştir. Benzer şekilde kolektif öğretmen yeterliği ve okul etkililiğine ilişkin algılarının da yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmüştür. Hesaplanan korelasyon katsayıları, değişkenler arasında pozitif yönlü ilişkinlerin olduğuna işaret etmiştir. Araştırma karizmatik liderlik ve kolektif öğretmen yeterliğinin okul etkililiğinin anlamlı yordayıcıları olduğunu göstermiştir. Okul etkililiği indeksi ile karizmatik liderlik algısı arasında orta düzeyde, pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. Bununla birlikte okul etkililiği indeksi ile kolektif öğretmen yeterliği arasındaki ilişki incelendiğinde yüksek düzeyde pozitif yönlü ve anlamlı bir ilişki olduğu görülmektedir. Hiyerarşik regresyon analizinin sonuçlarına göre; 3 modelde de açıklanan varyans oranlarının artış gösterdiği ve regresyon katsayılarının anlamlı olduğu görülmektedir. Model 1, demografik özelliklerin (cinsiyet, okuldaki hizmet süresi, eğitim durumu, yöneticilik deneyimi, okul kademesi) öğretmenlerin okul etkililiğine yönelik algılarındaki toplam varyansın yaklaşık % 4'ünü açıkladığını göstermiştir. Analizin ikinci aşamasında modele eklenen kolektif öğretmen yeterliğinin okul etkililiğinin anlamlı bir yordayıcısı olduğu belirlenmiştir. Model 2 incelendiğinde kolektif öğretmen yeterliği algılarının okul etkililiğine yönelik varyansın tek başına yaklaşık % 52'sini açıkladığı görülmektedir. Karizmatik liderliğin analize eklendiği model 3 değerlendirildiğinde, tüm modelin okul etkililiğinin % 62,1'ini açıkladığı görülmektedir. Bu kapsamda karizmatik liderliğin tek başına okul etkililiğinin % 6.4'ünü yordadığı tespit edilmiştir.