Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Mesture Kayhan Altay
10 theses · Hacettepe University
Beşinci sınıf öğrencilerinin sayı büyüklüklerini anlamlandırmalarının incelenmesi
Bu araştırmada Isparta ilinde öğrenim gören ortaokul beşinci sınıf öğrencilerinin doğal sayılar, kesirler, ondalık gösterim ve yüzdeler konusunda sayı duyusu bileşenlerinden biri olan sayı büyüklüklerini anlamlandırmalarının incelenmesi hedeflenmiştir. Araştırmanın örneklemini 2021-2022 eğitim öğretim yılında üç devlet okulunda öğrenim gören 400 beşinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Öğrencilerin sayı büyüklüklerini anlamlandırmalarını belirlenmesi amaçlandığı için betimsel araştırma modelinden tarama deseni kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından doğal sayılar, kesirler, ondalık gösterim ve yüzdeler konusundaki sayı büyüklüklerinin anlamlandırılmasını içeren on sorudan oluşan veri toplama aracı geliştirilmiştir. Veri analizi iki aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk aşamada doğru cevaplar 1, yanlış ve boş bırakılan cevaplar 0 olarak kodlanmıştır. İkinci aşamada sayı duyusu temelli cevaplar 1, kural temelli cevaplar 2 olarak kodlanarak veriler analiz edilmiştir. Elde edilen verilerin sonucunda beşinci sınıf öğrencilerinin sayı büyüklüklerini anlamlandırmalarının doğal sayılar, kesirler, ondalık gösterim ve yüzdelerde düşük olduğu saptanmıştır. Buna ek olarak öğrencilerin sayıları sıralama ve sayı doğrusunda gösterme sorularında düşük performans gösterdiği belirlenmiştir. Sayı büyüklüğünü anlamlandırma performansının en yüksek doğal sayılar öğrenme alanında, en düşük ise ondalık gösterimde olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Ortaokul matematik öğretmen adaylarının uyarlanmış ders imecesi bağlamında sınıf-içi matematiksel modelleme uygulamaları
Bu araştırmada uyarlanmış ders imecesi mesleki gelişim modeline katılan ortaokul matematik öğretmen adaylarının, matematiksel modelleme öğretiminde öğretmen yeterliklerinden biri olan öğretim boyutunda gerçekleşen değişimin incelenmesi amaçlanmıştır. 2022-2023 eğitim öğretim yılı bahar yarıyılında gerçekleştirilen çalışmanın araştırma modeli, nitel araştırma desenlerinden biri olan durum çalışmasıdır. Bu araştırmanın çalışma grubunu, altı matematik öğretmen adayı oluşturmaktadır. 14 hafta süren araştırma; uyarlanmış ders imecesi mesleki gelişim modeli temel alınarak teorik eğitim ve uygulama olmak üzere iki boyutta gerçekleştirilmiştir. Teorik eğitim boyutunda öğretmen adaylarına matematiksel modelleme ile ilgili ayrıltılı bir eğitim verildikten sonra çalışmanın uygulama boyutuna geçilmiş ve bu kısımda birbiri ardına devam eden iki uygulama gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmanın verileri her bir uygulamadaki planlama, uygulama ve yansıtma adımlarına ait ses ve görüntü kayıtları, planlama ve yansıtma aşamalarında gerçekleştirilen yarı yapılandırılmış görüşmeler ve görüşmelerin ses kayıtları, uygulama planları, gözlem notları ve yansıtma raporları aracılığıyla toplanmıştır. Elde edilen veriler nitel veri analiz yöntemleri kullanılarak analiz edilmiştir. Uyarlanmış ders imecesi mesleki gelişim programına katılan ortaokul matematik öğretmen adaylarının iki uygulama boyunca modelleme problemleriyle uygulamayı planlamalarında, uygulamayı yürütmelerinde, uygulama sürecindeki müdahalelerinde, destek ve geri bildirimlerinde gerçekleşen değişimin incelendiği bu çalışmadan elde edilen bulgulara bakıldığında, öğretmen adaylarının daha çok uygulamayı planlamalarında olumlu değişikliklerin olduğu görülmüştür. Uygulamayı yürütmelerinde ve bu süreçteki müdahalelerinde, destek ve geri bildirimlerinde ise hatalarının, eksikliklerinin ve geliştirilmesi gereken yönlerinin olduğu belirlenmiştir. Öte yandan, uyarlanmış ders imecesi mesleki gelişim programının öğretmen adaylarına matematiksel modelleme öğretiminde öğretmen yeterliklerinden biri olan öğretim boyutunda katkıları olduğu ve bu mesleki gelişim programına katılan öğretmen adaylarının bir çok konuda gelişim gösterebildikleri sonucuna ulaşılmıştır.
Ortaokul öğrencilerinin ölçmede tahmin becerilerinin farklı değişkenler açısından incelenmesi
Araştırmanın amacı; yedinci sınıf öğrencilerinin uzunluk ve alan ölçmede tahmin becerileri ile sayı duyuları ve uzamsal yetenekleri arasındaki ilişkinin incelenmesidir. Çalışma kapsamında farklı becerilerin birbiri ile olan ilişkisinin incelenmesi hedeflendiği için araştırmanın modeli ilişkisel model olarak belirlenmiştir. Araştırmada yedinci sınıf öğrencilerinin sayı duyuları ve uzamsal yetenekleri ölçülerek bu değişkenlerin ölçmede uzunluk ve alan ölçmede tahmin becerileri ile ilişkili olup olmadığı incelenmiştir. Araştırmanın örneklemini 2022-2023 eğitim öğretim yılında İzmir ilinde öğrenim görmekte olan ortaokul 7. sınıf öğrencileri oluşturmaktadır. Veriler alan yazında araştırmacılar tarafından geliştirilen uzamsal yetenek (Göktepe Yıldız, 2019) ve sayı duyusu testinin (Kayhan Altay, 2010) yanı sıra araştırmacı tarafından geliştirilmiş olan ölçmede tahmin testi ile toplanmıştır. Çalışma sonucunda öğrencilerin tahmin becerileri orta düzey olarak belirlenirken, uzunluk ölçmede tahmin becerilerinin orta, alan ölçmede tahmin becerileri ise orta altı seviyede olduğu saptanmıştır. Ölçmede tahmin becerisinin cinsiyetten etkilenmediği, öğrencilerin ölçmede tahmin becerileri ile sayı duyuları arasında orta düzeyde ilişki olduğu saptanırken, ölçmede tahmin ve uzamsal yetenek arasında da benzer şekilde orta düzeyde bir ilişki olduğu sonucuna varılmıştır.
Beşinci sınıf öğrencilerinin denk kesirler konusundaki kavramsal ve işlemsel bilgilerinin incelenmesi
Bu araştırmada 5. sınıf öğrencilerinin denk kesirler konusundaki kavramsal ve işlemsel bilgilerinin incelenerek bu konudaki performanslarının ortaya konması ve yaygın hatalarının belirlenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini 2021 – 2022 eğitim – öğretim yılında Manisa ilinin Salihli ilçesine bağlı ve araştırmacının ulaşabileceği iki farklı ortaokulda öğrenim gören 435 beşinci sınıf öğrencisi oluşturmaktadır. Araştırmada öğrencilerin denk kesirler konusundaki var olan bilgilerinin kavramsal ve işlemsel açıdan incelenerek bu konudaki anlayışlarının ortaya çıkarılması amaçlandığından betimsel araştırma türlerinden tarama deseni kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından, öğrencilerin denk kesirler konusundaki kavramsal ve işlemsel bilgilerini sergileyebilecekleri bir test geliştirilmiştir. 6 adet açık uçlu sorudan oluşan Denk Kesirler Bilgi Testi, okullardaki tüm 5. sınıf öğrencilerine kalem – kağıt aracılığıyla 40'ar dakikalık birer ders saatinde tek seferde uygulanmıştır. Öğrencilerin kavramsal ve işlemsel anlayışlarını incelemek amacıyla geliştirilen teste verdikleri cevaplar betimsel istatistik yöntemleri (frekans ve yüzde değerleri) ile analiz edilmiştir. Elde edilen bulgulara göre, öğrencilerin testteki genel performansı %50'den düşük çıkmıştır. Öğrencilerin en yüksek performansı alan modeli içeren bir soruda, en düşük performansı ise bağlam içerisinde verilen bir küme modeli sorusunda sergilediği görülmüştür. Öğrenci yanıtlarının işlemsel ve kavramsal açıdan analizi sonucunda, öğrencilerin denk kesir bilgisini ölçen çoğu soruda işlemsel bilgilerini kullanmadaki performanslarının daha iyi olduğu saptanmıştır. Bir başka deyişle, öğrencilerin denk kesir oluşturmadaki bilgilerinin ağırlıklı olarak işlemsel nitelikte olduğuna ulaşılmıştır. Son olarak araştırmada denk kesirler konusunda karşılaşılan en yaygın hata, öğrencilerin bir kesri 2 ile çarpmayı ve 2 ile genişletmeyi aynı prosedür olarak görürken benzer şekilde bir kesri 2'ye bölmeyi ve 2 ile sadeleştirmeyi aynı prosedür olarak düşünmesi olmuştur.
Matematik ders kitapları cebir öğrenme alanındaki soruların PISA matematik yeterlik düzeylerine göre incelenmesi
Bu çalışmanın amacı, 2018-2019 yeni matematik öğretim programına göre hazırlanmış ve ülkemizde okutulmakta olan 6-8. sınıf matematik ve matematik uygulamaları ders kitaplarındaki cebir alt öğrenme alanına ait birlikte öğrenelim, sıra sizde, öğrendiklerimizi uygulayalım, örnekler, konu değerlendirme ve problemleri PISA matematik yeterlik ölçeğine göre incelemektir. Bu çalışma ile farklı sınıf düzeylerine ait kitaplardaki soruların matematik yeterlik ölçeğinde belirlenen düzeyleri ne derece kapsadığı ve farklı sınıf düzeylerine göre nasıl bir değişim gösterdiği incelenmiştir. Araştırma, PISA matematik sınavında öğrencilerin performanslarının ölçüldüğü dört alandan biri olan "Değişim ve İlişkiler" alanını kapsayacak şekilde yapılmıştır. Değişim ve ilişkiler alanında; cebirsel ifadeler, denklemler, eşitsizlikler, tablo ve grafik gösterimi bulunmaktadır. Kitapların incelenmesi sürecinde PISA matematik yeterlik ölçeği kullanılmıştır. Bu ölçeğe göre toplam 6 düzey bulunmaktadır ve altıncı düzey en üst düzey, birinci düzey en düşük düzey olarak belirlenmiştir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemlerinden olan doküman incelemesi yöntemi kullanılmıştır. Doküman incelemesi yöntemiyle Türkiye'de okutulmakta olan 6-8. sınıf matematik ve matematik uygulamaları ders kitaplarından her sınıf düzeyine ait 2 adet, toplam 6 ders kitabı belirlenerek incelenmiştir. Araştırmanın sonucunda, incelenen tüm ders kitaplarında bulunan soruların büyük bir bölümünün PISA yeterlik ölçeğine göre 1 ve 2. düzey sorulardan oluştuğu görülmüştür. Matematik ders kitaplarında 5 ve 6. düzey soruya rastlanmamıştır. PISA Matematik Yeterlik ölçeğine göre üst düzey olarak tanımlanan 5 ve 6. düzey sorulara matematik uygulamaları ders kitaplarında rastlanmıştır. Sınıf seviyesi artıkça soruların zorluk düzeylerinin arttığı gözlemlenmiştir.
Yedinci ve sekizinci sınıf öğrencilerinin tam sayılarla toplama ve çıkarma işlemlerinde problem kurma becerileri
Bu çalışmada 7. ve 8. sınıf öğrencilerinin tam sayılarla toplama ve çıkarma işlemlerinde problem kurma becerilerinin ve tam sayılarla toplama ve çıkarma işlemleri ile ilgili kurdukları problemlerde kullandıkları bağlamların belirlenmesi amaçlanmıştır. Betimsel araştırma niteliğinde olan çalışmada elde edilen veriler tarama modeli ile ele alınmıştır. Çalışma 2019-2020 eğitim öğretim yılında Rize ilinde Millî Eğitim Bakanlığına bağlı devlet okullarından elverişli örneklem ile belirlenen yedinci ve sekizinci sınıf öğrencileriyle yapılmıştır. Araştırmacı tarafından tam sayılarla toplama ve çıkarma işlemi ile ilgili yarı yapılandırılmış problem kurma testi geliştirilmiş ve bu test öğrencilere uygulanmıştır. Öğrencilerin problem kurma becerisi ve kullandıkları bağlamlar betimsel istatistik yöntemleri (frekans ve yüzde değerleri) ile analiz edilmiş ve alt problemi yanıtlamak amacıyla bir istatistik programı ile Bağımlı Örneklem t-testi yapılmıştır. Araştırma sonucunda öğrencilerin tam sayılarla verilen işleme uygun problem kurma becerilerinin düşük olduğu görülmüştür. Öğrencilerin tam sayılarda problem kurarken işlem ile sayının işaretini ayırt edememe, doğal sayı ve işlemlerin anlamını kullanma ve tam sayının işaretini anlamlandıramama gibi zorluklara sahip olduğu tespit edilmiştir. Öğrencilerin çıkarma işlemine kıyasla toplama işlemine yönelik problem kurmada daha başarılı oldukları ortaya çıkmıştır. Öğrencilerin tam sayıları ifade ederken en çok kullandıkları bağlamların sırasıyla para, dikey hareket, sıcaklık, yatay hareket ve skor/puan olduğu görülmüştür.
7. sınıf öğrencilerinin zekâ oyunları dersinde sayı duyusu stratejilerinin incelenmesi
Bu çalışmanın amacı sayı ve işlemler öğrenme alanına özgü ve sayı duyusu bileşenleri dikkate alınarak hazırlanan oyunların oynatıldığı zekâ oyunları dersinde 7. sınıf öğrencilerinin kullandıkları sayı duyusu stratejilerinin incelenmesidir. Bu amaç doğrultusunda çalışma Ankara'daki bir devlet okulunda seçmeli olarak zekâ oyunları dersi alan 7. sınıf öğrencileriyle gerçekleştirilmiştir. Bu araştırmada belirli bir durumu derinlemesine ortaya koymak amaçlandığı için araştırmanın türü nitel araştırma desenlerinden durum çalışması olarak belirlenmiştir. Zekâ oyunları, Millî Eğitim Bakanlığı zekâ oyunları dersi öğretim programı (MEB, 2013) ve sayı duyusu bileşenleri dikkate alınarak hazırlanmıştır. Bu oyunlar akıl yürütme işlem oyunlarından kendoku, kakuro, futoşiki ve işlem karesi oyunu, hafıza oyunlarından eş bulma oyunudur. Belirlenen bu oyunlar 6 hafta boyunca uygulanmıştır. 6 hafta boyunca öğrencilerin sınıf içerisinde oyunlar sırasında kullandıkları sayı duyusu stratejileri gözlemlenmiştir. Çalışmanın veri toplama araçları araştırmacı tarafından uygulamalar sırasında alınan gözlem notları ve video kayıtlarından, yarı yapılandırılmış görüşme sorularından ve öğrenci çözüm kağıtlarından oluşmaktadır. Veriler, kullanılan sayı duyusu stratejilerinin belirlenmesine yönelik nitel yöntem ile analiz edilmiştir. Analizler sonucunda öğrencilerin zekâ oyunları dersi uygulamaları sırasında hesaplamada esneklik sayı duyusu bileşenine ait sayıları ayrıştırıp birleştirme, sayıların eş değer formlarını kullanma, sayılar üzerinde işlemlerin etkilerini fark edebilme stratejisini; referans noktası kullanımı sayı duyusu bileşenine ait yarıma yakınlık stratejisini; görsellik sayı duyusu bileşenine ait ise görsel temsil stratejisini kullandıkları tespit edilmiştir. Çalışmanın bulguları zekâ oyunları dersindeki oyunların farklı sayı duyusu stratejilerini ortaya çıkardığını göstermektedir. Anahtar sözcükler: sayı duyusu, zekâ oyunları, matematik, 7. sınıf öğrencileri, hesaplamada esneklik, referans noktası kullanımı, görsellik
TIMMS 2019 uygulamasına katılan öğrencilerin matematik başarılarının aile katılımı değişkenlerine göre yordanması
Bu araştırmada TIMSS (Trends in International Mathematics and Science Study) 2019 Türkiye verilerine dayanarak, ailelerin 4. ve 8. sınıf öğrencilerinin eğitimlerine ne düzeyde katıldığının, öğrenmelerine ne derece destek olduklarının ve okul ihtiyaçlarını ne düzeyde karşılayabildiğinin belirlenmesi ve bu değişkenlerin öğrencilerin matematik başarılarını yordama düzeylerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Araştırmanın örneklemini TIMSS 2019 uygulaması Türkiye örnekleminde yer alan dördüncü sınıf düzeyinde 180 okul ve 4.028 öğrenci, sekizinci sınıf düzeyinde ise 181 okul ve 4.077 öğrenci ve bu öğrencilerin aileleri oluşturmaktadır. Verilerin analizi için katmanlı verilerin analizini kolaylaştıran ve IEA (International Association for the Evaluation of Educational Achievement) tarafından sağlanan IDB Analyzer programı kullanılmıştır. Araştırma sonucunda evdeki eğitim kaynaklarının, öğrenci devamsızlığının, beslenme ve uyku eksikliklerinin, okul dışı matematik desteğinin ve ebeveynlerin matematik ve çocuklarının eğitimi ile ilgili algılarının öğrencilerin matematik başarılarını anlamlı düzeyde yordadığı belirlenmiştir. Elde edilen sonuçların Türkiye'de aile katılımı ile öğrencilerin matematik başarıları arasındaki ilişkileri ortaya koyarak, öğrencilerin akademik başarılarını arttırmak için hangi aile kaynaklı faktörlerin iyileştirilmesi gerektiği hakkında alan yazındaki tartışmalara anlamlı katkılar sunacağı düşünülmektedir.
5 ve 6. sınıf öğrencilerinin şekilsel kavram teorisi çerçevesinde temel geometrik kavramları anlamlandırmasının incelenmesi
Bu çalışmada, 5 ve 6. sınıf öğrencilerinin şekilsel kavram teorisi çerçevesinde temel geometrik kavramları (doğru, doğru parçası, ışın, açı, aynı düzlemdeki iki doğrunun birbirlerine göre durumları) nasıl anlamlandırdığının incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda araştırmacı ilgili alan yazında yer alan çalışmaları inceleyerek, temel geometrik kavramlar tanım ve şekil testlerini oluşturmuştur. Çalışma nicel araştırma yöntemlerinden korelasyonel ve karşılaştırma türü ilişkisel tarama modelidir. Çalışmanın verileri 2017-2018 akademik yılı güz döneminde öğrenimlerine devam eden 449 beşinci ve altıncı sınıf öğrencisinden toplanmıştır. Çalışma üç aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk olarak öğrencilerden, verilen on temel geometrik kavramı tanımlamaları, ardından bu kavramlara ait yedi sorudan oluşan temel geometrik kavramlar şekil testini cevaplamaları istenmiştir. Son olarak her iki testten elde edilen veriler doğrultusunda belirlenen öğrenciler ile görüşme düzenlenmiştir. Çalışmanın bulguları, her iki test için alınan puanların sınıf düzeyine ve matematik başarı düzeyine göre karşılaştırılması ile tanım testi ve şekil testi arasındaki ilişkiye göre değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonucunda, temel geometrik kavramlar tanım ve şekil testi arasında anlamlı bir ilişki olduğu bulunmuştur. Tanım ve şekil testinde sınıf düzeyine göre anlamlı bir fark bulunmadığı ancak matematik başarı düzeyleri arttıkça öğrencilerin her iki testteki başarılarının arttığı sonucuna ulaşılmıştır. Yani başka bir ifadeyle öğrencilerin matematik başarı düzeyleri arttıkça her iki testteki başarıları da artmaktadır. Öğrencilerin tanım sorularında, en çok zorlandıkları kavramların açı ve dik doğrular olduğu ve genel olarak tanım yapmakta zorlandıkları tespit edilmiştir. Şekil sorularında ise kavram kontrolünden ziyade, şeklin kontrolünde karar verdikleri, kavramları birbirine karıştırdıkları ve karar verirken genellikle prototip şekillerin etkisi altında kaldıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Görme engelli öğrencilerin uzamsal stratejilerinin belirlenmesi
Bu çalışmanın amacı, görme engelli ortaokul 8. sınıf öğrencilerinin uzamsal yeteneklerini, uzamsal yeteneğin alt bileşenleri olarak alınan uzamsal görselleştirme ve uzamsal yönelim bağlamında incelemektir. Ayrıca, bu öğrencilerin uzamsal yetenek gerektiren soruları çözerken kullandıkları stratejileri, farklı soru türleri bağlamında incelemek araştırmanın diğer amacıdır. Çalışmada, nitel araştırma desenlerinden, fenomenografik araştırma kullanılmıştır. Katılımcılar, 2017-2018 öğretim yılında, Ankara'da, görme engellilere eğitim veren bir ortaokulunun 8. sınıfına devam eden 8 görme engelli öğrencidir. Araştırmada, uzamsal yeteneğin alt bileşenleri olarak, McGee (1979)'nin sınıflandırması olan uzamsal görselleştirme ve uzamsal yönelim alınmıştır. Araştırmada, veri toplama yöntemi olarak görüşme yöntemi tercih edilmiştir. Sonuçta, görme engelli öğrencilerin uzamsal yetenek gerektiren soruları çözerken kullandıkları stratejiler; uzamsal görselleştirme alt alanı kapsamında zihinde döndürme, zihinsel manipülasyon ve anahtar özellik stratejisi olurken, uzamsal yönelim kapsamında sayma ve anahtar özellik stratejisi olmuştur. Ayrıca, görme engelli öğrencilerin 2B döndürme gerektiren soru tipinde, zihinde döndürme ve anahtar özellik stratejisini, 3B döndürme gerektiren soru tipinde anahtar özellik stratejisini, küp oluşturma ve kâğıt katlama soru tipinde zihinsel manipülasyon stratejisini, izometrik görünüm soru tipinde zihinsel manipülasyon ve sayma stratejisini, ortografik görünüm soru tipinde anahtar özellik ve sayma stratejisini kullandıkları görülmüştür. Görme engelli öğrencilerin genellikle, 3B hali verilen yapıları algılamada zorluklar yaşadıkları, yapıda hiçbir yüzü görünmeyen küpleri hayal edemedikleri, yapıdaki küpler yerine yüz sayısını saydıkları, 2B döndürme ve 3B döndürme soru tiplerinde şeklin benzerini seçeneklerde aradıkları araştırmanın diğer bir sonucudur. Anahtar sözcükler: Uzamsal beceri, uzamsal strateji, geometri, görme engelli öğrenciler