Theses supervised by Dr. Öğr. Üyesi Memet Cem Danacı
10 theses · İnönü University
Finansal yatırımlarda kripto paralar ve teknolojik yenilikler kullanımında güvenlik sorunlarının önlenmesi: Ledger şirketi örneği
Günümüzde teknolojik gelişmelere bağlı olarak rekabet ortamı da canlılık kazanmaktadır. Bu durum özellikle finansal alanda bankacılık sektörü üzerinde etkili olmuştur. Teknoloji ve yeniliklerle beraber finans sektörü değişim sürecine girmiştir. Değişim sürecinde teknolojik gelişme hızının artması, bankacılık sektörü ile beraber finansal piyasalardaki küreselleşme, finans kurumları arasındaki rekabetin artması, ödeme sistemlerindeki yenilikler, finansal hizmet çeşitliliğinin artması, finans hizmetlerinin teknoloji entegrasyonu ile oluşturduğu yeni iş alanları/meslek ve ilgi alanları ortaya çıkarmıştır. Teknoloji ve finansal yenilik etkileşimi sayesinde maliyetlerin azalmasına paralel olarak müşteri memnuniyeti artmakta ve işlem süreçlerinin hızlanması zaman kaybının önüne geçmektedir. Küreselleşen dünyada bu gelişmeler doğrultusunda finans sektörüne ele alındığında; teknolojik yeniliklerin takibini iyi yapan ve iyi fırsatlar sunan firmalar ön plana çıkarken teknolojik gelişmelerden yoksun/uzak olan firmaların geleceği parlak görülmemektedir. Paranın icadından önce insanlar mallarını takas ederek ihtiyaçlarını karşılamaktaydı. Paranın ve internetin icadıyla temsili paradan kripto paraya doğru gelişen bir sanal para birimine geçiş söz konusudur. Dijitalleşen ve hızla gelişen bu çağda kripto para birimine geçiş birçok yönden kolaylık sağlamasının yanında yatırımın güvenliği noktasında kişilerin bazı soru işaretlerinin oluşmasına yol açmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde finansal teknoloji ve çağın bu teknolojiye yaklaşımı noktasındaki hususlar incelenmekte olup kişiler ve kurumlar üzerindeki etkileri anlatılmıştır. İkinci bölümde ise finansın temel anahtarı olan para kavramı, paranın icadı ve teknolojik gelişme sonucunda son zamanlarda herkes tarafından merak uyandıran kripto para olarak bilinen sanal para biriminin incelenmesine ayrılmıştır. Kripto para kavramı, işleyişi, kripto para türleri, madenciliği, cüzdanları, sağladığı avantaj ve dezavantajlarına detaylıca açıklanmıştır. Üçüncü bölümde ise bu sanal para biriminin kişiler ve kurumlar üzerinde yaratmış olduğu güvenlik sistemleri hususu üzerine detaylı çalışma yapılmakta olup bu konudaki etkiler tartışılmıştır. Anahtar Kelimeler: Finans, Teknoloji, Dijitalleşme, Kripto Para, Güvenlik
Doğrudan yabancı yatırım girişlerinin Türkiye'nin finansal göstergeleri üzerine etkileri
Ülkemiz gibi sermaye yapıları yeterince gelişmemiş ülkelerin bu açığı kapatmak üzere dışarıdan sermaye bulma yöntemleri üzerine birçok teori geliştirilmiştir. Sermaye girdisi sağlama yöntemlerinden biri olan yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi hususuna Türkiye'de özellikle 1980'li yıllardan sonra büyük önem verilmiştir. Yabancı yatırımların üretime katılması ülkenin rekabet edebilme düzeyinin ve üretiminin artmasına, istihdam yaratmaya dolayısıyla büyümeye, ekonomik canlılığa vb. etkilere sahip olmaktadır. Bu sebeplerle genel itibariyle yabancı yatırımların ekonomik etkileri literatürde önemli bir çalışma konusu olmuştur. Ancak ülkeye kabul edilen yabancı yatırımların ülkenin ekonomik göstergelerinde olduğu kadar finansal göstergelerinde ne denli bir etkileşim içinde oduğuna dair yeterli çalışma bulunmamaktadır. DYY'ler ile finansal göstergeler olarak seçilen belli başlı değişkenler arasındaki nedensellik ilişkisinin yönünün belirlenmesi geliştirilebilecek uzun dönemli politikalar açısından büyük önem taşımaktadır. Konunun önemi nedeniyle çalışmamızda 2005/09-2018/10 dönemini kapsayan tarih aralığı için aylık verilerle Türkiye'ye gelen doğrudan yabancı yatırımların ülkemizin finansal göstergeleri üzerine etkileri ortaya konulmaya çalışılmaktadır. Araştırma kapsamında Türkiye'ye gelen doğrudan yabancı yatırım verileri (net girişler) ile finansal göstergeler kapsamında belirlenen değişkenler (Borsa 100 Endeksi, Döviz Alış Kuru (Dolar/TürkLirası Kuru), Gösterge Faizi, Ticari Kredi Faizi, Mevduat Faizi ve Bankalar Tarafından Verilen Yurtiçi Krediler) arasındaki ilişkiyi tespit etmek üzere Augmented Dickey Fuller ve Philips-Perron Durağanlık ve Birim Kök Testleri, Lumsdaine-Papell Yapısal Kırılma Testi ve VAR modelinde gecikme uzunlukları tespit edilerek Toda-Yamamoto Nedensellik Testi uygulanmıştır. Test bulgularına göre DYY'ler ile Borsa 100 Endeksi arasında çift yönlü, DYY'lerden Döviz Alış Kur'una ve Ticari Kredi Faizi'ne doğru tek yönlü bir ilişki tespit edilmiştir. DYY'ler ile Gösterge Faiz, Mevduat Faizi ve Bankalar Tarafından Verilen Yurtiçi Krediler göstergelerine ilişkin herhangi bir nedensellik etkileşimine rastlanamamış olup konuya ilişkin analiz sonuçları değerlendirilerek öneriler sunulmuştur.
Fırat Kalkınma Ajansının Malatya bölgesindeki işletmelere 2013-2015 yılları arasında verdiği finansal destekler
Değişen dünya koşullarında ülkeler bütün bölgeleri ile komple bir kalkınmışlık seviyesi yakalamak arzusu içerisindedirler. Bu amaçla oluşturulan kalkınma ajanslarının ilk örnekleri Avrupa'da görülmekle birlikte Türkiye'de 1990'lı yıllarda faaliyetlerine başlamışlardır. Kalkınma ajanslarının ana amacı, ülke içerisinde kalkınması amaçlanan bölgeleri belirleyerek bu bölgelerin mevcut durumlarını tespit etmek ve mevcut durumu destekleyici çalışmalar yaparak bölgesel kalkınmışlık farklılıklarını ortadan kaldırmaktır. Merkezi Malatya ilinde bulunan Fırat kalkınma Ajansı 25.07.2009 tarihli Resmi Gazetede yayımlanan 14.07.2009 tarih ve 15236 sayılı Bakanlar Kurulu kararıyla kurulmuştur. Araştırma Malatya ilinde bulunan Fırat Kalkınma Ajansından 2013-2015 yılları arasında finansal destek almış 19 işletme üzerinden yürütülmüştür. Proje desteği alan işletmelerin aldıkları destek ile kapasite ve finansal durumlarında, personel sayılarında ve işletme verimliliklerinde sağladıkları avantajların tespit edilmesi amacıyla yapılan çalışmada tarama modeli kullanılmıştır. Araştırmacı tarafından geliştirilen anket formunda 30 adet soru bulunmaktadır. Anket formu ile elde edilen verilerin yüzde ve frekans değerleri tespit edilmiştir. Araştırma sonucunda, kalkınma ajansından temin edilen proje desteklerinin işletmelerin istihdam, üretim ve işletme kapasitesi, teknoloji kullanım durumu, ürün kalitesi ve çeşitliliği, hammadde siparişlerinde artış ve işletmelerin rakiplerine karşı rekabet avantajı elde etmesine olumlu yönde katkı sağladığı tespit edilmiştir.
Avrupa Birliği ve Türkiye'de kırsal kalkınma politikaları, IPARD Programı uygulaması (Malatya ili örneği)
Bu çalışmada, Avrupa Birliği'nin (AB) gelişmişlik düzeylerini arttırmak ve üyeliğe hazırlamak amacıyla potansiyel aday ülkelere aktarılan mali yardım aracı olan Instrument for Pre-Accession for Rural Development-Katılım Öncesi Mali İşbirliği Aracı-Kırsal Kalkınma Bileşeni (IPARD) Programı incelenmiştir. Program kapsamında Türkiye'de kurulan Tarım ve Kırsal Kalkınmayı Destekleme Kurumu (TKDK) ve Malatya İl Koordinatörlüğü bünyesinde desteklenen yatırımlar ve bu yatırımların etkileri, istatistiki veriler ışığında incelenmiştir. Bu çalışmanın amacı, IPARD Programı aracılığıyla Malatya' da desteklenen yatırımların Malatya tarımına ve kırsal kalkınmasına etkilerini incelemektir. Bu amaçla Malatya'da desteklenen projeler, sektörler, destek tutarları, istihdam sayıları, genç ve kadın girişimci sayıları, desteklenen makine ekipmanlar tablolar eşliğinde sunulmuştur. Ayrıca Tarım İl Müdürlüğü vasıtasıyla IPARD Programının uygulanmaya başladığı 2011 yılı ile 2019 yılı güncel verileri alınarak sektör bazlı ildeki değişim incelenmiş ve sektörel olarak TKDK Malatya İl Koordinatörlüğü'nün etkisi irdelenmiştir. Daha önce ülkemizde uygulanan destekleme politikalarının kırsal kesime tam manasıyla ulaşamadığı görülmektedir. Bu konuda IPARD Programının Türkiye'ye ve Malatya'ya katkıları ise sınırlı düzeyde kalmaktadır. Ancak IPARD benzeri destekleme politikalarının devreye girmesiyle Türkiye geri kaldığı tarım ve hayvancılık alanındaki eksikliklerini bir nebze olsun kapatacağı düşünülmektedir. Anahtar Kelimeler:1)Kırsal Kalkınma; 2) Avrupa Birliği 3)IPA 4)IPARD; 5)TKDK
Grup firması olmanın firmaların büyüme performansına etkisinin büyüme yakınsaması hipotezi ile test edilmesi: BİST örneği
İş grupları literatürde önem taşıyıp uzun yıllardır etraflıca tartışılmaktadır. İş gruplarının varlığının ekonomiler üzerinde yadsınamaz önemi söz konusudur. Özellikle Türkiye gibi gelişen ekonomilerde iş gruplarının varoluşu, gelişimi, uzun dönemler boyunca ekonominin kalkınmasına katkıları dikkat çekmektedir. Bir iş grubuna bağlı firmalar birbirlerine resmi ve gayri resmi bağlarla bağlıdır ve benzer eylemlerde bulunmaktadırlar. Çalışmada panel regresyon analizi yöntemi ile 2008-2017 arası dönemde, BIST'te kote olan firmalar incelenerek bu firmaların büyümelerinin iş grubunda bulunmaları dolayısıyla yakınsama gösterip göstermediğinin ekonometrik olarak ortaya konulması amaçlanmaktadır. Bu amaç doğrultusunda BİST'te kote olan 253 firmanın (grup firma ve grup firması olmayanlarda dahil olmak üzere) yıllık verileri kullanılarak Stata 14.0 yazılımı ile panel regresyon analizi gerçekleştirilmiştir. Firma verileri elde edilirken verilerde süreklilik esas alınmıştır. Firmaların büyümelerini etkileyen firma bazlı finansal göstergelerin dahil edildiği bir panel veri oluşturularak ekonometrik olarak hipotezler test edilmiştir. Yapılan analiz bulguları yakınsama analizi çerçevesinde değerlendirilmiştir. Net satışlar, firma yaşı, toplam varlık ve net kâr değişkenleri ile incelenen analiz sonuçlarına göre, BİST'te iş grubu bünyesinde faaliyet gösteren firmaların büyümeleri arasında yakınsama olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Kamu sabit sermaye yatırımlarının özel sektör yatırımları üzerine etkisi: Türkiye örneği
Yapılan bu çalışma, kamu kesimince yapılan yatırımların özel sektör yatırımları üzerindeki etkisi üzerine toptancı bir kabul veya ret bakış açısı yerine sektörler itibariyle değerlendirilerek, yatırımların hangi sektörlerde birbirini desteklediği hangi sektörlerde birbirini engellediği belirlenerek kaynakların etkin kullanımı ve etkin bir yatırım planlaması yapılması açısından bir katkı sunmayı amaçlamaktadır. Çalışmada yatırım kavramı, bazı iktisadi ekollerin yatırıma bakış açıları, kuruluşundan günümüze kadar Türkiye ekonomisindeki önemli gelişmeler ve ülkenin mevcut sabit sermaye stokunda artış meydana getirecek sabit sermaye yatırımları üzerinde durularak, Türkiye'de kamunun ve özel sektörün 1963 ile 2015 yılları arasında sektörler itibariyle yaptıkları sabit sermaye yatırımları analiz edilmeye çalışılacaktır. Yapılacak analizde gereksiz tekrara girmemek için bütün sektörlere tek tek değinilmeyerek kamu yatırım tutarının veri seti itibariyle ortalaması % 5 ve daha büyük olan tarım, imalat, enerji, ulaştırma ve eğitim sektörleri incelenmiştir. Eviews 10 programı kullanılarak ROBUSTLS (Robust Least Squares) yöntemi ile basit regresyon analizi yapılarak, belirlenen bu beş sektörde kamu sabit sermaye yatırımlarının özel sektör sabit sermaye yatırımları üzerine etkileri, etkinin yönü ve boyutları açıklanmaya çalışılmıştır. Yapılan analizler sonucunda kamu yatırımlarının özel sektör yatırımlarını olumsuz yönde etkilediğine dair herhangi bir sonuç tespit edilemediğinden, kamu kesiminin etkin olduğu alanlarda ve özel sektör yatırımlarının önünü açacak şekilde yatırımlarına devam etmesi gerektiği sonucu elde edilmiştir. Anahtar Sözcükler: sabit sermaye yatırımı, ekonomik büyüme, tasarruf
Dış ticaretin yapısal sorunları, bu sorunların firmaların faaliyetleri üzerindeki etkileri: Malatya örneği
Dış Ticaretin Yapısal Sorunları, Bu Sorunların Firmaların Faaliyetleri Üzerindeki Etkileri: Malatya Örneği Dış ticaret, döviz girdisi sağlaması yönüyle ülkelerin en önemli gelir kaynaklarından biridir. Dış ticaret farklı coğrafyada bulunan firmalar arasında gerçekleşmektedir. Bu durum çeşitli yapısal sorunların ortaya çıkmasına neden olmaktadır. Bu yapısal sorunlar, ülkelerin gelişmişlik düzeyine göre ülkeleri farkı derecede etkilemektedir. Bu çalışmada, Malatya ilinde Ticaret ve Sanayi Odasına kayıtlı aktif faaliyet gösteren üretim ve ticaret yapan 75 dış ticaret firmasından 50 firmaya 2018 yılı içinde bir anket uygulaması yapılarak Malatya'da dış ticaretin yapısal sorunları tespit edilmeye çalışılmış ve çözüm önerileri sunulmuştur. Anket uygulamasının analiz aşamasında IBM SPSS 24. programından yararlanılmıştır. Çalışmada dört faktör belirlenmiş bu faktörlerin kendi aralarında yüksek ilişki olup olmadığı Varimax Döndürme tekniği ile saptanmaya çalışılmıştır. Çalışmada, Bartlett'in Küresellik testi ile korelasyon matrisindeki ilişkilerin faktör analizi yapacak ölçüde yeterli olup olmadığı test edilmiş, ölçümün içsel tutarlılığını tespit etmek ve ölçmede homojenliği ortaya koymak amacıyla Cronbach's Alpha katsayısı (α) kullanılmıştır. Hipotezlere ilişkin bulguları tespit etmek amacıyla T-test, (One Way) ANOVA ve Çoklu Doğrusal Regresyon analizleri kullanılarak değişkenlerin faktörlere göre dağılımı, anlamlılık düzeyleri ve etkileri incelenerek sonuçlar yorumlanmıştır. Bu çalışmada yapılan literatür taramasında da aşağıda anket çalışmamızda tespit ettiğimiz sorunlara benzer etken unsurların yer aldığı tespit edilmiştir. Anket çalışmamızda özellikle dış ticaretin yapısal sorunlarından; kur riski, ödeme şekilleri, ithalata bağımlılık, kur politikaları, Gümrük Birliği Anlaşmasının kısıtlayıcı hükümleri, bürokratik engeller, kota ve vergi uygulamaları, nitelikli eleman eksikliği, finansman sorununun ve ayrıca dolaylı olarak da bu sorunların etkisi ile ortaya çıkan dış ticaret açığı sorununun belirgin ve baskın olduğu gözlemlenmiştir. Anahtar Sözcükler: Dış Ticaret, Dış Ticaretin Yapısal Sorunları, İhracat, İthalat
Bir kayıt zinciri uygulaması olarak kripto para uygulaması ve finansal piyasalara etkileri
Paranın icadından önce insanlar mal ihtiyacına karşılık yine benzer boyutlarda ve yakın fiyatta bir malın verildiği takas sistemi ile alışveriş yapmaktaydı. Paranın keşfi ile birlikte, sırayla temsili paraya, madeni paraya ve kâğıt paraya geçilmiş, internet'in ticarette yaygınlaşması ile de e-ticaret ve elektronik ödeme kavramları hayatımıza girmiştir. Bilgi iletişim teknolojilerindeki inanılmaz gelişim ve küresel krizlerle birlikte finansal sistemlerde yaşanan güven kayıpları yatırımcıyı güvenlik seviyesi yüksek, bağlantısız para birimleri arayışına sokmuş ve 2009 yılında ilk kripto para uygulaması olarak Bitcoin faaliyete geçmiştir. Bitcoin'in temelinde blok zincir (Blockchain) teknolojisi bulunmaktadır. Henüz kripto para uygulamaları, bunların alımı-satımı ve madenciliği ile ilgili ulusal ve/veya uluslararası düzeyde herhangi bir yasal düzenleme bulunmamaktadır. Buna bağlı olarak kripto paralar herhangi bir vergi düzenlemesine da tabi tutulamamaktadır. Bu çalışmada ilk olarak günümüzde kullanılmakta olan para sistemleri, paranın özellikleri ve tarihi dönemleri, fonksiyonları ve türleri baz alınarak incelenmiştir. Sonrasında ise elektronik para bölümü, elektronik paranın kavramı, elektronik para sistemleri ve sanal para konuları temelinde açıklandıktan sonra Blockchain sistemi ile kripto paralar ağırlıklı olarak incelenmiştir. Son olarak kripto paraların finansal piyasalar üzerindeki etkileri karşılaştırmalı olarak açıklanmıştır.
Demir-çelik sektöründe faaliyet gösteren ticari ve imalat firmaların finansal performanslarının değerlendirilmesi ve iç kontrol sistemlerinin finansal performansa etkisi: Hatay ili örneği
Bu çalışmanın amacı Borsa İstanbul (BIST) Ana Metal Sanayi Endeksinde ve Hatay ilinde faaliyet gösteren işletmelerin finansal performanslarının değerlendirilmesidir. Çalışmanın birinci bölümünde demir çelik ve sektör hakkında genel bilgiler verilmiştir. Ayrıca sektörün hem dünyada hem de Türkiye'de gelişimi anlatılmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde firmaların finansal performanslarını ölçme yöntemleri ve iç kontrol konusu detayları ile ele alınmıştır.Çalışmanın üçüncü bölümünde ise Borsa İstanbul'un genel yapısı ve özellikleri, Hatay ilinin ekonomik özellikleri anlatılarak tezin ana konusu olan demir çelik sektörünün Hatay ili için önemi vurgulanmıştır. Çalışmanın dördüncü ve son bölümü olan araştırma ve uygulama bölümü ise iki kısımda ele alınmıştır. Birinci kısımda payları borsada işlem gören ve halka arz olan firmalar ve halka arz olmayan firmaların finansal performansları topsis yöntemi ile analiz edilmiştir. Çalışmada işletmelerin finansal performansları hem kendi içerisinde hem de birbirleriyle karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Topsis yönteminde ağırlıklandırma olarak entropi metodu olumsuz sonuçlar verdiği için, yapılan literatür çalışmaları ve alanında uzman akademisyenler ile yapılan görüşmeler sonucunda ağırlıklandırma yapılmıştır. Sonuç olarak, yapılan analizler halka arz olmuş işletmelerin halka arz olmayan işletmelere göre daha iyi finansal performansa sahip olduğunu göstermektedir. Araştırma ve uygulama bölümünün ikinci kısımında anket çalışması için 250 işletmeye ulaşılmış, fakat bu işletmelerden 101'i katılmıştır. SPSS programı kullanılarak, anketten elde edilen nicel veriler güvenilirlik analizi, frekans analizi, faktör analizi, T- testi, Tek Yönlü Varyans Analizi gibi tekniklerle analiz edilmiştir. Anliz bulgularına göre işletmenin tanımlayıcı soruları ile finansal performans ve iç kontrol alt faktörleri arasında anlamlı farklılıklar olduğu sonucuna varılmıştır. Ayrıca işletmenin finansal performans alt faktörlerinin, iç kontrole ilişkin alt faktörlerden etkilendiği sonucuna ulaşılmıştır. Alan yazındaki araştırmalar genellikle halka arz olmuş firmaların finansal performansları incelenmektedir. Bu çalışmada ise hem BIST Ana Metal Endeksinde faaliyet gösteren firmaların hem de Hatay ilinde faaliyet gösteren fakat halka arz olmamış firmaların finansal performansları analiz edilmiştir. Ayrıca halka arz olan ve olmayan firmaların da finansal performansları karşılaştırılarak analiz edilmiştir. Bu yönüyle çalışma literatüre katkı sağlayacaktır.
Türev piyasalarının 2008 küresel finansal kriz ve sonrasındaki performansları
Dünya ekonomi tarihinde değerini başka bir varlığın değerine dayandırmak suretiyle yer alan türev ürünler, sabit kur sistemi esasına dayanan Bretton Woods sisteminin çöküşünün ardından dalgalı kur sistemine geçilmesiyle birlikte ekonomide maruz kalınan riski etkin bir şekilde yönetmek için çıkarılan türev piyasası araçlarıdır. Bu bağlamda kullanımı hızla yaygınlaşan türev piyasalar finansal sisteme risklerini yönetme imkânı vermiştir. Türev piyasalar 90'lı yıllar içerisinde yapılandırılmış ürünler ile hızlı bir büyüme süreci yaşamış, gerçekleştirilen işlem miktarları olağan üstü boyutlara ulaşmıştır. Finansal bir varlığa dayandırılarak oluşturulan yapılandırılmış ürünler, dayanak varlığın risklerini de bünyesinde taşıdıkları için tek başına taşıdığı risklerin ölçülmesinde sıkıntılar meydana getirmiştir. 2008 krizi ile birlikte türev ürünlerin ekonomi gündeminde krizin nedeni olduğuna ilişkin çeşitli görüşlere karşın aslında söz konusu bu ürünlerin krizin nedeni olmadığı fakat türev ürünlerin doğru kullanılmamasından kaynaklanan bir takım sorunların kriz üzerinde etkili olduğuna dair görüşler de vardır. Bu çalışmada, doğru algılanamayan veya doğru ölçülemeyen risklerin üzerine yapılan yatırımların neden olduğu sonuçlar 2008 küresel finansal krizi noktasında irdelenmiş, kredi riskini yönetmek üzere türetilen kredi türev ürünlerine değinilmiş ve bunların kriz ile ilişkisi tartışılmıştır.